Οι διεθνείς αγορές πετρελαίου δείχνουν μέχρι στιγμής εντυπωσιακά ψύχραιμες απέναντι στην κρίση στον Κόλπο, όμως πίσω από τη σχετική σταθερότητα των τιμών κρύβεται ένας ολοένα και πιο πιεστικός κίνδυνος: τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου εξαντλούνται με ταχύ ρυθμό.
Περισσότερες από 100 ημέρες μετά την έναρξη του τρίτου πολέμου στον Κόλπο, οι τιμές του αργού δεν έχουν αντιδράσει με την ένταση που θα περίμεναν πολλοί αναλυτές. Παρά τις νέες επιθέσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, αλλά και τις ανταλλαγές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, το Brent παρέμεινε κοντά στα 93 δολάρια το βαρέλι, σημαντικά χαμηλότερα από τα υψηλά που είχαν καταγραφεί τον Απρίλιο.
Η φαινομενική ηρεμία, όμως, δεν σημαίνει ότι η αγορά έχει ξεπεράσει τον κίνδυνο. Αντιθέτως, σύμφωνα με τον Economist, η σταθερότητα στηρίζεται σε έναν εύθραυστο μηχανισμό: τη μείωση της ζήτησης, την αναζήτηση εναλλακτικών πηγών προμήθειας και κυρίως την εκτεταμένη χρήση στρατηγικών αποθεμάτων.
Το κλείσιμο του Ορμούζ και το κενό των 15 εκατ. βαρελιών
Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ δημιούργησε ένα τεράστιο κενό στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου, που υπολογίζεται σε περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Πρόκειται για ποσότητα ικανή να προκαλέσει σοβαρό σοκ στις τιμές και στην παγκόσμια οικονομία, καθώς το Ορμούζ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη.
Μέχρι στιγμής, η αγορά έχει καταφέρει να απορροφήσει μέρος του πλήγματος. Η Κίνα έχει περιορίσει τις εισαγωγές της κατά περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ η συνολική κατανάλωση σε άλλες περιοχές έχει μειωθεί κατά αντίστοιχο μέγεθος.
Παράλληλα, χώρες όπως η Βραζιλία και η Βενεζουέλα έχουν αυξήσει ελαφρώς την παραγωγή τους, προσφέροντας πρόσθετες ποσότητες στην αγορά. Ωστόσο, το υπόλοιπο κενό καλύπτεται κυρίως από τα παγκόσμια αποθέματα και ειδικά από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου των πλουσιότερων χωρών.
Η μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση του ΔΟΕ
Τον Μάρτιο, τα 32 μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας συμφώνησαν στη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων στην ιστορία του οργανισμού. Η δέσμευση αφορούσε τη διάθεση 400 εκατομμυρίων βαρελιών στην αγορά.
Μέχρι σήμερα έχει παραδοθεί λίγο λιγότερο από το μισό αυτής της ποσότητας, με ρυθμό που έφτασε τα 2,5 έως 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Η παρέμβαση αυτή υπήρξε καθοριστική για τη συγκράτηση των τιμών και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών.
Το πρόβλημα είναι ότι ο ρυθμός αποδέσμευσης ενδέχεται να επιβραδυνθεί απότομα τις επόμενες εβδομάδες. Αν συμβεί αυτό, η αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, στην οποία η προσφορά θα γίνει ξανά πιο περιορισμένη και οι τιμές θα μπορούσαν να δεχθούν ισχυρές ανοδικές πιέσεις.
Η Ιαπωνία μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις
Η Ιαπωνία βρίσκεται στο επίκεντρο της ενεργειακής κρίσης. Πριν από τον πόλεμο, η χώρα προμηθευόταν περίπου το 90% του αργού πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή, γεγονός που την καθιστούσε ιδιαίτερα ευάλωτη στο κλείσιμο του Ορμούζ.
Η χώρα διαθέτει από τα μεγαλύτερα στρατηγικά αποθέματα στον κόσμο και υπήρξε από τους βασικούς υποστηρικτές της συντονισμένης αποδέσμευσης μέσω του ΔΟΕ. Σύμφωνα με στοιχεία της Kayrros, η Ιαπωνία είχε αρχίσει να αντλεί διακριτικά από τα εθνικά της αποθέματα ακόμη και πριν από την επίσημη κίνηση του Μαρτίου.
Στη συνέχεια ανακοίνωσε αποδέσμευση ποσότητας που αντιστοιχεί σε περίπου 50 ημέρες κατανάλωσης, δηλαδή περίπου 90 εκατομμύρια βαρέλια, τα περισσότερα από τα οποία έχουν ήδη διανεμηθεί σε εγχώρια διυλιστήρια.
Ο ρυθμός αποδέσμευσης ξεπέρασε αρχικά το 1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως, προτού μειωθεί στα περίπου 600.000 βαρέλια ημερησίως τον τελευταίο μήνα. Η μείωση αυτή οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι τα ιαπωνικά διυλιστήρια κατάφεραν να αντικαταστήσουν μεγάλο μέρος των ποσοτήτων που εισήγαγαν μέσω Ορμούζ με πετρέλαιο που μεταφέρεται μέσω αγωγών ή προέρχεται από παραγωγούς εκτός Κόλπου, κυρίως από τις ΗΠΑ.
Τα όρια ασφαλείας και ο φόβος νέας αποδέσμευσης
Η Ιαπωνία εξακολουθεί να διατηρεί δημόσια αποθέματα άνω των 120 ημερών, πάνω από το κατώτατο όριο των 90 ημερών που προβλέπει ο ΔΟΕ. Ωστόσο, η προοπτική μιας νέας μεγάλης αποδέσμευσης δημιουργεί έντονο προβληματισμό.
Η πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι δεν έχει αποκλείσει πλήρως το ενδεχόμενο νέας παρέμβασης, όμως φέρεται να είναι επιφυλακτική. Μια νέα μεγάλη άντληση θα μείωνε τα αποθέματα σε επίπεδα που δύσκολα θα μπορούσαν να θεωρηθούν ασφαλή, ειδικά από τη στιγμή που η κρίση δεν δείχνει να πλησιάζει στο τέλος της.
Την ίδια ώρα, ο ανταγωνισμός για εναλλακτικές πηγές πετρελαίου εντείνεται διεθνώς, γεγονός που περιορίζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια κινήσεων για χώρες που εξαρτώνται παραδοσιακά από τη Μέση Ανατολή.
Οι ΗΠΑ με αποθέματα στα χαμηλότερα επίπεδα από τη δεκαετία του 1980
Ακόμη πιο πιεσμένη είναι η κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το αμερικανικό στρατηγικό απόθεμα πετρελαίου μπήκε στη νέα κρίση ήδη μειωμένο, μετά τη μεγάλη αποδέσμευση της περιόδου 2022-2023, όταν οι τιμές του πετρελαίου είχαν εκτοξευθεί μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Παρότι οι ΗΠΑ δεσμεύτηκαν να διαθέσουν 172 εκατομμύρια βαρέλια στο πλαίσιο της συντονισμένης δράσης του ΔΟΕ, μέρος αυτής της ποσότητας δεν έχει ακόμη παραδοθεί. Ωστόσο, το αμερικανικό SPR έχει ήδη υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδό του από τη δεκαετία του 1980.
Η ανησυχία της αμερικανικής κυβέρνησης είναι τόσο μεγάλη ώστε πλέον προτιμά να δανείζει βαρέλια αντί να τα πουλά. Οι εταιρείες που λαμβάνουν ποσότητες υποχρεούνται να τις επιστρέψουν τα επόμενα χρόνια, μαζί με επιπλέον ποσότητες που λειτουργούν ως επιτόκιο.
Αυτό το μοντέλο έχει περιορίσει το ενδιαφέρον της αγοράς. Τρεις από τις τέσσερις δόσεις που έχουν δημοπρατηθεί μέχρι σήμερα δεν καλύφθηκαν πλήρως, ενώ περίπου 45 εκατομμύρια βαρέλια από την εγκεκριμένη αποδέσμευση παραμένουν αδιάθετα.
Μπορεί η Ευρώπη να καλύψει το κενό;
Η πιθανή επιβράδυνση των αποδεσμεύσεων από ΗΠΑ και Ιαπωνία θα μπορούσε να μειώσει τις ροές από τα στρατηγικά αποθέματα των μελών του ΔΟΕ από 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Ιούνιο σε μόλις 700.000 βαρέλια ημερησίως τον Ιούλιο, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Morgan Stanley.
Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί να καλύψει μέρος αυτού του κενού. Μέχρι στιγμής, οι ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται πιο διστακτικές. Πολλές από αυτές δεν εξαρτώνται στον ίδιο βαθμό από τις προμήθειες του Κόλπου, ενώ τα διαθέσιμα αποθέματά τους είναι ήδη περιορισμένα.
Επιπλέον, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, τα ευρωπαϊκά αποθέματα αποτελούνται σε μεγάλο βαθμό από διυλισμένα προϊόντα και όχι από αργό πετρέλαιο. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα άμεσης παρέμβασης στην αγορά αργού και καθιστά πιο δύσκολη μια μεγάλη, συντονισμένη ευρωπαϊκή απελευθέρωση.
Η ηρεμία της αγοράς μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή
Η βασική ανησυχία είναι ότι η σημερινή σταθερότητα των τιμών βασίζεται σε προσωρινά μέτρα. Η μείωση της ζήτησης, οι εναλλακτικές προμήθειες και η άντληση από τα στρατηγικά αποθέματα έχουν μέχρι στιγμής αποτρέψει ένα νέο ενεργειακό σοκ. Όμως όσο περνούν οι εβδομάδες, τα περιθώρια στενεύουν.
Αν οι αποδεσμεύσεις επιβραδυνθούν, η αγορά θα πρέπει είτε να βρει νέες πηγές προσφοράς είτε να αποδεχθεί υψηλότερες τιμές. Σε διαφορετική περίπτωση, η ισορροπία που έχει διαμορφωθεί θα μπορούσε να ανατραπεί γρήγορα.
Το καλοκαίρι αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο τεστ για τις αγορές πετρελαίου. Αν η κρίση στον Κόλπο παραταθεί και τα στρατηγικά αποθέματα συνεχίσουν να μειώνονται, οι κυβερνήσεις θα βρεθούν μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να συνεχίσουν να στηρίζουν την αγορά με όλο και λιγότερα διαθέσιμα αποθέματα ή να αφήσουν τις τιμές να αντανακλάσουν πλήρως τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Σε κάθε περίπτωση, η φαινομενική ηρεμία στο πετρέλαιο δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Κάτω από την επιφάνεια, το σύστημα στήριξης των αγορών λειτουργεί ήδη στα όριά του.
Πηγή: Pagenews.gr