Αφγανιστάν: Η συστηματική αδικία κατά των γυναικών απαιτεί παγκόσμια δράση

Το Αφγανιστάν παραμένει σήμερα το μοναδικό κράτος στον κόσμο όπου τα κορίτσια και οι γυναίκες αποκλείονται επισήμως από την εκπαίδευση πέραν της πρωτοβάθμιας βαθμίδας. Η πραγματικότητα αυτή δεν συνιστά απλώς μια αυταρχική πολιτική επιλογή, αλλά μια συστηματική στρατηγική διαγραφής των γυναικών από τη δημόσια ζωή, η οποία έχει λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις στη σύγχρονη ιστορία. Το καθεστώς των Ταλιμπάν έχει οικοδομήσει, βήμα προς βήμα, ένα πλέγμα καταστολής που αγγίζει κάθε πτυχή της ζωής των γυναικών, από την εκπαίδευση και την εργασία έως την ελευθερία μετακίνησης, τη δημόσια παρουσία και την προσωπική έκφραση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο κείμενο, μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί 258 διατάγματα, οδηγίες και εντολές που περιορίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Αφγανιστάν. Από αυτά, 164 στοχεύουν ειδικά τις γυναίκες και τα κορίτσια, περιορίζοντας θεμελιώδεις ελευθερίες και δικαιώματα. Η έκταση αυτής της πολιτικής αποτυπώνει μια μεθοδική, κρατικά οργανωμένη επίθεση κατά της γυναικείας παρουσίας στην κοινωνία, η οποία δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας ως προς τις προθέσεις των Ταλιμπάν.

Το σχολείο ξεκινά, αλλά όχι για όλες

Η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς στο Αφγανιστάν έρχεται να υπενθυμίσει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι χιλιάδες κορίτσια παραμένουν αποκλεισμένα από τις σχολικές αίθουσες. Για ακόμη μία χρονιά, οι έφηβες και οι νεαρές γυναίκες της χώρας δεν θα έχουν τη δυνατότητα να εγγραφούν και να φοιτήσουν στο σχολείο. Το πρόβλημα δεν είναι πλέον προσωρινό, ούτε μπορεί να ερμηνευθεί ως συγκυριακό μέτρο ασφαλείας ή διοικητικής φύσης. Πρόκειται για έναν παγιωμένο αποκλεισμό, με στόχο τη μόνιμη απομάκρυνση των γυναικών από κάθε εκπαιδευτική και κοινωνική εξέλιξη.

Η 24η Μαρτίου σηματοδοτεί 1.649 ημέρες από τη στιγμή που οι Ταλιμπάν απαγόρευσαν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για τα κορίτσια. Παράλληλα, έχουν περάσει 1.189 ημέρες από την εντολή προς τα δημόσια πανεπιστήμια να αποβάλουν φοιτήτριες και γυναίκες διδάσκουσες. Σαν να μην έφτανε αυτό, συμπληρώνονται και 477 ημέρες από τη γενικευμένη απαγόρευση σπουδών στη μαιευτική, τη νοσηλευτική και άλλες ιατρικές ειδικότητες για τις γυναίκες, ένα μέτρο που τέθηκε σε ισχύ στις 2 Δεκεμβρίου 2024 και παραμένει ενεργό σε όλη τη χώρα.

Αυτές οι ημερομηνίες δεν είναι απλοί αριθμοί. Αντιπροσωπεύουν χαμένες γενιές, κατεστραμμένες προοπτικές και μια εσκεμμένη προσπάθεια να στερηθεί από τις γυναίκες κάθε πιθανότητα αυτονομίας. Όταν η πρόσβαση στην εκπαίδευση καταργείται με τόσο απόλυτο τρόπο, η κοινωνία δεν χάνει μόνο επιστήμονες, επαγγελματίες και δασκάλες. Χάνει μέλλον.

Δημόσια ταπείνωση και έμφυλη καταστολή

Η καταπίεση στο Αφγανιστάν δεν περιορίζεται στη σφαίρα των απαγορεύσεων. Επεκτείνεται και στην δημόσια τιμωρία και εξευτελιστική βία. Τον περασμένο Φεβρουάριο, οι Ταλιμπάν μαστίγωσαν δημόσια 15 γυναίκες, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των γυναικών που έχουν υποστεί δημόσιο μαστίγωμα από την επαναφορά της πρακτικής, τον Νοέμβριο του 2022, στις 363.

Η δημόσια τιμωρία των γυναικών έχει έναν διπλό στόχο: αφενός να επιβάλει φόβο και αφετέρου να καταστήσει ορατό το μήνυμα της εξουσίας. Δεν πρόκειται μόνο για πειθαρχική πρακτική. Είναι μια ιδεολογική επίδειξη κυριαρχίας, μέσα από την οποία το καθεστώς δηλώνει ότι το γυναικείο σώμα και η γυναικεία παρουσία αποτελούν αντικείμενα ελέγχου, επιτήρησης και τιμωρίας.

Για τον λόγο αυτό, ολοένα και περισσότερες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι οι πολιτικές αυτές ενδέχεται να συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Παράλληλα, ενισχύεται και η άποψη ότι η θεσμοθετημένη και διαρκής διάκριση σε βάρος των γυναικών στο Αφγανιστάν συνιστά μια μορφή έμφυλου απαρτχάιντ, ένα σύστημα κοινωνικού και πολιτικού αποκλεισμού που δεν στηρίζεται στη φυλή, αλλά στο φύλο.

Η εκπαίδευση δεν έσβησε, απλώς πέρασε στην αντίσταση

Κι όμως, ακόμη και μέσα σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, η εκπαίδευση στο Αφγανιστάν δεν εξαφανίστηκε. Δεν νίκησαν ολοκληρωτικά οι Ταλιμπάν. Η μάθηση δεν σταμάτησε, αλλά μεταφέρθηκε υπόγεια, διαδικτυακά και μέσα στις κοινότητες. Οικογένειες, δάσκαλοι, γυναίκες εκπαιδευτικοί και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συνεχίζουν να αναζητούν εναλλακτικούς τρόπους ώστε τα κορίτσια να αποκτούν πρόσβαση στη γνώση.

Αυτή η επιμονή αποκαλύπτει μια βαθύτερη αλήθεια: οι Ταλιμπάν μπορούν να κλείσουν σχολεία, αλλά δεν μπορούν να σβήσουν την επιθυμία για μάθηση. Οι γυναίκες και τα κορίτσια του Αφγανιστάν, που συνεχίζουν να μορφώνονται παρά τις απαγορεύσεις, αποτελούν τη σύγχρονη συνέχεια μιας μακράς αλυσίδας γυναικείας αντίστασης. Είναι οι κληρονόμοι γενεών γυναικών που επέζησαν από ξένες εισβολές, τη σοβιετική κατοχή, τον εμφύλιο πόλεμο, το πρώτο καθεστώς των Ταλιμπάν και όλα τα κύματα βίας που ακολούθησαν.

Η αντίσταση αυτή δεν είναι συμβολική. Είναι πολιτική, κοινωνική και ιστορική. Κάθε κορίτσι που διαβάζει κρυφά, κάθε οικογένεια που επιμένει να κρατά ζωντανή την εκπαίδευση, κάθε γυναίκα που διδάσκει παρά τους κινδύνους, συνιστά πράξη αμφισβήτησης ενός καθεστώτος που επιχειρεί να οικοδομήσει τη μονιμότητα μέσω του φόβου.

Το Αφγανιστάν ως προειδοποίηση για την ευρύτερη περιοχή

Το κείμενο δεν περιορίζεται μόνο στην εσωτερική διάσταση του αφγανικού δράματος. Υπογραμμίζει ότι η σημερινή κρίση πρέπει να ιδωθεί και μέσα από το πρίσμα των περιφερειακών και διεθνών επιπτώσεων. Η κατάσταση στο Αφγανιστάν δεν είναι ένα απομονωμένο φαινόμενο, αλλά μέρος ενός ευρύτερου περιβάλλοντος αυξανόμενης αστάθειας, ιδεολογικής σκλήρυνσης και περιορισμού των ελευθεριών.

Οι διασυνοριακές επιθέσεις από το Πακιστάν επιβαρύνουν περαιτέρω την εύθραυστη κατάσταση της χώρας. Την ίδια στιγμή, η αναζωπύρωση εντάσεων ανάμεσα στο Ιράν, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, η συρρίκνωση του πολιτικού και κοινωνικού χώρου σε χώρες όπως η Τουρκία, η ενίσχυση εθνικιστικών πολιτικών στην Ινδία και η παρατεταμένη αστάθεια σε περιοχές όπως η Γάζα, η Ουκρανία, η Υεμένη και η Συρία, διαμορφώνουν ένα διεθνές τοπίο όπου οι αφηγήσεις ασφάλειας υπερισχύουν ολοένα και συχνότερα των ατομικών ελευθεριών.

Μέσα σε τέτοια περιβάλλοντα, τα δικαιώματα των γυναικών είναι συνήθως τα πρώτα που περιορίζονται. Για αυτό και η θέση των γυναικών λειτουργεί ως πρώιμος δείκτης για τον χαρακτήρα της εξουσίας και για την κατεύθυνση που λαμβάνει μια κοινωνία. Η συστηματική εξάλειψη των γυναικών από την εκπαίδευση και τη δημόσια ζωή στο Αφγανιστάν θα πρέπει, συνεπώς, να διαβαστεί και ως καμπανάκι κινδύνου για τη διακυβέρνηση, τη σταθερότητα και τη διεθνή ασφάλεια.

Όταν αποκλείεται η μισή κοινωνία, απειλείται το μέλλον ολόκληρης της χώρας

Ο αποκλεισμός των γυναικών από την εκπαίδευση και την οικονομική δραστηριότητα δεν αποτελεί μόνο κατάφωρη αδικία. Παράγει και δομικές συνέπειες για ολόκληρη την κοινωνία. Η απομάκρυνση της μισής κοινωνίας από την παραγωγή και τη γνώση υπονομεύει το ανθρώπινο κεφάλαιο, εντείνει τη φτώχεια, αποδυναμώνει την οικονομία και ενισχύει την ανάπτυξη άτυπων και παράνομων δικτύων. Πρόκειται για συνθήκες που ιστορικά συνδέονται με μεγαλύτερη κοινωνική ευαλωτότητα και ενίσχυση βίαιων εξτρεμιστικών μορφωμάτων.

Η μονιμοποίηση ενός τέτοιου μοντέλου εκπέμπει επίσης ένα επικίνδυνο μήνυμα προς άλλα ιδεολογικά κινήματα: ότι η έμφυλη εξάλειψη μπορεί να λειτουργήσει ως αποδεκτό εργαλείο κοινωνικού ελέγχου. Αν ένα τέτοιο σύστημα εμφανιστεί ως ανεκτό ή διαχειρίσιμο από τη διεθνή κοινότητα, τότε κινδυνεύει να εξελιχθεί σε πρότυπο προς μίμηση για άλλους ακραίους δρώντες σε εύθραυστα πολιτικά περιβάλλοντα.

Δεν αρκεί η καταδίκη, απαιτούνται μέτρα

Το βασικό μήνυμα του κειμένου είναι σαφές: όταν η αδικία είναι συστηματική, τότε και η απάντηση οφείλει να είναι συστηματική. Οι ηχηρές δηλώσεις συμπαράστασης δεν αρκούν πλέον. Χρειάζονται εργαλεία πίεσης, όπως στοχευμένες κυρώσεις, ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, οικονομικοί περιορισμοί και νομική λογοδοσία για εκείνους που σχεδιάζουν και εφαρμόζουν αυτή την πολιτική εξάλειψης.

Ταυτόχρονα, η διεθνής στήριξη για την εκπαίδευση των Αφγανών κοριτσιών παραμένει απολύτως αναγκαία. Τα κοινοτικά σχολεία, οι εναλλακτικές εκπαιδευτικές διαδρομές και η ψηφιακή εκπαίδευση δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι επένδυση στο μέλλον του Αφγανιστάν και της ευρύτερης περιοχής.

Η διεθνής συνεργασία έχει ήδη φέρει ορισμένα αποτελέσματα. Οι Ταλιμπάν δεν έχουν εξασφαλίσει ευρεία διπλωματική αναγνώριση, δεν έχουν αποκτήσει πρόσβαση στα κυρίαρχα αποθεματικά του Αφγανιστάν και δεν έχουν καταφέρει να καταλάβουν τη θέση της χώρας στα Ηνωμένα Έθνη. Ωστόσο, η απλή ανάσχεση δεν αρκεί. Η απαγόρευση της εκπαίδευσης για τα κορίτσια δεν είναι μόνο ένα εσωτερικό πρόβλημα του Αφγανιστάν. Είναι μια παγκόσμια δοκιμασία συνείδησης και πολιτικής βούλησης.

Το ερώτημα που θα αφήσει η ιστορία

Μέσα στον Μήνα Ιστορίας των Γυναικών, η υπόθεση του Αφγανιστάν αποκτά έναν ακόμη πιο βαρύ συμβολισμό. Τα κορίτσια της χώρας στέκονται πάνω στους ώμους εκείνων που πίστεψαν στο δικαίωμά τους να μορφώνονται. Και κάποια ημέρα, αυτά τα ίδια κορίτσια μπορεί να γίνουν το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα στηριχθεί ένα πιο δίκαιο, μορφωμένο και ελεύθερο Αφγανιστάν.

Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν αφορά μόνο το τι έκαναν οι Ταλιμπάν. Η ιστορία θα ρωτήσει και κάτι ακόμη: ποιοι στάθηκαν στο πλευρό αυτών των κοριτσιών, ποιοι επέλεξαν την πράξη αντί για τη σιωπή και ποιοι αρνήθηκαν να αφήσουν μια ολόκληρη γενιά να εξαφανιστεί από τις σχολικές αίθουσες του Αφγανιστάν.

Πηγή: Pagenews.gr