Ο Μπιλ Γκρος, συνιδρυτής της PIMCO και μία από τις πιο επιδραστικές μορφές στις παγκόσμιες αγορές ομολόγων, επανέρχεται με μια ανάλυση που ξεπερνά τα όρια της οικονομίας και αγγίζει τον πυρήνα της γεωπολιτικής ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σε άρθρο γνώμης στους Financial Times, ο γνωστός επενδυτής υποστηρίζει ότι η αμερικανική ηγεμονία δεν αποτελεί πλέον μια σταθερή ιστορική συνθήκη, αλλά μια δύναμη που δοκιμάζεται από δημοσιονομικές ανισορροπίες, στρατιωτικές υποχρεώσεις και μεταβολές στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
Ο Γκρος επισημαίνει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διατηρούν κυρίαρχη θέση τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά, ωστόσο η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι καμία ηγεμονία δεν παραμένει αμετάβλητη χωρίς συνεχή πολιτική και οικονομική προσαρμογή. Σε αυτό το πλαίσιο, συγκρίνει τη σύγχρονη αμερικανική ισχύ με προηγούμενες αυτοκρατορικές δομές, όπως η Βρετανική Αυτοκρατορία, που στηρίχθηκε σε εμπόριο, ναυτική υπεροχή και νομισματική επιρροή.
Η φθορά της ηγεμονίας και το δημοσιονομικό βάρος
Κατά τον Γκρος, η υποχώρηση της αμερικανικής «Pax Americana» δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο αλλά μια μακροχρόνια τάση που συνδέεται με την αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του δημόσιου χρέους. Οι ΗΠΑ, όπως αναφέρει, αντιμετωπίζουν ένα διαρθρωτικό έλλειμμα που προσεγγίζει το 6% του ΑΕΠ, ενώ το χρέος αναμένεται να κινηθεί ανοδικά τις επόμενες δεκαετίες, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Κογκρέσου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στο συνδυασμό υψηλών στρατιωτικών δαπανών και κοινωνικών υποχρεώσεων, τον οποίο περιγράφει ως πολιτική «όπλων και βουτύρου», υποστηρίζοντας ότι μακροπρόθεσμα υπονομεύει τη σταθερότητα του δολαρίου και την αξιοπιστία της αμερικανικής οικονομίας.
Το τέλος του ελεύθερου εμπορίου ως μοχλού ισχύος
Ο πρώην επικεφαλής της PIMCO υποστηρίζει ότι ένα από τα θεμέλια της αμερικανικής κυριαρχίας — το ελεύθερο εμπόριο — έχει αρχίσει να διαβρώνεται. Οι προστατευτικές πολιτικές και οι εμπορικοί περιορισμοί, όπως σημειώνει, δεν κατάφεραν να αντιστρέψουν τα εμπορικά ελλείμματα, ενώ ταυτόχρονα περιόρισαν τη δυναμική της παγκόσμιας οικονομικής ηγεσίας των ΗΠΑ.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η ανάπτυξη των Ηνωμένων Πολιτειών εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από συγκεκριμένους τεχνολογικούς τομείς, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, γεγονός που δημιουργεί νέες μορφές συγκέντρωσης κινδύνου.
Γεωπολιτική ισχύς και στρατιωτικά όρια
Παρότι αναγνωρίζει τη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ, ειδικά στον αεροπορικό και ναυτικό τομέα, ο Γκρος εκτιμά ότι η στρατιωτική ισχύς δεν μεταφράζεται πλέον αυτόματα σε γεωπολιτική κυριαρχία. Οι σύγχρονες συγκρούσεις, όπως υποστηρίζει, αναδεικνύουν τα όρια της στρατιωτικής ισχύος σε έναν πολυπολικό κόσμο.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσει και την αυξανόμενη στρατηγική αντιπαράθεση με την Κίνα, την οποία περιγράφει ως δύναμη με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και φιλοδοξία αναδιαμόρφωσης της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος, μέσα από το πρίσμα της λεγόμενης «παγίδας του Θουκυδίδη».
Αγορές, δολάριο και το κόστος της αβεβαιότητας
Ο Γκρος συνδέει τις γεωπολιτικές εξελίξεις με τις κινήσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές, επισημαίνοντας την πίεση στο δολάριο και την άνοδο των αποδόσεων των μακροπρόθεσμων αμερικανικών ομολόγων. Κατά την άποψή του, οι αγορές αρχίζουν να ενσωματώνουν όχι μόνο τον πληθωρισμό και τα επιτόκια, αλλά και τον κίνδυνο μιας πιο ασταθούς αμερικανικής ηγεμονίας.
Παράλληλα, εκτιμά ότι η σχετική ελκυστικότητα των ομολόγων προστασίας από τον πληθωρισμό αντανακλά βαθύτερες ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη δημοσιονομική πορεία των ΗΠΑ.
Το ερώτημα της επόμενης παγκόσμιας ισχύος
Κλείνοντας την ανάλυσή του, ο Γκρος αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι το επόμενο στάδιο της παγκόσμιας ισορροπίας δεν θα καθοριστεί αποκλειστικά ούτε από τις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε από την Κίνα. Αντίθετα, αναφέρει ότι η τεχνολογική υπεροχή, ιδιαίτερα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, θα μπορούσε να αποτελέσει τον πραγματικό καταλύτη ισχύος στο μέλλον.
Με μια χαρακτηριστική αναφορά στην ποπ κουλτούρα, παραλληλίζει αυτή τη δυναμική με ένα σενάριο όπου η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά ρόλο πρωταγωνιστή στην παγκόσμια τάξη — μια εξέλιξη που, όπως υπονοεί, δεν ανήκει πλέον στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας αλλά της στρατηγικής ανάλυσης.