Μπροστά σε έναν σοβαρό κίνδυνο παρατεταμένης και ιδιαίτερα έντονης ξηρασίας βρίσκεται η Θεσσαλία τις επόμενες δεκαετίες, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν την εξέλιξη των υδατικών αποθεμάτων και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή. Τα στοιχεία δείχνουν ότι έως το 2100 τα επεισόδια ξηρασίας ενδέχεται να γίνουν πιο συχνά, πιο παρατεταμένα και σημαντικά πιο καταστροφικά, ασκώντας τεράστια πίεση στο ήδη επιβαρυμένο υδατικό ισοζύγιο της Θεσσαλίας.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα αφορά την κάλυψη των αρδευτικών αναγκών κατά τους θερινούς μήνες, όταν οι απαιτήσεις των καλλιεργειών κορυφώνονται και τα διαθέσιμα αποθέματα νερού μειώνονται δραματικά.
Η Θεσσαλία στο επίκεντρο της υδατικής κρίσης
Σύμφωνα με τις μελέτες του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η περιοχή δέχεται εδώ και δεκαετίες τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών σε σύγκριση με οποιοδήποτε άλλο υδατικό διαμέρισμα της χώρας.
Ο καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου, Νικήτας Μυλόπουλος, επισημαίνει ότι η διατάραξη του υδατικού ισοζυγίου έχει οδηγήσει σε σοβαρές περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις. Η εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα, σε συνδυασμό με τη σημαντική μείωση των παροχών του ποταμού Πηνειού, συνθέτουν μια εικόνα που χαρακτηρίζεται πλέον ως κρίσιμη.
Η Θεσσαλία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αγροτικές περιοχές της Ελλάδας και η επάρκεια νερού συνδέεται άμεσα με την επιβίωση μεγάλου μέρους της αγροτικής παραγωγής. Η συνεχής πίεση στα υδάτινα αποθέματα, όμως, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο που απειλεί τόσο το περιβάλλον όσο και την οικονομία της περιοχής.
Το καλοκαίρι η μεγαλύτερη απειλή για τις καλλιέργειες
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι το σοβαρότερο πρόβλημα εντοπίζεται κατά τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο. Πρόκειται για την περίοδο όπου οι καλλιέργειες έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη σε νερό, ενώ παράλληλα οι διαθέσιμες ποσότητες βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα.
Η αδυναμία κάλυψης της αρδευτικής ζήτησης μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες στην παραγωγή, μείωση αποδόσεων και οικονομική ασφυξία για τον πρωτογενή τομέα. Ήδη τα προηγούμενα χρόνια, περίοδοι έντονης ξηρασίας προκάλεσαν σοβαρές επιπτώσεις στις αρδευόμενες εκτάσεις της Θεσσαλίας.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο λόγω της εξάρτησης της περιοχής από υπόγεια υδάτινα αποθέματα, τα οποία έχουν δεχθεί τεράστια πίεση εξαιτίας της υπεράντλησης.
Οι ξηρασίες που σημάδεψαν τη Θεσσαλία
Η Θεσσαλία έχει βιώσει στο παρελθόν ακραία και παρατεταμένα επεισόδια ξηρασίας, τα οποία άφησαν βαθύ αποτύπωμα στην περιοχή. Ιδιαίτερα έντονες θεωρούνται οι περίοδοι από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970, αλλά και η εξαετία 1986-1992.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η μείωση των βροχοπτώσεων κατά τη δεκαετία 1980-1990 σε σύγκριση με την περίοδο 1958-1973 έφτασε περίπου το 30%, ενώ την περίοδο 1989-1990 άγγιξε ακόμη και το 50%.
Οι μελέτες για τη μετεωρολογική ξηρασία δείχνουν ότι το επεισόδιο του 1989-1990 είχε περίοδο επαναφοράς μεγαλύτερη από 80 χρόνια και επηρέασε πάνω από το 50% της συνολικής έκτασης της Θεσσαλίας.
Η δυτική ορεινή ζώνη της περιοχής, από όπου πηγάζει ο Πηνειός και οι βασικοί παραπόταμοί του, επλήγη περισσότερο. Η μείωση των βροχοπτώσεων σε αυτές τις περιοχές είχε άμεσο αντίκτυπο στη ροή των ποταμών και στα επιφανειακά αποθέματα νερού.
Οι προβλέψεις έως το 2100 προκαλούν ανησυχία
Τα αποτελέσματα των νέων μελετών δείχνουν ότι τα επεισόδια ξηρασίας στη Θεσσαλία αναμένεται να ενταθούν σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα φαινόμενα αυτά σχεδόν διπλασιάζονται για την περίοδο 2070-2100, ενώ αποκτούν μεγαλύτερη διάρκεια και δριμύτητα.
Παράλληλα, αναμένεται να επηρεάζουν μεγαλύτερες εκτάσεις της Θεσσαλίας, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την αγροτική παραγωγή και τα οικοσυστήματα της περιοχής.
Οι επιστήμονες, πάντως, υπογραμμίζουν ότι οι προβλέψεις για το μελλοντικό κλίμα συνοδεύονται από σημαντικό βαθμό αβεβαιότητας, καθώς βασίζονται σε παγκόσμια κλιματικά μοντέλα που παρουσιάζουν μεγάλο εύρος διακύμανσης. Για αυτόν τον λόγο, τα αποτελέσματα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως σοβαρές ενδείξεις και όχι ως απόλυτα βέβαια σενάρια.
Ο Πηνειός και ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας σε κρίσιμο σημείο
Η κατάσταση στον Πηνειό ποταμό θεωρείται ενδεικτική της συνολικής πίεσης που δέχεται η περιοχή. Η σημαντική μείωση των παροχών του ποταμού τα τελευταία χρόνια έχει επηρεάσει όχι μόνο τις αρδευτικές ανάγκες αλλά και τη συνολική περιβαλλοντική ισορροπία.
Ταυτόχρονα, ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας εμφανίζει σημάδια εξάντλησης εξαιτίας της συνεχούς άντλησης νερού για αγροτική χρήση. Σε αρκετές περιοχές, η στάθμη των υπόγειων υδάτων έχει υποχωρήσει δραματικά, δημιουργώντας σοβαρές ανησυχίες για τη μελλοντική επάρκεια.
Η διατήρηση αυτής της κατάστασης ενδέχεται να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες επιπτώσεις, τόσο για την αγροτική παραγωγή όσο και για τη συνολική βιωσιμότητα της περιοχής.
Η ανάγκη για σχέδιο πρόγνωσης και διαχείρισης
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η Θεσσαλία χρειάζεται άμεσα ένα αξιόπιστο επιχειρησιακό σύστημα πρόγνωσης και παρακολούθησης της ξηρασίας, αντίστοιχο με εκείνα που λειτουργούν ήδη σε πολλές χώρες του εξωτερικού.
Στόχος ενός τέτοιου συστήματος θα είναι η έγκαιρη προειδοποίηση για ακραία φαινόμενα, αλλά και ο σχεδιασμός παρεμβάσεων που θα περιορίζουν τις επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή, στα υδάτινα αποθέματα και στο φυσικό περιβάλλον.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης, οι πιέσεις στο υδατικό σύστημα της Θεσσαλίας θα ενταθούν ακόμη περισσότερο τις επόμενες δεκαετίες.
Η κλιματική αλλαγή αλλάζει το μέλλον της Θεσσαλίας
Η εικόνα που διαμορφώνεται μέσα από τις μελέτες είναι σαφής: η Θεσσαλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα. Η αύξηση της θερμοκρασίας, η μείωση των βροχοπτώσεων και η μεγαλύτερη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξημένου κινδύνου για την περιοχή.
Το κρίσιμο ζήτημα πλέον δεν είναι αν η Θεσσαλία θα αντιμετωπίσει σοβαρότερα προβλήματα ξηρασίας στο μέλλον, αλλά πόσο έτοιμη θα είναι να τα διαχειριστεί. Οι επόμενες δεκαετίες αναμένεται να αποτελέσουν καθοριστική δοκιμασία για το υδατικό μέλλον της περιοχής και για τη δυνατότητα προσαρμογής της ελληνικής γεωργίας στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Πηγή: Pagenews.gr