Η συζήτηση για τις φοροαπαλλαγές επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο και αυτή τη φορά το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι σαφές: κάθε φορολογική εξαίρεση θα βρεθεί στο μικροσκόπιο.
Στην έκθεση με τις συστάσεις για το 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά από την Ελλάδα να διατηρήσει αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία και να τηρήσει απαρέγκλιτα τα ανώτατα όρια δαπανών έως το 2028. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι οι όποιες παρεμβάσεις στήριξης προς τα νοικοκυριά θα πρέπει να είναι προσωρινές, στοχευμένες και δημοσιονομικά ελεγχόμενες.
Όμως το πραγματικό «καμπανάκι» αφορά τις φοροαπαλλαγές.
Το μεγάλο ευρωπαϊκό ξεσκόνισμα
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Κομισιόν, το ελληνικό φορολογικό σύστημα περιλαμβάνει σήμερα 1.236 διαφορετικές φορολογικές δαπάνες και εξαιρέσεις, οι οποίες μειώνουν σημαντικά τα κρατικά έσοδα.
Οι Βρυξέλλες δεν ζητούν απλώς καταγραφή. Ζητούν ουσιαστική αξιολόγηση.
«Ποιες φοροαπαλλαγές αποδίδουν πραγματικά και ποιες λειτουργούν ως μόνιμες τρύπες στα δημόσια έσοδα;»
Αυτό είναι το βασικό ερώτημα που φαίνεται να τίθεται πλέον στο τραπέζι.
Η κατεύθυνση της Κομισιόν συμπίπτει με τις πάγιες θέσεις του ΟΟΣΑ, του ΔΝΤ, της Τράπεζας της Ελλάδος και του ΙΟΒΕ, οι οποίοι εδώ και χρόνια υποστηρίζουν ότι η υπερβολική συσσώρευση εξαιρέσεων κάνει το φορολογικό σύστημα πιο πολύπλοκο, λιγότερο διαφανές και λιγότερο αποτελεσματικό.
Από τα 3 δισ. στα 22,9 δισ. ευρώ
Το στοιχείο που προκαλεί αίσθηση είναι η εκτίναξη του συνολικού κόστους των φοροαπαλλαγών.
Το 2014 το δημοσιονομικό τους αποτύπωμα υπολογιζόταν περίπου στα 3 δισ. ευρώ.
Σήμερα το αντίστοιχο ποσό φτάνει τα 22,9 δισ. ευρώ, γεγονός που έχει σημάνει συναγερμό στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Κυβερνητικά στελέχη αναγνωρίζουν ότι το ζήτημα θα βρεθεί αναπόφευκτα στην ατζέντα των επόμενων ετών.
«Δεν σημαίνει ότι καταργούνται όλες οι απαλλαγές. Σημαίνει όμως ότι θα πρέπει να αποδείξουν την αξία τους», σημειώνει χαρακτηριστικά ευρωπαϊκή πηγή με γνώση των συζητήσεων.
Πού βρίσκονται τα μεγαλύτερα ποσά
Φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων
- 252 φοροαπαλλαγές
- Κόστος: 4,95 δισ. ευρώ
Περιλαμβάνονται εκπτώσεις δαπανών μικρομεσαίων επιχειρήσεων, απαλλαγές εισοδημάτων από κεφάλαιο, υπεραξίες, επιχειρηματική δραστηριότητα, τεκμήρια και ειδικές κοινωνικές ρυθμίσεις.
Φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων
- 265 φοροαπαλλαγές
- Κόστος: 5,81 δισ. ευρώ
Αφορούν εταιρικές απαλλαγές, ειδικά καθεστώτα φορολόγησης, εκπτώσεις δαπανών και ρυθμίσεις που συνδέονται με διεθνείς συμβάσεις αποφυγής διπλής φορολόγησης.
Φορολογία κεφαλαίου
- 129 απαλλαγές και εκπτώσεις
- Κόστος: 9,07 δισ. ευρώ
Εδώ εντοπίζεται το μεγαλύτερο δημοσιονομικό βάρος, με παρεμβάσεις που σχετίζονται με τον ΕΝΦΙΑ, τις μεταβιβάσεις ακινήτων, τις γονικές παροχές, τις δωρεές και τις κληρονομιές.
ΦΠΑ
- 73 φοροαπαλλαγές
Αφορούν την εκπαίδευση, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, τον πολιτισμό, τα ειδικά καθεστώτα στα νησιά και τους μειωμένους συντελεστές σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες.
Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης
- 42 απαλλαγές
Κυρίως σε ενεργειακά προϊόντα και αλκοολούχα ποτά.
Τέλη ταξινόμησης και κυκλοφορίας
- 30 απαλλαγές
Πρόκειται για ειδικές εξαιρέσεις που εφαρμόζονται σε κατηγορίες οχημάτων και δικαιούχων.
Στο κυβερνητικό επιτελείο γνωρίζουν ότι το θέμα κρύβει πολιτικές παγίδες.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής αξιοπιστίας απέναντι στις αγορές και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Από την άλλη, κάθε αλλαγή σε φοροαπαλλαγές αγγίζει κοινωνικές ομάδες, επαγγελματίες, επιχειρήσεις, ιδιοκτήτες ακινήτων και οικογένειες που έχουν συνηθίσει να λειτουργούν με βάση τα ισχύοντα φορολογικά κίνητρα.
«Η μάχη δεν θα είναι λογιστική αλλά πολιτική», σχολιάζει παράγοντας της αγοράς.
Και αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η συζήτηση για τις φοροαπαλλαγές αναμένεται να εξελιχθεί σε ένα από τα πιο καυτά μέτωπα της οικονομικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα γίνει επανεξέταση. Το ερώτημα είναι ποιες απαλλαγές θα επιβιώσουν από το ευρωπαϊκό κόσκινο και ποιες θα βρεθούν πρώτες στη λίστα για «ψαλίδι».