Η εύθραυστη νέα γεωπολιτική της ενέργειας: όταν το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα χάνει την “ελαστικότητά” του

Η παγκόσμια ενεργειακή τάξη σε σημείο καμπής

Το διεθνές ενεργειακό σύστημα εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς αστάθειας, όπου η παραδοσιακή «ελαστικότητα» των αγορών – η ικανότητα δηλαδή να απορροφούν γεωπολιτικά σοκ – φαίνεται να εξασθενεί. Η αλληλεξάρτηση των αγορών πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργεί ένα νέο γεωπολιτικό τοπίο στο οποίο η ενεργειακή ασφάλεια μετατρέπεται ξανά σε ζήτημα εθνικής στρατηγικής.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η ενέργεια βρίσκεται πλέον «στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εντάσεων», καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να εξισορροπήσουν την ασφάλεια εφοδιασμού, την οικονομική προσιτότητα και τη μετάβαση σε καθαρότερες τεχνολογίες.

Την ίδια στιγμή, το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα μετασχηματίζεται μέσα σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής κατακερματισμένης παγκοσμιοποίησης, όπου οι χώρες επαναπροσδιορίζουν τις ενεργειακές συμμαχίες και τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Πόλεμοι και ενεργειακά «chokepoints»

Οι γεωπολιτικές συγκρούσεις επαναφέρουν στο προσκήνιο την ευαλωτότητα των ενεργειακών διαδρομών. Η πρόσφατη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο κρίσιμων θαλάσσιων διαδρόμων μεταφοράς πετρελαίου έχουν προκαλέσει σοβαρούς κραδασμούς στις αγορές.

Η διακοπή των ροών μέσω του Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, προκάλεσε απότομη αύξηση των τιμών και σημαντικές απώλειες στην προσφορά.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι το σοκ αυτό ενδέχεται να αποτελέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία των αγορών πετρελαίου, ενώ ακόμη και οι μαζικές απελευθερώσεις στρατηγικών αποθεμάτων δεν κατάφεραν να σταθεροποιήσουν πλήρως την αγορά.

Η επιστροφή της ενεργειακής γεωπολιτικής

Η κρίση επιβεβαιώνει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν εξελίσσεται σε ένα σταθερό περιβάλλον. Αντίθετα, ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο «πολυκρίσης», όπου γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί, τεχνολογικές αλλαγές και οικονομικές πιέσεις αλληλεπιδρούν.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ John Kerry τόνισε ότι οι εξελίξεις αποδεικνύουν την ανάγκη ενεργειακής ανεξαρτησίας:

«Οι χώρες πρέπει να επενδύσουν σε ανανεώσιμες πηγές και πυρηνική ενέργεια για να προστατεύσουν την εθνική τους ασφάλεια και την οικονομική τους σταθερότητα».

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι ενεργειακές κρίσεις ενδέχεται να επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση περισσότερο από τις ίδιες τις πολιτικές για το κλίμα.

Ευρώπη: ενεργειακή ασφάλεια και οικονομική πίεση

Η Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενους ενεργειακούς πόρους. Η αύξηση των τιμών πετρελαίου κατά περίπου 37% μέσα σε λίγες εβδομάδες έχει ήδη δημιουργήσει πιέσεις στις οικονομίες της Ευρωζώνης.

Ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράμμισε την ανάγκη άμεσης συντονισμένης δράσης:

«Η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί γρήγορα για να προστατεύσει τις επιχειρήσεις, τους πολίτες και τις οικονομίες της από τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει ήδη μέτρα όπως ενεργειακές επιδοτήσεις, μεταρρυθμίσεις στους φόρους ενέργειας και επιτάχυνση επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων.

Η μετάβαση δεν είναι γραμμική

Παρά την αστάθεια, οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια συνεχίζουν να αυξάνονται. Το 2025 οι παγκόσμιες ενεργειακές επενδύσεις ξεπέρασαν τα 3,3 τρισεκατομμύρια δολάρια, εκ των οποίων περίπου τα δύο τρίτα κατευθύνθηκαν σε τεχνολογίες καθαρής ενέργειας.

Ωστόσο, η ενεργειακή μετάβαση εξελίσσεται πλέον λιγότερο ως περιβαλλοντική στρατηγική και περισσότερο ως ζήτημα γεωπολιτικής και ασφάλειας.

Οι ενεργειακές υποδομές, τα κρίσιμα ορυκτά και τα ηλεκτρικά δίκτυα μετατρέπονται σε στρατηγικά assets – αντίστοιχα με το πετρέλαιο κατά τον 20ό αιώνα.

Η νέα εποχή: από τα petro-states στα electro-states

Το ενεργειακό σύστημα μετασχηματίζεται προς μια οικονομία ηλεκτρισμού, όπου οι χώρες με ισχυρά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, αποθήκευση και τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών θα αποκτήσουν στρατηγικό πλεονέκτημα.

Όπως επισημαίνουν διεθνείς αναλυτές, ο κόσμος κινείται σταδιακά από τα «petrostates» στα «electrostates», όπου η ισχύς δεν θα μετριέται μόνο σε βαρέλια πετρελαίου αλλά σε gigawatts καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η ενεργειακή γεωπολιτική του 21ου αιώνα δεν θα αφορά μόνο τις πρώτες ύλες αλλά και τις τεχνολογίες, τα δίκτυα και τα δεδομένα.

Η εποχή της σχετικής σταθερότητας των ενεργειακών αγορών φαίνεται να ανήκει στο παρελθόν. Ο συνδυασμός γεωπολιτικών συγκρούσεων, ενεργειακής μετάβασης και αυξανόμενης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργεί ένα πιο εύθραυστο αλλά και πιο ανταγωνιστικό παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα.

Η «ελαστικότητα» που χαρακτήριζε τις αγορές τις προηγούμενες δεκαετίες αντικαθίσταται από μια νέα πραγματικότητα: μια ενεργειακή τάξη όπου η ασφάλεια, η τεχνολογία και η γεωπολιτική ισχύς καθορίζουν το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας.

Πηγή: pagenews.gr