Πέντε κυβερνήσεις της ΕΕ υπονομεύουν συστηματικά το κράτος δικαίου – Τι λέει η έκθεση για την Ελλάδα

Πέντε κυβερνήσεις κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπονομεύουν «συστηματικά και σκόπιμα» το κράτος δικαίου, σύμφωνα με την πολυαναμενόμενη ετήσια έκθεση της Civil Liberties Union for Europe (Liberties) που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα. Η οργάνωση, βασιζόμενη σε στοιχεία από περισσότερες από 40 ΜΚΟ σε 22 χώρες, χαρακτηρίζει τις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας, Κροατίας, Ουγγαρίας, Ιταλίας και Σλοβακίας ως «αποδομητικές», καθώς αποδυναμώνουν ενεργά θεμελιώδεις πυλώνες της δημοκρατίας.

Η έκθεση των 800 σελίδων για το 2026 διαπιστώνει ότι το κράτος δικαίου έχει υποχωρήσει σε όλους τους κρίσιμους τομείς – δικαιοσύνη, καταπολέμηση διαφθοράς και ελευθερία των μέσων ενημέρωσης – σε αρκετές χώρες, ενώ σε έξι ακόμη κράτη με ισχυρές δημοκρατικές παραδόσεις (Βέλγιο, Δανία, Γαλλία, Γερμανία, Σουηδία) παρατηρείται «ολίσθηση» σε συγκεκριμένους τομείς χωρίς όμως να πρόκειται για συστηματική στρατηγική αποδόμησης.

Πού τοποθετείται η Ελλάδα στην έκθεση της Liberties

Η Ελλάδα κατατάσσεται μαζί με την Τσεχία, την Εσθονία, την Ιρλανδία, τη Λιθουανία, τις Κάτω Χώρες, τη Ρουμανία και την Ισπανία στην κατηγορία των «στάσιμων» (stagnators) χωρών. Αυτό σημαίνει ότι, σύμφωνα με την ανάλυση της Liberties, οι συνθήκες του κράτους δικαίου στην Ελλάδα ούτε βελτιώνονται σημαντικά ούτε επιδεινώνονται δραματικά κατά το εξεταζόμενο διάστημα.

Στην ίδια κατηγορία εντάσσεται και η Πολωνία, όπου η κυβέρνηση Τουσκ προσπαθεί να αποκαταστήσει θεσμικές ισορροπίες που είχαν πληγεί από την προηγούμενη διακυβέρνηση, αλλά αντιμετωπίζει εμπόδια. Αντίθετα, μόνο η Λετονία χαρακτηρίζεται ως «εργατική» χώρα, καθώς η κυβέρνησή της προχωρά ενεργά σε βελτιώσεις των δημοκρατικών προτύπων.

Τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης

Η Liberties επισημαίνει ιδιαίτερα την επιδείνωση στον πυλώνα των δημοκρατικών «ελέγχων και ισορροπιών». Σε πολλές χώρες παρατηρείται άνοδος οπισθοδρομικής νομοθεσίας που περιορίζει τη δράση της κοινωνίας των πολιτών, των ΜΚΟ και το δικαίωμα στη διαμαρτυρία.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• Στην Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν απαγορεύτηκαν εκδηλώσεις Pride, ενώ οι διοργανωτές – ακόμα και ο δήμαρχος της Βουδαπέστης – τέθηκαν υπό επίσημη έρευνα.
• Στην Ιταλία εκδόθηκε αυστηρό διάταγμα που ποινικοποιεί οδοφράγματα και άλλες μορφές διαμαρτυρίας, ενώ παράλληλα ενισχύει τις εγγυήσεις για την αστυνομία.
• Σε αρκετά κράτη-μέλη, διαδηλωτές για το κλίμα και υπέρ της Παλαιστίνης αντιμετώπισαν απαγορεύσεις και βαριές ποινές.

Στον τομέα της δικαιοσύνης δεν σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος, ενώ καταγράφεται αυξανόμενη τάση επικριτικού ή ακόμα και εχθρικού πολιτικού λόγου απέναντι στη δικαιοσύνη και στους θεσμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην καταπολέμηση της διαφθοράς η πρόοδος είναι ελάχιστη, ενώ στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης οι επιθέσεις κατά δημοσιογράφων αυξήθηκαν σε χώρες όπως η Βουλγαρία, η Κροατία, η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες και ιδιαίτερα η Σλοβακία υπό τον Ρόμπερτ Φίτσο.

Κριτική στους μηχανισμούς της ΕΕ

Η Liberties ασκεί έντονη κριτική στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς εποπτείας και προστασίας του κράτους δικαίου, χαρακτηρίζοντάς τους ως «σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικούς». Παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκδίδει ετήσιες συστάσεις, το 93% αυτών το 2025 ήταν απλώς επαναλήψεις προηγούμενων ετών, με πολλές να μην έχουν αλλάξει ούτε στη διατύπωση. Από τις 100 συστάσεις που αξιολογήθηκαν, οι 61 δεν παρουσίασαν καμία πρόοδο, ενώ άλλες 13 επιδεινώθηκαν.

«Η επανάληψη συστάσεων χωρίς ουσιαστική συνέχεια δεν θα αντιστρέψει την οπισθοδρόμηση», τόνισε η εκτελεστική διευθύντρια της Liberties, Ιλίνα Νεσίκι.

Συμπέρασμα της έκθεσης

Η έκθεση του 2026 της Liberties δεν καταγράφει μόνο στασιμότητα ή μεμονωμένες οπισθοδρομήσεις, αλλά και συνεχιζόμενες, συστηματικές και σκόπιμες προσπάθειες υπονόμευσης του κράτους δικαίου σε ορισμένα κράτη-μέλη. Παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις και συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η κατάσταση σε πολλούς τομείς παραμένει στάσιμη ή χειροτερεύει, ιδιαίτερα όσον αφορά τους ελέγχους και τις ισορροπίες της δημοκρατίας.

Η τοποθέτηση της Ελλάδας στην κατηγορία των «στάσιμων» χωρών δείχνει ότι, τουλάχιστον σύμφωνα με την ανάλυση της Liberties, η χώρα δεν παρουσιάζει ούτε σημαντική βελτίωση ούτε δραματική επιδείνωση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, παραμένοντας σε μια κατάσταση σχετικής σταθερότητας ως προς τα δημοκρατικά πρότυπα και το κράτος δικαίου.

Πηγή: Pagenews.gr