Θεσσαλία σε συναγερμό: Ο κάμπος κινδυνεύει να γίνει «Σαχάρα» – Η ξηρασία χτυπά την αγροτική παραγωγή

Οι επιστήμονες προειδοποιούν για σχεδόν διπλασιασμό των επεισοδίων ξηρασίας έως το τέλος του αιώνα – Υδροφορείς υπό πίεση, χρόνια υπεράντληση και ένα υδατικό ισοζύγιο που απειλεί πλέον το ίδιο το παραγωγικό μοντέλο του θεσσαλικού κάμπου.

Μια από τις σοβαρότερες μακροπρόθεσμες απειλές για την ελληνική αγροτική παραγωγή αναδύεται στη Θεσσαλία, καθώς επιστημονικές μελέτες προειδοποιούν ότι χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις ο μεγαλύτερος αγροτικός κάμπος της χώρας κινδυνεύει τις επόμενες δεκαετίες να οδηγηθεί σε συνθήκες εκτεταμένης ερημοποίησης.

Τα στοιχεία του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: για την περίοδο 2070–2100 τα επεισόδια ξηρασίας προβλέπεται να αυξηθούν σημαντικά και σχεδόν να διπλασιαστούν, ενώ παράλληλα αναμένεται να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και δριμύτητα και να επηρεάζουν μεγαλύτερες εκτάσεις.

Το πρόβλημα όμως δεν βρίσκεται μόνο στο μακρινό μέλλον.

Η Θεσσαλία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με έναν δύσκολο συνδυασμό: αυξημένες ανάγκες άρδευσης, χρόνια πίεση στους υπόγειους υδροφορείς, περιόδους λειψυδρίας και, ταυτόχρονα, ακραία πλημμυρικά φαινόμενα.

Η προειδοποίηση των επιστημόνων: Η ξηρασία γίνεται σκληρότερη

Η έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας εξετάζει την εξέλιξη της ξηρασίας κάτω από διαφορετικά κοινωνικοοικονομικά και κλιματικά σενάρια.

Το συμπέρασμα δεν περιορίζεται στην αύξηση της συχνότητας.

Για την περίοδο 2070–2100 καταγράφεται σημαντική αύξηση της δριμύτητας της ξηρασίας και μετάβαση από μικρές και μέσες τιμές σε πολύ υψηλότερα επίπεδα ξηρασίας.

Αυτό σημαίνει ότι ο θεσσαλικός κάμπος δεν αντιμετωπίζει μόνο το ενδεχόμενο να έχει λιγότερο διαθέσιμο νερό.

Αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο οι περίοδοι έλλειψης νερού να γίνονται μεγαλύτερες, εντονότερες και γεωγραφικά εκτενέστερες.

Για μια περιοχή της οποίας η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αρδευόμενη γεωργία, η μεταβολή αυτή αποκτά άμεσα παραγωγικά και οικονομικά χαρακτηριστικά.

Το υδατικό ισοζύγιο βρίσκεται εδώ και χρόνια στο «κόκκινο»

Η επιστημονική προειδοποίηση δεν εμφανίζεται ξαφνικά.

Το ίδιο το Εργαστήριο Υδρολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας έχει επισημάνει εδώ και χρόνια ότι η περιοχή αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα απουσίας συνεκτικής υδατικής πολιτικής στην Ελλάδα, με έντονα σημάδια λειψυδρίας εξαιτίας διαδοχικών ελλειμματικών υδατικών ισοζυγίων.

Η γεωργία χρειάζεται μεγάλες ποσότητες νερού.

Όταν οι ανάγκες αυτές δεν μπορούν να καλυφθούν επαρκώς από τα επιφανειακά ύδατα, η πίεση μεταφέρεται στους υπόγειους υδροφορείς.

Και εκεί αρχίζει ο φαύλος κύκλος: μεγαλύτερη άντληση, χαμηλότερα αποθέματα, αυξημένο ενεργειακό κόστος για τους παραγωγούς και ακόμη μεγαλύτερη ευαισθησία στις επόμενες περιόδους ξηρασίας.

Μόλις ένα στα τρία επιφανειακά συστήματα σε καλή οικολογική κατάσταση

Τα νεότερα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της πίεσης.

Μόλις περίπου το ένα τρίτο των επιφανειακών υδατικών συστημάτων της Θεσσαλίας βρίσκεται σε καλή οικολογική κατάσταση, ενώ το 63% κινδυνεύει να μην πετύχει τους προβλεπόμενους περιβαλλοντικούς στόχους.

Παράλληλα, το 36,6% καταγράφεται σε κακή χημική κατάσταση και περίπου το 28% βρίσκεται υπό χρόνια υπεραπόληψη. Στα υπόγεια ύδατα, το 29% βρίσκεται σε κακή ποσοτική κατάσταση.

Πρόκειται για αριθμούς που μετατρέπουν την κλιματική συζήτηση σε άμεσο ζήτημα αγροτικής πολιτικής.

Διότι το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο νερό θα έχει η Θεσσαλία σε πενήντα χρόνια.

Είναι πόσο νερό μπορεί να χρησιμοποιεί σήμερα χωρίς να υπονομεύει τα αποθέματα των επόμενων δεκαετιών.

Από τις πλημμύρες του Daniel στη λειψυδρία

Η μεγάλη αντίφαση της Θεσσαλίας είναι ότι η περιοχή μπορεί μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα να βιώνει δύο φαινομενικά αντίθετες κρίσεις: καταστροφικές πλημμύρες και σοβαρή έλλειψη νερού.

Το νερό που πέφτει με ακραία ένταση δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε αξιοποιήσιμο υδατικό απόθεμα.

Η διαχείριση των ποταμών, οι ταμιευτήρες, τα αρδευτικά δίκτυα, οι υπόγειοι υδροφορείς και η δυνατότητα συγκράτησης νερού αποτελούν διαφορετικά κομμάτια του ίδιου συστήματος.

Γι’ αυτό και η συζήτηση μετά τον Daniel έχει μετακινηθεί πλέον από την απλή αποκατάσταση των ζημιών προς ένα συνολικό μοντέλο διαχείρισης του νερού.

Η προειδοποίηση του 2025: Έλλειμμα άνω του 50%

Το πόσο γρήγορα μπορεί να επιδεινωθεί η κατάσταση φάνηκε ήδη στην προηγούμενη καλλιεργητική περίοδο.

Σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, στην έναρξη της καλλιεργητικής περιόδου του 2025 το διαθέσιμο υδατικό απόθεμα στους ταμιευτήρες παρουσίαζε έλλειμμα άνω του 50%.

Ο χειμώνας που ακολούθησε ήταν υδρολογικά πλουσιότερος και βελτίωσε σημαντικά την εικόνα για το 2026, όμως αυτή η ανάκαμψη δεν αναιρεί το δομικό πρόβλημα.

Αντίθετα, δείχνει πόσο εξαρτημένο παραμένει το σύστημα από τις ετήσιες βροχοπτώσεις.

Τι σημαίνει η «Σαχάρα» για τον αγρότη

Η ερημοποίηση δεν σημαίνει ότι ο θεσσαλικός κάμπος θα μετατραπεί κυριολεκτικά σε αμμόλοφους.

Σημαίνει σταδιακή απώλεια της παραγωγικής ικανότητας της γης μέσα από ένα πλέγμα πιέσεων: παρατεταμένη ξηρασία, μειωμένη διαθεσιμότητα νερού, υποβάθμιση εδαφών και υπερεκμετάλλευση των υδατικών πόρων.

Για τον παραγωγό, η αλλαγή μπορεί να μεταφραστεί σε πολύ πρακτικές συνέπειες: ακριβότερη άρδευση, μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις αποδόσεις, πίεση σε υδροβόρες καλλιέργειες και ανάγκη μετάβασης σε διαφορετικές γεωργικές πρακτικές.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό αγροτικό διακύβευμα.

Η Θεσσαλία δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό οικοσύστημα που απειλείται. Είναι ένας από τους βασικούς παραγωγικούς πυλώνες της ελληνικής γεωργίας.

Εννέα προτάσεις από την Περιφέρεια Θεσσαλίας

Η Περιφέρεια Θεσσαλίας έχει ήδη καταθέσει εννέα προτάσεις στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, υποστηρίζοντας ότι απαιτείται διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης.

Η ίδια η Περιφέρεια αναγνωρίζει ότι η Θεσσαλία βρίσκεται αντιμέτωπη ταυτόχρονα με λειψυδρία, υποβάθμιση υδροφορέων και καταστροφικές πλημμύρες, συνδέοντας μέρος του προβλήματος με δεκαετίες απολήψεων νερού χωρίς πλήρη μέτρηση και έλεγχο.

Παράλληλα βρίσκονται σε εξέλιξη επιχειρησιακά σχέδια για τον Πηνειό, τη λεκάνη του Καλέντζη και τα αστικά ρέματα του Βόλου.

Νέα έργα κατά της λειψυδρίας

Σε εθνικό επίπεδο έχει αρχίσει να κινητοποιείται και χρηματοδότηση για έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας.

Τον Ιούλιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοίνωσε 16 έργα συνολικού προϋπολογισμού 16,6 εκατ. ευρώ σε εννέα δήμους σε Θεσσαλία και άλλες περιοχές της χώρας.

Ακολούθησε νέα πρόσκληση ύψους 65 εκατ. ευρώ για έργα ύδρευσης, ενώ το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι ο σχεδιασμός εντάσσεται στην πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα και σε ευρύτερη μεταρρύθμιση του μοντέλου διαχείρισης νερού.

Το κρίσιμο ζήτημα για τη Θεσσαλία, ωστόσο, είναι η μετάβαση από την αντιμετώπιση της κάθε έκτακτης ανάγκης σε μια μόνιμη πολιτική εξισορρόπησης προσφοράς και ζήτησης νερού.

Το πραγματικό στοίχημα: Να μη χαθεί ο παραγωγικός κάμπος

Η επιστημονική προειδοποίηση για μια Θεσσαλία που μπορεί να προσεγγίσει συνθήκες «Σαχάρας» δεν αφορά μόνο το κλίμα.

Αφορά το μέλλον της ελληνικής γεωργίας.

Εάν οι περίοδοι ξηρασίας σχεδόν διπλασιαστούν προς το τέλος του αιώνα, ενώ ταυτόχρονα συνεχιστεί η πίεση στους υδροφορείς, η σημερινή παραγωγική δομή του κάμπου θα βρεθεί αντιμέτωπη με ολοένα μεγαλύτερα όρια.

Το νερό μετατρέπεται έτσι από έναν δεδομένο φυσικό πόρο στον σημαντικότερο ίσως παραγωγικό συντελεστή για την επόμενη ημέρα της Θεσσαλίας.

Και η μεγάλη μάχη δεν θα είναι απλώς να αντιμετωπιστεί η επόμενη ξηρασία.

Θα είναι να διασφαλιστεί ότι ο θεσσαλικός κάμπος θα εξακολουθήσει να μπορεί να παράγει και στις επόμενες δεκαετίες.

Πηγή: pagenews.gr