ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ: Τιμές ρεκόρ, γεωπολιτικό σοκ και οικονομικοί κλυδωνισμοί

Η ενεργειακή αβεβαιότητα επιστρέφει στην Ευρώπη με άγριες διαθέσεις καθώς οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή, μετά από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, φέρνουν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας με άνοδο των τιμών του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και έντονες αυξήσεις στις τιμές φυσικού αερίου.

Οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν ενισχυθεί έως και 30‑36% σε διάστημα λίγων ημερών, λόγω της διατάραξης των προμηθειών αερίου LNG και φυσικού αερίου μετά από επιθέσεις σε υποδομές και την αποτελεσματική «κλείδωμα» του στρατηγικού Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου 20 % του παγκόσμιου πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Αυτές οι εξελίξεις έχουν προκαλέσει σημαντικές πιέσεις στις ευρωπαϊκές χρηματιστηριακές αγορές, με τις μετοχές να υποχωρούν καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν αυξημένο πληθωρισμό και μειωμένη ανάπτυξη λόγω υψηλότερων ενεργειακών δαπανών.

Τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου

•  Οι τιμές του Brent crude ξεπέρασαν τα $100 ανά βαρέλι, με μέγιστη άνοδο κοντά στα $119,50 αυτή την εβδομάδα, επίπεδα που είχαν να σημειωθούν από τα μέσα του 2022.
•  Οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί και πάλι, με τα συμβόλαια να ξεπερνούν τα €60/MWh, από περίπου €32/MWh πριν το ξέσπασμα της σύγκρουσης – σχεδόν διπλασιασμός τιμών.
• Οι τιμές φυσικού αερίου που εκφράζονται στη διεθνή αγορά LNG έχουν επίσης ανέβει πάνω από $800 ανά 1.000 m³, επίπεδα που δεν καταγράφηκαν από τον Ιανουάριο του 2023. 

Αυτές οι αυξήσεις υπογραμμίζουν τον πρωτοφανή βαθμό αβεβαιότητας στις ενεργειακές αγορές, που επιβαρύνουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, τα μεταφορικά κόστη και, τελικά, τις τσέπες των καταναλωτών.

Επιπτώσεις στις αγορές και στα νοικοκυριά

•  Οι ευρωπαϊκές μετοχές κατέγραψαν τη χειρότερη εβδομάδα από τον Απρίλιο, καθώς η αύξηση των τιμών πετρελαίου και ενέργειας πιέζει τις αποτιμήσεις, με τον δείκτη Morningstar Europe να χάνει κοντά 5,5 %.
•  Οι οδηγοί σε όλη την Ευρώπη αντιμετωπίζουν αύξηση κόστους περίπου €220 ετησίως στο ρεζερβουάρ τους λόγω της ανόδου των τιμών του πετρελαίου.

Κυβερνήσεις σε επιφυλακή

Κυβερνήσεις και θεσμικοί φορείς στοχεύουν να μετριάσουν τις επιπτώσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά χωρίς την άνεση που υπήρχε την περίοδο του 2022. Μέτρα όπως ανώτατες τιμές καυσίμων, εκπτώσεις και περιορισμοί κερδών βρίσκονται στο τραπέζι, ενώ ορισμένες χώρες εξετάζουν τον συντονισμό στρατηγικών αποθεμάτων ενέργειας για τη σταθεροποίηση των αγορών.

Την ίδια στιγμή, οι ηγέτες των κρατών μελών αρνούνται προς το παρόν μεγάλες δημοσιονομικές δαπάνες, φοβούμενοι τον αντίκτυπο σε δημοσιονομικά ελλείμματα και επιτόκια δανεισμού, ειδικά σε μια περίοδο όπου ήδη οι συνθήκες στις αγορές κρατικών ομολόγων είναι ευαίσθητες στη δημοσιονομική σταθερότητα.

Ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια σε δοκιμασία

Με τις αποθήκες φυσικού αερίου σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και τους δείκτες αποθήκευσης κοντά σε διψήφιο ποσοστό σε κάποιες χώρες, η Ευρώπη αντιμετωπίζει έντονη αβεβαιότητα για τον επερχόμενο χειμώνα, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει και τις τιμές του ηλεκτρισμού.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει προειδοποιήσει ότι επιστροφή σε ρωσικό αέριο ως κύρια πηγή θα ήταν λάθος στρατηγική, ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη για πιο μακρόπνοες λύσεις στο ενεργειακό μείγμα — όπως η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές και η μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα.

Οι προοπτικές για ανάπτυξη και πληθωρισμό

Οικονομικοί αναλυτές εκτιμούν τώρα πως η σύγκρουση μπορεί να ωθήσει τον δείκτη πληθωρισμού της ΕΕ πάνω από το 3 % αν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν υψηλές, ενδεχομένως εξαναγκάζοντας την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να επανεξετάσει σε αυστηρότερη στάση νομισματικής πολιτικής. Αυτό θα περιόριζε την οικονομική ανάπτυξη, μειώνοντας τις προβλέψεις για την ευρωζώνη.

Οι προβλέψεις πάντως δείχνουν ότι, εάν η γεωπολιτική κατάσταση αποκλιμακωθεί σύντομα, μπορεί να αποφευχθούν τα πιο ακραία σενάρια. Σε διαφορετική περίπτωση, οι αγορές ενέργειας της Ευρώπης θα συνεχίσουν να δοκιμάζονται, καθιστώντας την ενεργειακή ασφάλεια και η ενεργειακή πολιτική κορυφαία προτεραιότητα των επόμενων μηνών – τόσο για τις κυβερνήσεις όσο και για τις επιχειρήσεις.

Πηγές εμπλουτισμού:Reuters