Περσικός Κόλπος: Τα 3 σενάρια μετά την εύθραυστη παύση των εχθροπραξιών

Η αιφνίδια μετάβαση από την ακραία πολεμική ρητορική στην ανακοίνωση μιας νέας δίβδομης εκεχειρίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έδειξε πόσο ρευστή παραμένει η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο. Παρότι η συμφωνία παρουσιάστηκε ως βήμα αποκλιμάκωσης, η πραγματικότητα στο πεδίο μόνο σταθερή δεν είναι. Το Ισραήλ επιβεβαίωσε ότι εντάσσεται στο πλαίσιο της εκεχειρίας, όμως οι παράλληλες εξελίξεις στον Λίβανο, η αβεβαιότητα γύρω από την εφαρμογή των όρων και η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ καθιστούν σαφές ότι η επόμενη ημέρα κάθε άλλο παρά προδιαγεγραμμένη είναι.

Στο επίκεντρο όλων βρίσκεται πλέον το ερώτημα ποιος πραγματικά ελέγχει τον ρυθμό των εξελίξεων στην περιοχή. Η μερική επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, υπό αυστηρούς ιρανικούς περιορισμούς, αλλά και η απότομη πτώση της κυκλοφορίας πλοίων σε σχέση με τα συνήθη επίπεδα, δείχνουν ότι η Τεχεράνη έχει αποκτήσει ισχυρή επιρροή σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει επιβληθεί μια οριστική νέα τάξη πραγμάτων, σημαίνει όμως ότι η ισορροπία ισχύος έχει ήδη μεταβληθεί αισθητά.

Σενάριο πρώτο: Μια παρατεταμένη εκεχειρία με νέα δεδομένα ασφαλείας

Το πρώτο και ίσως πιο βολικό για πολλές πρωτεύουσες σενάριο είναι η παράταση της παύσης των εχθροπραξιών για μήνες ή ακόμη και χρόνια, ακόμη και χωρίς μια πλήρη και οριστική ειρηνευτική συμφωνία. Σε αυτή την περίπτωση, η περιοχή θα μπει σε μια περίοδο ασταθούς ηρεμίας, όπου η διπλωματία δεν θα έχει λύσει το πρόβλημα, αλλά θα έχει καταφέρει να παγώσει τη γενικευμένη σύγκρουση. Οι συνομιλίες που σχεδιάζονται με μεσολάβηση του Πακιστάν εντάσσονται ακριβώς σε αυτή τη λογική της διαχείρισης μιας εύθραυστης ισορροπίας.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου αναμένεται να δώσουν απόλυτη προτεραιότητα στην αναβάθμιση της αεράμυνάς τους. Η πρόσφατη εμπειρία έδειξε ότι η απειλή δεν περιορίζεται μόνο σε βαλλιστικούς πυραύλους, αλλά επεκτείνεται σε drones, κορεστικές επιθέσεις και σύνθετες επιχειρήσεις που εξαντλούν τα αποθέματα αναχαιτιστικών. Το ίδιο το Ισραήλ βρέθηκε αντιμέτωπο με αυξανόμενη πίεση στα συστήματα αεράμυνάς του, ενώ σύμφωνα με ανάλυση που επικαλείται η JPMorgan, το ποσοστό επιτυχίας των ιρανικών πληγμάτων σε ισραηλινό έδαφος αυξήθηκε αισθητά προς τα τέλη Μαρτίου και τις αρχές Απριλίου.

Η δεύτερη μεγάλη προτεραιότητα θα είναι η αναδιάταξη των ενεργειακών και εμπορικών διαδρομών. Η εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ έχει πλέον αναδειχθεί σε κεντρικό γεωπολιτικό κίνδυνο και πολλές χώρες θα επιχειρήσουν να ενισχύσουν εναλλακτικές διαδρομές προς την Ερυθρά Θάλασσα ή άλλα ασφαλέστερα σημεία εξαγωγής. Ωστόσο, η γεωγραφία του Περσικού Κόλπου περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια πλήρους απεξάρτησης. Για πολλά κράτη, η πραγματικότητα είναι σκληρή: ακόμη και αν εξασφαλιστούν εναλλακτικές οδοί, η ιρανική επιρροή στο θαλάσσιο πέρασμα θα συνεχίσει να αποτελεί καταλυτικό παράγοντα για το κόστος, την ασφάλεια και τη ροή της ενέργειας.

Σενάριο δεύτερο: Επιστροφή στη γενικευμένη σύγκρουση

Το δεύτερο σενάριο είναι η κατάρρευση της εκεχειρίας και η επιστροφή σε ανοιχτή στρατιωτική κλιμάκωση. Παρότι αυτή η εκδοχή δεν θεωρείται η πιθανότερη, παραμένει απολύτως υπαρκτή. Οι καταγγελίες της Τεχεράνης περί παραβιάσεων της εκεχειρίας, οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο και η αβεβαιότητα για το τι ακριβώς περιλαμβάνει η συμφωνία δημιουργούν συνθήκες που μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε νέο γύρο συγκρούσεων. Ήδη διεθνή μέσα καταγράφουν ότι η εκεχειρία βρίσκεται σε οριακό σημείο, ενώ ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πιέζουν για διπλωματική λύση ώστε να αποφευχθεί νέα ενεργειακή και περιφερειακή αποσταθεροποίηση.

Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ΗΠΑ και Ισραήλ δεν φαίνεται να διαθέτουν σήμερα έναν καθαρό, συμβατικό δρόμο προς μια αποφασιστική ήττα του Ιράν. Μια εκτεταμένη εκστρατεία στρατηγικών βομβαρδισμών θα είχε τεράστιο κόστος και ρίσκο, ειδικά εφόσον η ιρανική πυραυλική και μη επανδρωμένη ισχύς δεν έχει εξουδετερωθεί. Παράλληλα, μια μεγάλης κλίμακας χερσαία επιχείρηση κατά ιρανικών παράκτιων ή νησιωτικών θέσεων θα συνεπαγόταν σημαντικές απώλειες χωρίς εγγυημένο στρατηγικό αποτέλεσμα. Τα δεδομένα που έχουν ήδη προκύψει από τη σύγκρουση καθιστούν σαφές ότι η ιρανική αντοχή ήταν μεγαλύτερη από όσο πιθανώς υπολόγιζαν αρκετοί στο ξεκίνημα του πολέμου.

Μια νέα ανάφλεξη θα είχε επίσης άμεσες παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες. Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ έχει ήδη περιορίσει δραστικά τη ροή πετρελαίου, με το Reuters να αναφέρει ότι η διέλευση πλοίων έπεσε σε μονοψήφιο ποσοστό του φυσιολογικού όγκου, ενώ οι αγορές παρακολουθούν με ανησυχία κάθε εξέλιξη. Αν το στενό ξανακλείσει πλήρως ή αν υπάρξουν νέες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, το σοκ στις τιμές θα μπορούσε να επεκταθεί πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή, επηρεάζοντας πληθωρισμό, ναυτιλία και διεθνή χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Σενάριο τρίτο: Χαμηλής έντασης συγκρούσεις με μόνιμη πίεση στο Ορμούζ

Το τρίτο σενάριο, που συγκεντρώνει και τις περισσότερες πιθανότητες, είναι μια ενδιάμεση κατάσταση: ούτε πλήρης ειρήνη ούτε ολοκληρωτικός πόλεμος. Πρόκειται για ένα μοντέλο παρατεταμένης χαμηλής έντασης, στο οποίο θα συνεχίζονται σποραδικά πλήγματα, αμοιβαίες κατηγορίες για παραβιάσεις και περιοδικές αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα. Η ήδη εύθραυστη εικόνα του Ορμούζ, όπου η κίνηση επιτρέπεται αλλά με αυστηρούς ιρανικούς όρους, δείχνει ότι ένα τέτοιο καθεστώς μπορεί να μετατραπεί σε νέα «κανονικότητα».

Σε αυτή την εκδοχή, κάθε ισραηλινό πλήγμα ή κάθε ιρανική καταγγελία θα μπορεί να ακολουθείται από μια περιορισμένη αλλά υπολογισμένη αντίδραση: προσωρινό φρενάρισμα της ναυσιπλοΐας, νέες απειλές, συμβολικά αντίποινα ή κλιμάκωση σε παρακείμενα μέτωπα. Έτσι, η διεθνής κοινότητα θα βρεθεί μπροστά σε μια κατάσταση μόνιμου νευρικού πολέμου, όπου το ρίσκο θα παραμένει υψηλό, αλλά όχι αρκετό για να επιβάλει συνεχώς έκτακτη παγκόσμια κινητοποίηση. Όσο το πετρέλαιο και τα εμπορεύματα εξακολουθούν να ρέουν, έστω και με δυσκολία, μεγάλο μέρος του πλανήτη ενδέχεται να συνηθίσει αυτή τη νέα αστάθεια.

Αυτό ακριβώς είναι και το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Η χαμηλής έντασης ένταση μπορεί να αποδειχθεί πιο ανθεκτική από έναν ανοιχτό πόλεμο ή μια καθαρή ειρήνη, επειδή παράγει ένα διαρκές, διαχειρίσιμο αλλά βαθιά διαβρωτικό περιβάλλον. Οι ενεργειακές αγορές, οι ασφαλιστικές καλύψεις στη ναυτιλία, οι στρατιωτικές ισορροπίες και οι πολιτικές σχέσεις στον αραβικό κόσμο θα αναπροσαρμόζονται διαρκώς γύρω από ένα κέντρο βάρους που μετακινείται ολοένα περισσότερο προς την ιρανική επιρροή στον Κόλπο.

Η νέα εξίσωση ισχύος στον Περσικό Κόλπο

Το μεγάλο συμπέρασμα από τις τελευταίες εξελίξεις είναι ότι η εκεχειρία δεν λύνει το πρόβλημα, απλώς το μεταφέρει σε νέα βάση. Η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ αποφεύγουν προς το παρόν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, αλλά η Τεχεράνη δείχνει ότι μπορεί να επηρεάζει αποφασιστικά τη λειτουργία του Ορμούζ και, κατ’ επέκταση, την ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής. Το αν αυτό θα εξελιχθεί σε μόνιμη γεωπολιτική αναβάθμιση του Ιράν ή σε προσωρινό πλεονέκτημα θα εξαρτηθεί από το αν η εκεχειρία θα κρατήσει και από το αν οι περιφερειακοί παίκτες θα βρουν τρόπο να περιορίσουν την εξάρτησή τους από ένα πέρασμα που παραμένει εξαιρετικά ευάλωτο.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο Περσικός Κόλπος εισέρχεται σε μια νέα περίοδο. Είτε με παρατεταμένη ανακωχή, είτε με νέα έκρηξη βίας, είτε με ένα καθεστώς αδιάκοπων μικροκρίσεων, η περιοχή δύσκολα θα επιστρέψει στην προηγούμενη ισορροπία. Και αυτή ακριβώς η μετατόπιση είναι που κάνει την παρούσα παύση των εχθροπραξιών ίσως πιο σημαντική από τις ίδιες τις μάχες που προηγήθηκαν.

Πηγή: Pagenews.gr