Η εταιρεία που «σάρωσε» το διαδίκτυο
Τα τελευταία χρόνια, η τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου εξελίχθηκε με ταχύτατους ρυθμούς, όμως η ανάπτυξή της συνοδεύτηκε και από έντονες αντιδράσεις. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η Clearview AI, μια αμερικανική εταιρεία που δημιούργησε μία από τις μεγαλύτερες βάσεις βιομετρικών δεδομένων παγκοσμίως.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά μέσα από διεθνείς έρευνες και δημοσιεύματα, η εταιρεία συγκέντρωσε δεκάδες δισεκατομμύρια φωτογραφίες από δημόσια διαθέσιμο υλικό στο διαδίκτυο, δημιουργώντας μια τεράστια βάση αναγνώρισης προσώπου. Οι εικόνες προέρχονται από ιστοσελίδες, κοινωνικά δίκτυα και άλλες δημόσιες διαδικτυακές πηγές, χωρίς να έχει προηγηθεί η συγκατάθεση των ανθρώπων που απεικονίζονται.
Η συγκεκριμένη πρακτική αποτέλεσε αντικείμενο έντονων αντιδράσεων από οργανώσεις προστασίας προσωπικών δεδομένων, αλλά και από ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές σύμφωνα με την έντυπη έκδοση της Lifo και τον Χάρη Καλαϊτζίδη.
Πού χρησιμοποιείται η τεχνολογία
Η εφαρμογή της εταιρείας χρησιμοποιείται κυρίως από υπηρεσίες επιβολής του νόμου, ενώ κατά καιρούς έχει αξιοποιηθεί και από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς για σκοπούς ταυτοποίησης.
Υποστηρικτές της τεχνολογίας επισημαίνουν ότι η αναγνώριση προσώπου μπορεί να συμβάλει στην εξιχνίαση εγκλημάτων, στον εντοπισμό αγνοουμένων και στην αντιμετώπιση οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Ωστόσο, επικριτές προειδοποιούν ότι όταν τέτοιου είδους εργαλεία λειτουργούν χωρίς επαρκή διαφάνεια και ανεξάρτητο έλεγχο, μπορούν να οδηγήσουν σε αυθαίρετες παρακολουθήσεις, λανθασμένες ταυτοποιήσεις και εκτεταμένη παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Νομικές συγκρούσεις και πρόστιμα στην Ευρώπη
Η δραστηριότητα της Clearview AI έχει βρεθεί πολλές φορές στο στόχαστρο των ευρωπαϊκών αρχών προστασίας δεδομένων.
Ρυθμιστικές αρχές σε αρκετές χώρες έχουν επιβάλει σημαντικά πρόστιμα και έχουν ζητήσει τη διαγραφή προσωπικών δεδομένων πολιτών, υποστηρίζοντας ότι η συλλογή φωτογραφιών παραβιάζει τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR).
Παρ’ όλα αυτά, η επιβολή των αποφάσεων αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη όταν μια εταιρεία δεν διαθέτει ουσιαστική επιχειρηματική παρουσία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δημιουργώντας ένα σύνθετο νομικό πεδίο σχετικά με την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανονισμών
Οι πολιτικές διαστάσεις της υπόθεσης
Πέρα από τη νομική διάσταση, η εταιρεία έχει βρεθεί στο επίκεντρο δημοσιευμάτων που αναφέρονται στις πολιτικές απόψεις και στις διασυνδέσεις ορισμένων στελεχών της.
Έρευνες διεθνών μέσων ενημέρωσης έχουν παρουσιάσει στοιχεία που συνδέουν πρόσωπα της διοίκησης με συντηρητικούς και ακροδεξιούς πολιτικούς κύκλους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα ίδια δημοσιεύματα υποστηρίζουν ότι η τεχνολογία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε πολιτικές που αφορούν τον έλεγχο των συνόρων, τη μετανάστευση ή την ταυτοποίηση πολιτών κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων.
Οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν εντείνει τη δημόσια συζήτηση γύρω από τον κίνδυνο πολιτικής εργαλειοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης.
Η μεγάλη συζήτηση για τα προσωπικά δεδομένα
Η υπόθεση της Clearview AI αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του διλήμματος που συνοδεύει τις σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες.
Από τη μία πλευρά, οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης προσφέρουν νέα εργαλεία στις αρχές ασφαλείας. Από την άλλη, ειδικοί στην προστασία της ιδιωτικότητας επισημαίνουν ότι η ανεξέλεγκτη συλλογή βιομετρικών δεδομένων μπορεί να δημιουργήσει ένα πρωτοφανές σύστημα διαρκούς επιτήρησης, στο οποίο κάθε δημόσια εμφάνιση ενός πολίτη είναι δυνητικά ανιχνεύσιμη.
Το πρόσωπο, δηλαδή ένα από τα πιο προσωπικά χαρακτηριστικά κάθε ανθρώπου, μετατρέπεται σε ένα ψηφιακό αναγνωριστικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συνεχή παρακολούθηση, χωρίς ο ίδιος να το γνωρίζει.
Το ζητούμενο είναι οι κανόνες
Η συζήτηση γύρω από την αναγνώριση προσώπου δεν αφορά αποκλειστικά μία εταιρεία. Αγγίζει συνολικά το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης και τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες θα επιλέξουν να θέσουν όρια στη χρήση της.
Η πρόοδος της τεχνολογίας δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά και νέες ευθύνες. Η διαφάνεια, η λογοδοσία, ο ανεξάρτητος έλεγχος και η αποτελεσματική προστασία των προσωπικών δεδομένων θεωρούνται από πολλούς ειδικούς βασικές προϋποθέσεις ώστε η καινοτομία να μη μετατραπεί σε μηχανισμό μαζικής επιτήρησης.
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται ταχύτερα από το νομοθετικό πλαίσιο που τη διέπει, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία, αλλά και ποια όρια είναι διατεθειμένες να θέσουν οι δημοκρατικές κοινωνίες στη χρήση της.