Το τέλος της μονοπολικής Δύσης

Η μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Δύσης εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς αναθεώρησης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να αποτελούν τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο, όμως η ταυτόχρονη διαχείριση κρίσεων στη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τον Ινδο-Ειρηνικό δημιουργεί ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις στους αμερικανικούς πόρους.

Η πρόσφατη κρίση με το Ιράν, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στην Ουκρανία και την αυξανόμενη κινεζική στρατιωτική δραστηριότητα γύρω από την Ταϊβάν, επαναφέρουν στο τραπέζι ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορούν πλέον οι ΗΠΑ να παραμείνουν ο μοναδικός εγγυητής της δυτικής ασφάλειας;

Η αμερικανική υπερέκταση γίνεται στρατηγικό πρόβλημα

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες αμερικανικές στρα

Η Ευρώπη διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο

Απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες -με κυρίαρχη τη Γαλλία- θεωρούν ότι έχει έρθει η ώρα η Ευρωπαϊκή Ένωση να αποκτήσει πραγματική στρατηγική αυτονομία.

Το Παρίσι επαναφέρει δυναμικά το μοντέλο του Framework Nation, σύμφωνα με το οποίο ισχυρές ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούν να ηγούνται πολυεθνικών στρατιωτικών αποστολών χωρίς άμεση αμερικανική συμμετοχή, διατηρώντας παράλληλα τον συντονισμό με το ΝΑΤΟ.

Στόχος δεν είναι η αντικατάσταση των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά η ανάληψη μεγαλύτερου μεριδίου ευθύνης στις κρίσεις που επηρεάζουν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Η Μέση Ανατολή γίνεται το πρώτο πεδίο δοκιμής

Η κρίση Ισραήλ-Ιράν ανέδειξε τις νέες ισορροπίες.

Παρότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να διατηρεί καθοριστικό ρόλο, η αμερικανική στρατηγική μετατοπίζεται σταδιακά από τη διαρκή στρατιωτική παρουσία προς τη διπλωματία, τις στοχευμένες επιχειρήσεις και τη διαχείριση μέσω περιφερειακών εταίρων.

Την ίδια στιγμή, ευρωπαϊκά ινστιτούτα στρατηγικών μελετών υποστηρίζουν ότι η ασφάλεια της Μεσογείου, της Ερυθράς Θάλασσας και του Περσικού Κόλπου δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται αποκλειστικά από τις αμερικανικές αποφάσεις.

Το νέο μοντέλο συνεργασίας

Σύμφωνα με τη νέα στρατηγική προσέγγιση, οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να αναλάβουν:

• αποστολές θαλάσσιας ασφάλειας στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Περσικό Κόλπο,
• επιχειρήσεις κατά της τρομοκρατίας,
• δράσεις αποτροπής διακίνησης όπλων,
• σταθεροποιητικές αποστολές μετά από συγκρούσεις,
• διπλωματικές πρωτοβουλίες απέναντι στο Ιράν χωρίς αποκλειστική αμερικανική διαμεσολάβηση.

Πρόκειται για μια λογική κατανομής ευθυνών, που θα επιτρέψει στις ΗΠΑ να επικεντρωθούν περισσότερο στον Ινδο-Ειρηνικό και στον ανταγωνισμό με την Κίνα.

An F/A-18E Super Hornet, attached to Strike Fighter Squadron (VFA) 14, prepares to take off from the flight deck of Nimitz-class aircraft carrier USS Abraham Lincoln (CVN 72) in support of Operation Epic Fury, March. 1, 2026. (U.S. Navy photo)

Η πρόκληση της στρατηγικής αυτονομίας

Η μετάβαση αυτή, ωστόσο, μόνο εύκολη δεν είναι.

Η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές αδυναμίες:

• περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες,
• διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες,
• χαμηλές αμυντικές δαπάνες σε αρκετά κράτη,
• έλλειψη ενιαίας εξωτερικής πολιτικής.

Παράλληλα, οποιαδήποτε ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πρέπει να αποφύγει την εικόνα ανταγωνισμού προς το ΝΑΤΟ, ώστε να μη δημιουργηθούν νέες εντάσεις στις διατλαντικές σχέσεις.

Η νέα πραγματικότητα για τη Δύση

Η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποχωρήσουν από τη Μέση Ανατολή.

Αφορά πώς θα μοιραστούν οι ευθύνες ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η ίδια η αμερικανική στρατηγική σκέψη αναγνωρίζει ότι η υπερβολική ανάληψη υποχρεώσεων περιορίζει την αποτελεσματικότητα της αμερικανικής ισχύος.

Αντίστοιχα, η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να βασίζεται επ’ αόριστον στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας.

Το τέλος της μονοπολικής Δύσης

Η μετατόπιση αυτή δεν σημαίνει αποδυνάμωση της Δύσης.

Σηματοδοτεί όμως τη μετάβαση από ένα μοντέλο όπου οι ΗΠΑ αναλάμβαναν σχεδόν αποκλειστικά την παγκόσμια ασφάλεια, σε ένα πιο πολυκεντρικό σύστημα, όπου οι ευρωπαϊκές δυνάμεις θα καλούνται να διαχειριστούν τις κρίσεις της γειτονιάς τους.

Η Μέση Ανατολή λειτουργεί ως το πρώτο μεγάλο εργαστήριο αυτής της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Το μεγάλο διακύβευμα δεν είναι μόνο η ισορροπία ισχύος απέναντι στο Ιράν ή η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.

Είναι η αναδιαμόρφωση της ίδιας της διατλαντικής σχέσης.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να απελευθερώσει στρατηγικούς πόρους για την αντιπαράθεση με την Κίνα, ενώ η Ευρώπη καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατραπεί από οικονομική υπερδύναμη σε πραγματικό γεωπολιτικό παίκτη.

Εάν το εγχείρημα πετύχει, η Δύση θα αποκτήσει ένα πιο ανθεκτικό μοντέλο συλλογικής ασφάλειας. Εάν αποτύχει, οι γεωπολιτικές κρίσεις των επόμενων ετών κινδυνεύουν να αναδείξουν όχι μόνο τα όρια της αμερικανικής ισχύος, αλλά και την αδυναμία της Ευρώπης να καλύψει το στρατηγικό κενό.

Πηγή: pagenews.gr