Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή γεωπολιτικής αστάθειας, όπου οι απειλές δεν εκδηλώνονται πλέον αποκλειστικά με συμβατικούς στρατούς, αλλά μέσω υβριδικών επιχειρήσεων, ενεργειακών εξαρτήσεων, θαλάσσιων πιέσεων και ασύμμετρων κρίσεων που εκτείνονται από τη Βαλτική έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό ήταν το σαφές μήνυμα που έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μετά τη συνάντησή του με τη Φινλανδή ομόλογό του, Ελίνα Βαλτόνεν, σε μια συγκυρία όπου η ευρωπαϊκή ασφάλεια επανακαθορίζεται υπό το βάρος τριών ταυτόχρονων γεωπολιτικών μετώπων:
- του πολέμου στην Ουκρανία,
- της κρίσης στη Μέση Ανατολή,
- και της αποσταθεροποίησης στον Περσικό Κόλπο.
«Η ασφάλεια της Ευρώπης είναι αδιαίρετη»
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έθεσε το ζήτημα με όρους που ξεπερνούν τα παραδοσιακά αμυντικά δόγματα.
Όπως υπογράμμισε:
«Στα κράτη της βόρειας και νότιας γειτονίας της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζουμε κοινές προκλήσεις, ασύμμετρες και υβριδικές απειλές που υπενθυμίζουν ότι η ασφάλεια της Ευρώπης είναι αδιαίρετη».
Η αναφορά δεν ήταν τυχαία.
Η Ελλάδα και η Φινλανδία βρίσκονται στα δύο γεωπολιτικά άκρα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας:
- η Φινλανδία απέναντι στη ρωσική πίεση στη Βαλτική και την Αρκτική,
- και η Ελλάδα απέναντι στη ρευστότητα της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και των μεταναστευτικών διαδρόμων.
Παρά τη γεωγραφική απόσταση, Αθήνα και Ελσίνκι επιχειρούν πλέον να διαμορφώσουν κοινό στρατηγικό αφήγημα:ότι οι κρίσεις του Βορρά και του Νότου αποτελούν ενιαίο πρόβλημα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η νέα μορφή πολέμου δεν μοιάζει με το παρελθόν
Ο υπουργός Εξωτερικών προχώρησε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη επισήμανση:
«Οι απειλές δεν προέρχονται αναγκαστικά από συμβατικά μέσα».
Η φράση αυτή αποτυπώνει τη βαθιά μεταβολή που συντελείται στο διεθνές σύστημα.
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με:
- κυβερνοεπιθέσεις,
- ενεργειακούς εκβιασμούς,
- παραπληροφόρηση,
- μεταναστευτικές πιέσεις,
- θαλάσσιες αποσταθεροποιήσεις,
- και οικονομικές εξαρτήσεις που μπορούν να παραλύσουν κράτη χωρίς να πέσει ούτε μία σφαίρα.
Η εποχή όπου η ασφάλεια οριζόταν αποκλειστικά από τα σύνορα και τους στρατούς έχει τελειώσει.
Και αυτό ακριβώς οδηγεί την Ευρωπαϊκή Ένωση σε επιταχυνόμενη συζήτηση περί:
- στρατηγικής αυτονομίας,
- αμυντικής ενοποίησης,
- ενεργειακής αυτάρκειας,
- και ανθεκτικότητας στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η Ευρώπη φοβάται τις εξαρτήσεις
Ο Γεραπετρίτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις τρεις μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις:
- Ουκρανία,
- Γάζα,
- Ιράν.
Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτές οι κρίσεις απέδειξαν ότι η εξάρτηση της Ευρώπης σε κρίσιμους τομείς μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική αδυναμία.
Και οι τομείς αυτοί είναι πλέον ξεκάθαροι:
- άμυνα,
- ενέργεια,
- πρώτες ύλες,
- τεχνολογία,
- και παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η ευρωπαϊκή ηγεσία συνειδητοποιεί ότι η υπερβολική εξάρτηση από εξωτερικούς παίκτες — είτε πρόκειται για ρωσικό φυσικό αέριο είτε για ασιατικές βιομηχανικές αλυσίδες — δημιουργεί γεωπολιτική ευαλωτότητα.
Για αυτό και ο Έλληνας υπουργός τόνισε ότι:
«Η μετάβαση στη στρατηγική αυτονομία με παράλληλη διατήρηση ισχυρού του ευρωπαϊκού πόλου αποτελεί αναγκαία συνθήκη».
Πρόκειται ουσιαστικά για το νέο μεγάλο δόγμα που αρχίζει να κυριαρχεί στις Βρυξέλλες:μια Ευρώπη πιο αυτόνομη, αλλά χωρίς να αποκοπεί από τη διατλαντική συμμαχία.
Η Ελλάδα επανατοποθετείται ως ναυτική δύναμη ασφαλείας
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η αναφορά του Γεραπετρίτη στη θαλάσσια ασφάλεια.
Η Ελλάδα επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της όχι μόνο ως κράτος πρώτης γραμμής της Μεσογείου, αλλά και ως δύναμη προστασίας κρίσιμων θαλάσσιων οδών.
Ο υπουργός Εξωτερικών έστειλε σαφές μήνυμα κατά του λεγόμενου:«σκιώδους στόλου»
δηλαδή των δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων που λειτουργούν εκτός διεθνών κανόνων, παρακάμπτοντας κυρώσεις και συχνά χωρίς ασφαλιστική ή νομική κάλυψη.
Η Αθήνα θεωρεί ότι αυτό το φαινόμενο:
- υπονομεύει το Διεθνές Δίκαιο,
- δημιουργεί σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους,
- και μετατρέπει κρίσιμες θαλάσσιες περιοχές σε ζώνες ανομίας.
Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς:
- η Μαύρη Θάλασσα,
- η Ανατολική Μεσόγειος,
- και ο Περσικός Κόλπος
μετατρέπονται σε νευραλγικά σημεία παγκόσμιας ενεργειακής και εμπορικής ασφάλειας.
Το Στενό του Ορμούζ και η νέα παγκόσμια ναυτική κρίση
Η Ελλάδα άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής σε διεθνείς αποστολές για την προστασία της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.
Η περιοχή θεωρείται σήμερα ένα από τα πιο επικίνδυνα choke points του πλανήτη.
Από εκεί διέρχεται τεράστιο ποσοστό του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση μπορεί να προκαλέσει:
- ενεργειακό σοκ,
- άνοδο τιμών,
- πληθωρισμό,
- και παγκόσμια οικονομική αναταραχή.
Ο Γεραπετρίτης ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να συμβάλει σε επιχειρήσεις προστασίας της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας «όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες».
Με αυτή τη δήλωση, η Αθήνα στέλνει μήνυμα ότι επιδιώκει ενεργότερο γεωπολιτικό ρόλο στις θαλάσσιες γραμμές που συνδέουν:
- Ευρώπη,
- Μέση Ανατολή,
- Ινδοειρηνικό,
- και παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Το νέο ευρωπαϊκό δόγμα διαμορφώνεται τώρα
Η συνάντηση Ελλάδας – Φινλανδίας δεν ήταν μια τυπική διπλωματική επαφή.
Αποτυπώνει τη σταδιακή διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής αντίληψης:ότι η Ευρώπη βρίσκεται πλέον περικυκλωμένη από πολλαπλές, ταυτόχρονες και αλληλοσυνδεόμενες κρίσεις.
Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον:
- η ενέργεια γίνεται όπλο,
- οι θάλασσες μετατρέπονται σε πεδία γεωπολιτικής αντιπαράθεσης,
- οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως μοχλός πίεσης,
- και η οικονομική εξάρτηση αποκτά χαρακτήρα στρατηγικής απειλής.
Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η ασφάλεια δεν θα καθορίζεται μόνο από στρατιωτική ισχύ, αλλά από την ικανότητα των κρατών να αντέχουν σε διαρκείς υβριδικές πιέσεις.
Και η Ελλάδα, λόγω γεωγραφίας, ναυτιλίας και ενεργειακής θέσης, επιχειρεί πλέον να τοποθετηθεί στο επίκεντρο αυτής της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας.