Γιατί το Ιράν δεν χτυπά την Τουρκία – Η «σιωπηρή συμφωνία ισχύος» στη Μέση Ανατολή

Η παράδοξη ισορροπία ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστές

Στη δίνη της σύγκρουσης που συγκλονίζει τη Μέση Ανατολή, ένα ερώτημα επανέρχεται διαρκώς στους κύκλους των διεθνών αναλυτών: γιατί το Ιράν, παρά τις επιθέσεις του σε αμερικανικούς και ισραηλινούς στόχους, αποφεύγει συστηματικά την Τουρκία;

Η απάντηση βρίσκεται σε μια πολύπλοκη γεωπολιτική ισορροπία, όπου ανταγωνισμός και συνεργασία συνυπάρχουν. Τεχεράνη και Άγκυρα έχουν συγκρουστεί μέσω αντιπροσώπων σε Συρία και Ιράκ, αλλά ταυτόχρονα έχουν διατηρήσει σταθερές οικονομικές και πολιτικές σχέσεις, αποφεύγοντας την άμεση σύγκρουση.

Ο παράγοντας ΝΑΤΟ: το όριο που δεν θέλει να ξεπεράσει η Τεχεράνη

Η βασικότερη εξήγηση είναι στρατηγική.

Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, γεγονός που σημαίνει ότι μια άμεση επίθεση στο έδαφός της θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το Άρθρο 5 της Συμμαχίας.

Αναλυτές σημειώνουν ότι ένα τέτοιο σενάριο θα μετέτρεπε την περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμια στρατιωτική κρίση.

Για τον λόγο αυτό, η Τεχεράνη επιλέγει στόχους όπου υπολογίζει ότι η αντίδραση θα είναι περιορισμένη και ελεγχόμενη, όπως βάσεις ή πλοία στον Περσικό Κόλπο.

Οι δηλώσεις Ερντογάν και η πολιτική ισορροπίας

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επιχειρήσει να κρατήσει μια λεπτή ισορροπία.

Σε δημόσια παρέμβασή του δήλωσε ότι οι επιθέσεις κατά του Ιράν αποτελούν «σαφή παραβίαση του διεθνούς δικαίου», καλώντας σε αποκλιμάκωση.

Η στάση αυτή δείχνει ότι η Άγκυρα επιδιώκει:

• να αποφύγει την άμεση εμπλοκή στον πόλεμο
• να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους με την Τεχεράνη
• να εμφανιστεί ως πιθανός διαμεσολαβητής στη σύγκρουση

Η στρατιωτική πραγματικότητα: η ισχύς της Τουρκίας

Ένας ακόμη λόγος που αποτρέπει την ιρανική κλιμάκωση είναι η στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας.

Η χώρα διαθέτει:

• τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ
• σημαντικές βάσεις της Συμμαχίας
• προηγμένα συστήματα αεράμυνας

Πρόσφατα μάλιστα αναπτύχθηκαν αμερικανικά συστήματα Patriot για ενίσχυση της αεράμυνας στη νοτιοανατολική Τουρκία, εν μέσω φόβων για επέκταση του πολέμου.

Η στρατιωτική αυτή πραγματικότητα λειτουργεί ως ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας.

Το παρασκήνιο: οικονομία, ενέργεια και σύνορα

Πέρα από τη στρατιωτική διάσταση, υπάρχει και ένας λιγότερο ορατός παράγοντας: η οικονομική αλληλεξάρτηση.

Η Τουρκία αποτελεί για το Ιράν:

• σημαντικό εμπορικό εταίρο
• δίαυλο προς ευρωπαϊκές αγορές
• πιθανή δίοδο παράκαμψης κυρώσεων

Ταυτόχρονα, η Τουρκία φοβάται μια νέα προσφυγική κρίση από το Ιράν, γεγονός που εξηγεί την επιθυμία της να αποτρέψει την κλιμάκωση.

Τα «τυχαία» επεισόδια που δείχνουν την ένταση

Παρά την προσεκτική ισορροπία, οι εντάσεις υπάρχουν.

Στις αρχές Μαρτίου, βαλλιστικός πύραυλος που εκτοξεύθηκε από το Ιράν εισήλθε στον τουρκικό εναέριο χώρο, πριν αναχαιτιστεί από συστήματα του ΝΑΤΟ.

Η Άγκυρα χαρακτήρισε την παραβίαση «απαράδεκτη» και προειδοποίησε για αντίποινα εάν επαναληφθεί.

Παρά το περιστατικό, καμία πλευρά δεν επιδίωξε περαιτέρω κλιμάκωση.

Η «επόμενη ημέρα» που σχεδιάζουν Άγκυρα και Τεχεράνη

Στην πραγματικότητα, η σχέση Ιράν-Τουρκίας μοιάζει με στρατηγική αντιπαλότητα χαμηλής έντασης.

Οι δύο χώρες:

• ανταγωνίζονται για επιρροή στη Μέση Ανατολή
• συγκρούονται μέσω συμμάχων σε Συρία και Ιράκ
• αλλά αποφεύγουν την άμεση στρατιωτική σύγκρουση

Η λογική είναι απλή: ένας πόλεμος μεταξύ τους θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρη την περιοχή και θα άνοιγε την πόρτα σε ευρύτερη διεθνή επέμβαση.

Η αποφυγή επίθεσης του Ιράν στην Τουρκία δεν είναι ένδειξη αδυναμίας.

Είναι συνειδητή στρατηγική επιλογή.

Σε μια Μέση Ανατολή όπου οι συμμαχίες είναι ρευστές και οι πόλεμοι πολλαπλοί, η Άγκυρα και η Τεχεράνη φαίνεται να έχουν αποδεχθεί μια άτυπη συμφωνία:

ανταγωνισμός χωρίς άμεση σύγκρουση.

Μια ισορροπία που μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη για το ποιος θα διαμορφώσει τη νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική της περιοχής μετά τον πόλεμο.

Πηγές εμπλουτισμού άρθρου: Reuters, Associated Press