Κομισιόν και Κάθετος Διάδρομος: Νέο μοντέλο για να γίνει πιο ανταγωνιστικός

Ο Κάθετος Διάδρομος επιστρέφει δυναμικά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ενεργειακής συζήτησης, καθώς οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζουν πλέον ένα νέο, πιο ανταγωνιστικό εμπορικό μοντέλο, το οποίο θα μπορεί να σταθεί εμπορικά χωρίς να συγκρούεται με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη εξακολουθεί να αναζητά σταθερές εναλλακτικές διαδρομές τροφοδοσίας και η Ελλάδα επιχειρεί να εδραιώσει τη θέση της ως βασική πύλη εισόδου LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η αυξημένη ανάγκη των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης και ιδιαίτερα της Ουκρανίας για πρόσβαση σε νέες πηγές φυσικού αερίου έχει επαναφέρει τον Διάδρομο στο προσκήνιο, ενώ οι τελευταίες δημοπρασίες δυναμικότητας έδειξαν ότι υπάρχει πραγματικό εμπορικό ενδιαφέρον για τη διαδρομή μέσω Ελλάδας. Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα, στη δημοπρασία του Φεβρουαρίου για τον Μάρτιο καταγράφηκε σχεδόν πλήρης κάλυψη της προσφερόμενης ποσότητας μέσω Ρεβυθούσας, ένδειξη ότι η αγορά αναγνωρίζει τη χρησιμότητα του σχήματος, ακόμη κι αν παραμένουν σοβαρά εμπόδια στην ανταγωνιστικότητά του.

Το βασικό πρόβλημα παραμένει το κόστος

Το μεγάλο «αγκάθι» για τον Κάθετο Διάδρομο είναι το κόστος διαμετακόμισης. Παρά τις παρεμβάσεις και τις εκπτώσεις που δόθηκαν στις ταρίφες, η διαδρομή μέσω Ελλάδας εξακολουθεί να εμφανίζεται ακριβότερη από ανταγωνιστικές εναλλακτικές, όπως η Πολωνία και η Κροατία. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία που μεταδόθηκαν από την αγορά δείχνουν ότι το κόστος διαμετακόμισης μέσω Ρεβυθούσας κινείται κοντά στα 7 ευρώ/MWh, ενώ μέσω του FSRU Αλεξανδρούπολης πλησιάζει τα 9 ευρώ/MWh. Αντίθετα, οι αντίστοιχες διαδρομές μέσω Πολωνίας και Κροατίας εμφανίζονται χαμηλότερες, στην περιοχή των 4,4 έως 4,7 ευρώ/MWh.

Αυτή ακριβώς η διαφορά εξηγεί γιατί οι Βρυξέλλες και οι Διαχειριστές ψάχνουν πλέον κάτι περισσότερο από απλές εκπτώσεις. Το υφιστάμενο μοντέλο στηρίχθηκε σε μειωμένες ταρίφες για να γίνει η διαδρομή ελκυστική, όμως αυτή η προσέγγιση έχει συναντήσει επιφυλάξεις από την Κομισιόν, καθώς δεν θεωρείται πλήρως ευθυγραμμισμένη με τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Στην πράξη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναζητά μια λύση που να διασφαλίζει την εμπορική βιωσιμότητα του Διαδρόμου χωρίς να ανοίγει ζήτημα συμβατότητας με το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ.

Το νέο εμπορικό προϊόν που εξετάζεται

Η κατεύθυνση που φαίνεται να κερδίζει έδαφος είναι η δημιουργία ενός νέου εμπορικού προϊόντος μεγαλύτερης διάρκειας, πιο σύνθετου και πιο σταθερού από τα σημερινά σχήματα. Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιευθεί στον ελληνικό ενεργειακό Τύπο, η ιδέα δεν αφορά απλώς τη φυσική διαδρομή του αερίου, αλλά τον τρόπο με τον οποίο θα πωλείται η δυναμικότητα μεταφοράς: για πόσο διάστημα θα δεσμεύεται, με ποιο τιμολογιακό μοντέλο, με τι είδους συμβάσεις και με ποια προβλεψιμότητα για τους χρήστες.

Στο νέο σχήμα, η διάρκεια των συμβολαίων αναμένεται να παίξει κεντρικό ρόλο. Η λογική είναι ότι οι μεγαλύτερης διάρκειας συμφωνίες μπορούν να προσφέρουν περισσότερη σταθερότητα τόσο στους προμηθευτές όσο και στους χρήστες του συστήματος, περιορίζοντας την αβεβαιότητα και διευκολύνοντας πιο ανταγωνιστική τιμολόγηση. Με αυτόν τον τρόπο, η ελκυστικότητα του Διαδρόμου δεν θα εξαρτάται μόνο από μια προσωρινή έκπτωση, αλλά από μια συνολικότερη εμπορική αρχιτεκτονική που θα αντέχει περισσότερο στον χρόνο.

Η Ελλάδα βλέπει στρατηγική ευκαιρία

Για την Ελλάδα, ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι ένα απλό τεχνικό project μεταφοράς φυσικού αερίου. Είναι μια στρατηγική ευκαιρία να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ο ΔΕΣΦΑ και η νέα CEO του, Μαρία Σφερούτσα, έχουν αναδείξει το project ως κρίσιμο εργαλείο για την ανάδειξη της χώρας σε βασική πύλη εισόδου LNG προς τον βορρά, με αξιοποίηση τόσο της Ρεβυθούσας όσο και της νέας υποδομής στην Αλεξανδρούπολη. Η ίδια η παρουσία της Σφερούτσα στην ηγεσία του ΔΕΣΦΑ έχει ήδη επιβεβαιωθεί επίσημα, καθώς η θητεία της ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2026.

Η ελληνική πλευρά ποντάρει στο ότι οι ανάγκες της περιοχής είναι τόσο μεγάλες, ώστε ο Κάθετος Διάδρομος δεν θα χρειαστεί να λειτουργήσει σε λογική μηδενικού αθροίσματος απέναντι σε άλλες διαδρομές. Αντίθετα, το επιχείρημα είναι ότι μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς άλλες ενεργειακές οδεύσεις, ειδικά αν η ΕΕ επιμείνει στην περαιτέρω μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Αυτό το σημείο είναι κομβικό, γιατί από τη στρατηγική της Ευρώπης απέναντι στο ρωσικό φυσικό αέριο θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και η μελλοντική ζήτηση για εναλλακτικές οδούς εφοδιασμού.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή αλλάζει το βάρος της συζήτησης

Η ένταση στη Μέση Ανατολή και η νευρικότητα που προκαλεί στις αγορές ενέργειας δίνουν νέο επείγοντα χαρακτήρα στις συζητήσεις. Παρότι η άμεση επίδραση στις ήδη συμβολαιοποιημένες ποσότητες μπορεί να είναι περιορισμένη, η ευρύτερη γεωπολιτική αβεβαιότητα ενισχύει το επιχείρημα υπέρ περισσότερων, ασφαλέστερων και πιο διαφοροποιημένων ενεργειακών διαδρομών προς την Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά επιπλέον πολιτικό βάρος, επειδή προσφέρει μια εναλλακτική οδό διοχέτευσης LNG από τη Μεσόγειο και το Αιγαίο προς τις αγορές της Ανατολικής Ευρώπης.

Την ίδια στιγμή, η άνοδος της αμερικανικής παραγωγής LNG ενισχύει τη γεωοικονομική διάσταση του έργου. Η σύνοδος στην Ουάσιγκτον για την ασφάλεια εφοδιασμού φυσικού αερίου, με τη συμμετοχή κυβερνήσεων, τραπεζών και ενεργειακών εταιρειών, επιβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ βλέπουν τον Διάδρομο ως ένα εργαλείο ενίσχυσης της δυτικής ενεργειακής ασφάλειας. Η παρουσία αμερικανικών χρηματοδοτικών οργανισμών και ενεργειακών ομίλων στις σχετικές συζητήσεις δείχνει ότι το θέμα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως περιφερειακή υπόθεση, αλλά ως τμήμα ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδίου διαφοροποίησης πηγών και οδεύσεων.

Δεν υπάρχει ακόμη σαφές χρονοδιάγραμμα

Παρά τη σαφή κινητικότητα, δεν υπάρχει ακόμη οριστικό χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση του νέου μοντέλου. Ο λόγος είναι ότι κάθε χώρα του Διαδρόμου εφαρμόζει διαφορετικό καθεστώς τιμολόγησης και θα χρειαστεί ξεχωριστές τεχνικές και ρυθμιστικές προσαρμογές. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν υπάρξει πολιτική συμφωνία επί της αρχής, η μετάβαση στο νέο προϊόν δεν θα γίνει αυτόματα. Κάποιοι διαχειριστές εμφανίζονται πιο έτοιμοι, άλλοι όμως θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να προσαρμόσουν τα συστήματά τους και τις εγκρίσεις τους.

Γι’ αυτό και στο τραπέζι βρίσκεται η λύση μιας προσωρινής παράτασης των υφιστάμενων προϊόντων, ώστε να μη διακοπεί η εμπορική λειτουργία του Διαδρόμου μέχρι να ωριμάσει το νέο σχήμα. Αυτή η μεταβατική λύση φαίνεται να κερδίζει έδαφος, καθώς επιτρέπει στη διαδρομή να παραμείνει ενεργή και εμπορικά διαθέσιμη χωρίς να χαθεί ο ρυθμός που έχει δημιουργηθεί από τις πρόσφατες δημοπρασίες.

Τα FSRU και το επόμενο βήμα για την ελληνική αγορά

Η συζήτηση για τον Κάθετο Διάδρομο συνδέεται άμεσα και με την προοπτική νέων FSRU στην Ελλάδα. Η ελληνική αγορά εξετάζει πόση επιπλέον πλωτή δυναμικότητα μπορεί να στηρίξει το σύστημα, με δεδομένο ότι κάθε νέα μονάδα απαιτεί όχι μόνο επενδυτική βούληση αλλά και επαρκή δυνατότητα σύνδεσης με το εθνικό δίκτυο χωρίς να δημιουργούνται σημεία συμφόρησης. Σχετικά ρεπορτάζ αναφέρουν ότι υπάρχει τεχνικά χώρος για ένα ή και δύο FSRU, συμπεριλαμβανομένης της υφιστάμενης υποδομής της Αλεξανδρούπολης, όμως η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από τη μελλοντική ζήτηση στην Ανατολική Ευρώπη και από το κατά πόσο οι επενδυτές θα εξασφαλίσουν επαρκή πελατειακή βάση.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι μόνο ένα ενεργειακό έργο μεταφοράς, αλλά και ένας δείκτης για το πόσο βαθιά μπορεί να ριζώσει η Ελλάδα στον νέο ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη. Αν το νέο εμπορικό μοντέλο καταφέρει να μειώσει το ανταγωνιστικό μειονέκτημα και να εξασφαλίσει πλήρη συμβατότητα με τους κανόνες της ΕΕ, τότε η χώρα θα έχει κάνει ένα ουσιαστικό βήμα προς την κατεύθυνση του να μετατραπεί σε βασική πύλη εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου για την ευρύτερη περιοχή. Αν όχι, ο Διάδρομος κινδυνεύει να παραμείνει μια φιλόδοξη ιδέα με ισχυρή γεωπολιτική αξία αλλά ατελή εμπορική εφαρμογή.

Πηγή: Pagenews.gr