Πόλεμος με το Ιράν: Το ακριβό γεωπολιτικό τίμημα της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα
Πηγή Φωτογραφίας: Reuters/Πόλεμος με το Ιράν: Το ακριβό γεωπολιτικό τίμημα της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα
Ο πόλεμος με εμπλοκή του Ιράν δεν προκαλεί μόνο στρατιωτικές και διπλωματικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή. Αποκαλύπτει με σκληρό τρόπο και μια βαθύτερη αδυναμία της διεθνούς οικονομίας: την ισχυρή εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η νέα ενεργειακή αναστάτωση, που ήδη μεταφέρεται στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, υπενθυμίζει ότι οι οικονομίες που βασίζονται στις εισαγωγές πετρελαίου και αερίου παραμένουν εκτεθειμένες όχι μόνο στις αγορές, αλλά και στις γεωπολιτικές κρίσεις.
Αυτό ακριβώς υπογράμμισε στις Βρυξέλλες ο επικεφαλής της UNFCCC, Σάιμον Στιέλ, ο οποίος χαρακτήρισε την τρέχουσα κρίση ένα «σκληρό μάθημα» για το πώς η εξάρτηση από πετρέλαιο και φυσικό αέριο υπονομεύει την οικονομική ασφάλεια, την κυριαρχία και τη σταθερότητα των κρατών. Σύμφωνα με το Reuters, ο Στιέλ προειδοποίησε ότι η ένταση στη Μέση Ανατολή καταδεικνύει ξανά πόσο εύκολα οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας μπορούν να μετατραπούν σε πεδίο μετάδοσης πολιτικού και στρατιωτικού ρίσκου.
Η Ευρώπη νιώθει ήδη το σοκ στις τιμές
Παρότι η Ευρώπη δεν βρίσκεται στο επίκεντρο των εχθροπραξιών, έχει ήδη αρχίσει να πληρώνει το κόστος. Οι τιμές του φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά αυξήθηκαν πάνω από 50% μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες της σύγκρουσης, καθώς ενισχύθηκαν οι φόβοι για διαταραχές στην προσφορά και στη ναυσιπλοΐα γύρω από τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ. Το Reuters μεταδίδει ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ εξετάζουν ήδη έκτακτες παρεμβάσεις, από φορολογικές ελαφρύνσεις έως μέτρα στήριξης επιχειρήσεων και βιομηχανιών, ώστε να περιορίσουν τις επιπτώσεις του νέου ενεργειακού σοκ.
Η εξέλιξη αυτή ξυπνά αναπόφευκτα μνήμες από την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Τότε, η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με ακραίες αυξήσεις τιμών, έπειτα από τις περικοπές στις ροές ρωσικού αερίου. Σήμερα, η απειλή είναι διαφορετική ως προς την αφετηρία της, αλλά παρόμοια ως προς το αποτέλεσμα: μια περιφερειακή σύγκρουση επηρεάζει άμεσα το κόστος ενέργειας χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Η μεγάλη ευρωπαϊκή ευαλωτότητα
Ο Στιέλ επέμεινε ιδιαίτερα στην εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με όσα μετέδωσε το Reuters από την ομιλία του, η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει πάνω από το 90% του πετρελαίου της και περίπου το 80% του φυσικού αερίου της. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της ενεργειακής της επάρκειας εξαρτάται από εξωτερικούς προμηθευτές, θαλάσσιους διαδρόμους και διεθνείς γεωπολιτικές ισορροπίες που η ίδια δεν ελέγχει πλήρως.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ενεργειακή εξάρτηση δεν είναι απλώς οικονομικό πρόβλημα. Μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Όταν οι τιμές εκτινάσσονται ή όταν οι ροές απειλούνται από πολεμικές συγκρούσεις, τα κράτη δεν χάνουν μόνο αγοραστική δύναμη. Χάνουν και μέρος της δυνατότητάς τους να σχεδιάζουν σταθερά τη βιομηχανική, κοινωνική και δημοσιονομική τους πολιτική.
Τα Στενά του Ορμούζ και ο παγκόσμιος ενεργειακός κίνδυνος
Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στην περιοχή μεταφέρεται σχεδόν άμεσα στις διεθνείς τιμές. Η τρέχουσα κρίση έχει ήδη πλήξει ή θέσει σε κίνδυνο κρίσιμες υποδομές, τερματικούς σταθμούς, διυλιστήρια και εγκαταστάσεις εξαγωγών στον Περσικό Κόλπο.
Μάλιστα, διεθνείς αναφορές σημειώνουν ότι η επίθεση στο νησί Kharg, βασικό κόμβο των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, ενίσχυσε περαιτέρω την αβεβαιότητα στις αγορές. Ο φόβος δεν αφορά μόνο το Ιράν, αλλά και την αλυσιδωτή αποσταθεροποίηση στην περιφερειακή προσφορά, από το LNG του Κατάρ έως τις πετρελαϊκές ροές της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράκ και των ΗΑΕ.
Το πετρέλαιο ακριβαίνει, η οικονομία πιέζεται
Η γεωπολιτική αυτή αβεβαιότητα έχει ήδη επαναφέρει το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με διεθνή μέσα και πρακτορεία. Η άνοδος αυτή δεν πλήττει μόνο τους λογαριασμούς ενέργειας, αλλά επηρεάζει τις μεταφορές, τη βιομηχανική παραγωγή, το κόστος τροφίμων και τον πληθωρισμό. Οι αγορές φοβούνται ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να παρατείνει για μήνες τις πιέσεις σε πετρέλαιο και αέριο, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις εύθραυστες οικονομικές ισορροπίες σε Ευρώπη και Ασία.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε ακόμη πιο δύσκολη θέση επειδή, σε αντίθεση με το 2022, τα δημόσια οικονομικά πολλών κρατών είναι ήδη πιεσμένα. Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα για νέους γενναίους γύρους επιδοτήσεων ή κρατικής απορρόφησης του κόστους είναι πιο περιορισμένη. Η συζήτηση στις Βρυξέλλες αφορά πλέον όχι μόνο το πώς θα μειωθεί η άμεση επιβάρυνση των νοικοκυριών, αλλά και πώς θα αποφευχθεί μια νέα φάση αποβιομηχάνισης λόγω ενεργειακού κόστους.
Οι ανανεώσιμες πηγές ως στρατηγική ασφάλειας
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για την πράσινη μετάβαση αποκτά πιο καθαρά γεωπολιτικό περιεχόμενο. Η Κομισιόν και κορυφαίοι αξιωματούχοι της ΕΕ επιμένουν ότι η επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σε συνδυασμό με την πυρηνική ενέργεια όπου επιλέγεται, δεν είναι μόνο εργαλείο για το κλίμα, αλλά και ασπίδα ενεργειακής ανεξαρτησίας. Το Reuters σημειώνει ότι το βασικό επιχείρημα είναι απλό: όσο περισσότερο ηλεκτρισμό παράγουν οι χώρες από αιολικά, φωτοβολταϊκά και εγχώριες χαμηλών εκπομπών πηγές, τόσο λιγότερο εξαρτώνται από ασταθείς διεθνείς αγορές καυσίμων και ευάλωτες θαλάσσιες διαδρομές.
Ο Στιέλ αναμένεται να απορρίψει ευθέως τις φωνές που ζητούν χαλάρωση της κλιματικής πολιτικής για λόγους βραχυπρόθεσμης ανακούφισης. Όπως μετέδωσε το Reuters, θεωρεί «εντελώς αυταπάτη» την ιδέα ότι η αποδυνάμωση της πράσινης μετάβασης θα προσφέρει πραγματική ασφάλεια. Κατά την προσέγγισή του, το αντίθετο συμβαίνει: όσο πιο αργά κινείται η Ευρώπη στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, τόσο πιο συχνά θα βρίσκεται εκτεθειμένη σε κρίσεις όπως η σημερινή.
Η πολιτική σύγκρουση στην Ευρώπη επιστρέφει
Ωστόσο, η νέα ενεργειακή πίεση αναζωπυρώνει και τις παλιές πολιτικές αντιπαραθέσεις. Ορισμένες κυβερνήσεις, όπως της Ιταλίας και της Ουγγαρίας, πιέζουν για μεγαλύτερη ευελιξία στους ευρωπαϊκούς κανόνες, με το επιχείρημα ότι οι βιομηχανίες δεν μπορούν να αντέξουν ταυτόχρονα και το γεωπολιτικό σοκ και το βάρος της πράσινης συμμόρφωσης. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της ταχείας απανθρακοποίησης επιμένουν ότι η πραγματική λύση δεν είναι η αναβολή, αλλά η επιτάχυνση της μετάβασης.
Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα για τους Ευρωπαίους ηγέτες. Πρέπει να προστατεύσουν άμεσα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς όμως να υπονομεύσουν τη μακροπρόθεσμη στρατηγική ενεργειακής αυτονομίας. Ο πόλεμος με το Ιράν έρχεται να πιέσει αυτή την εξίσωση στο έπακρο, γιατί δείχνει ότι το τίμημα της καθυστέρησης μπορεί να αποδειχθεί βαρύτερο από το πολιτικό κόστος της επιτάχυνσης.
Η κλιματική πολιτική περνά στην καρδιά της γεωπολιτικής
Η μεγαλύτερη ίσως αλλαγή που φέρνει η τρέχουσα κρίση είναι ότι η κλιματική πολιτική παύει να αντιμετωπίζεται μόνο ως περιβαλλοντική στρατηγική. Μετατρέπεται ανοιχτά σε μέρος της συζήτησης για την κυριαρχία, την ανθεκτικότητα και την εθνική ασφάλεια. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν σημαίνει απλώς περισσότερες εκπομπές άνθρακα. Σημαίνει και μεγαλύτερη έκθεση σε πολέμους, αποκλεισμούς, ενεργειακούς εκβιασμούς και ξαφνικές κρίσεις τιμών.
Ο πόλεμος με το Ιράν λειτουργεί έτσι σαν ένας ακόμη καθρέφτης για την Ευρώπη και συνολικά για τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Δείχνει ότι η μετάβαση μακριά από το πετρέλαιο και το αέριο δεν αφορά μόνο την κλιματική ευθύνη απέναντι στο μέλλον, αλλά και την προστασία από τα σοκ του παρόντος. Και ακριβώς γι’ αυτό, το γεωπολιτικό κόστος της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι πλέον μια θεωρητική προειδοποίηση. Είναι μια πραγματικότητα που ήδη πληρώνεται στους λογαριασμούς, στις αγορές και στις πολιτικές αποφάσεις της Ευρώπης.
Πηγή: Pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
Το σχόλιο σας