Κοβέσι vs Ελλάδα: Η μάχη δεν είναι για τη θητεία — αλλά για τον έλεγχο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Στην πραγματικότητα, στις Βρυξέλλες, στο Λουξεμβούργο και σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η υπόθεση αντιμετωπίζεται ως ένα κρίσιμο τεστ για τα όρια της ευρωπαϊκής δικαστικής κυριαρχίας μέσα στα κράτη-μέλη.

Η προσφυγή της Λάουρα Κοβέσι δεν αφορά πρωτίστως τα πρόσωπα.

Αφορά το θεσμικό μοντέλο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).

Αφορά το αν ένας ευρωπαϊκός θεσμός που δημιουργήθηκε για να ερευνά απάτες εις βάρος των ευρωπαϊκών κονδυλίων μπορεί να λειτουργεί ανεξάρτητα από εθνικές παρεμβάσεις ή αν τελικά οι εθνικές δικαστικές αρχές διατηρούν τον τελευταίο λόγο.

Γιατί η υπόθεση ανησυχεί τις Βρυξέλλες

Η EPPO δεν είναι ένας συνηθισμένος ευρωπαϊκός οργανισμός.

Είναι ίσως ο πιο «ομοσπονδιακός» θεσμός που έχει δημιουργήσει ποτέ η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της Δικαιοσύνης.

Για πρώτη φορά στην ιστορία της Ε.Ε., Ευρωπαίοι Εισαγγελείς έχουν εξουσία να διερευνούν ποινικές υποθέσεις εντός κρατών-μελών χωρίς πολιτική διαμεσολάβηση.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Κοβέσι αντιμετωπίζει την ελληνική υπόθεση ως ζήτημα αρχής.

Εάν γίνει αποδεκτό ότι ένα εθνικό δικαστικό όργανο μπορεί να τροποποιεί αποφάσεις του Κολεγίου της EPPO, τότε δημιουργείται προηγούμενο για όλες τις χώρες της Ένωσης.

Αύριο θα μπορούσε να συμβεί στην Ιταλία.

Στη Ρουμανία.

Στη Γαλλία.

Ή στην Πολωνία.

Και τότε η αρχιτεκτονική ανεξαρτησίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας θα δεχόταν σοβαρό πλήγμα.

Η Ελλάδα στο επίκεντρο ενός ευρωπαϊκού προηγουμένου

Στην πραγματικότητα, η Αθήνα βρίσκεται σήμερα στο κέντρο μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής συζήτησης.

Οι Βρυξέλλες παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή την εξέλιξη.

Όχι επειδή αφορά μόνο την Ελλάδα.

Αλλά επειδή ενδέχεται να αποτελέσει την πρώτη μεγάλη δικαστική δοκιμασία μεταξύ:

• του εθνικού δικαστικού συστήματος
• και της υπερεθνικής εισαγγελικής αρχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Think tanks που παρακολουθούν τις εξελίξεις στο κράτος δικαίου στην Ευρώπη θεωρούν ότι η υπόθεση μπορεί να αποκτήσει βαρύτητα αντίστοιχη με προηγούμενες συγκρούσεις που αφορούσαν το Δικαστήριο της Ε.Ε. και τα συνταγματικά δικαστήρια κρατών-μελών.

Με άλλα λόγια:

Η Ελλάδα ενδέχεται να βρεθεί στο επίκεντρο μιας νομολογίας που θα καθορίσει τις ισορροπίες εξουσίας στην Ευρώπη για τα επόμενα χρόνια.

Το γεωπολιτικό υπόβαθρο που λίγοι συζητούν

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ήδη σε περίοδο αυξημένης θεσμικής επιφυλακής.

Η πίεση για μεγαλύτερη εποπτεία των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης, των αμυντικών προγραμμάτων και των ευρωπαϊκών επενδύσεων αυξάνεται συνεχώς.

Η EPPO έχει εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο προστασίας του κοινοτικού προϋπολογισμού.

Και αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί οι Βρυξέλλες δεν επιθυμούν να εμφανιστεί οποιαδήποτε αμφιβολία για την ανεξαρτησία της.

Για αρκετούς Ευρωπαίους αξιωματούχους, η υπόθεση δεν είναι απλώς νομική. Είναι στρατηγική.

Διότι αφορά την αξιοπιστία των ευρωπαϊκών μηχανισμών ελέγχου σε μια περίοδο που η Ένωση διαχειρίζεται τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά προγράμματα στην ιστορία της.

Τα τρία πραγματικά σενάρια που εξετάζονται στις Βρυξέλλες

Σενάριο 1: Θεσμική αποκλιμάκωση

Το πρώτο και πιο ήπιο σενάριο είναι ο Άρειος Πάγος να δώσει μια ερμηνεία που θα επιτρέψει συμβιβαστική διέξοδο.

Σε αυτή την περίπτωση η υπόθεση θα κλείσει εντός Ελλάδας.

Η Αθήνα και η EPPO θα αποφύγουν μια ανοικτή σύγκρουση.

Οι Βρυξέλλες προφανώς θα προτιμούσαν αυτή την εξέλιξη.

Σενάριο 2: Προσφυγή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Πρόκειται για το σενάριο που θεωρείται σήμερα το πιθανότερο.

Εάν η Κοβέσι κρίνει ότι η απόφαση του Αρείου Πάγου παραβιάζει τον κανονισμό λειτουργίας της EPPO, η υπόθεση μπορεί να μεταφερθεί στο Λουξεμβούργο.

Τότε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα κληθεί να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα:

Ποιος έχει την τελική αρμοδιότητα στις αποφάσεις που αφορούν τους Ευρωπαίους Εντεταλμένους Εισαγγελείς;

Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε δεσμευτικό προηγούμενο για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σενάριο 3: Πολιτική και θεσμική κλιμάκωση

Αυτό είναι το σενάριο που οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θέλουν να αποφύγουν.

Εάν η Κομισιόν θεωρήσει ότι παραβιάζεται η ανεξαρτησία της EPPO, δεν αποκλείεται να ανοίξει ευρύτερη συζήτηση περί συμμόρφωσης της Ελλάδας με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.

Κανείς σήμερα δεν μιλά για κυρώσεις ή διαδικασίες παράβασης.

Ωστόσο στις Βρυξέλλες γνωρίζουν καλά ότι ζητήματα κράτους δικαίου μπορούν να εξελιχθούν ταχύτατα σε πολιτικά ζητήματα υψηλής έντασης.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η ουσία της υπόθεσης δεν βρίσκεται στους δύο ή στους πέντε χρόνους θητείας.

Βρίσκεται στο ερώτημα:

Μπορεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να λειτουργεί ως πραγματικά ανεξάρτητος υπερεθνικός θεσμός ή παραμένει τελικά εξαρτημένη από τις εθνικές δικαστικές αρχές;

Η απάντηση που θα δοθεί στην ελληνική υπόθεση ενδέχεται να επηρεάσει ολόκληρη την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική δικαιοσύνης.

Γι’ αυτό και στις Βρυξέλλες η υπόθεση δεν αντιμετωπίζεται ως μια εσωτερική ελληνική διαμάχη.

Αντιμετωπίζεται ως ένα από τα σημαντικότερα θεσμικά crash tests μεταξύ εθνικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής δικαστικής ολοκλήρωσης μετά τη δημιουργία της EPPO.