Η αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κούβα περνά σε μια νέα, πολύ πιο επιθετική φάση.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δεν μιλά πλέον μόνο για κυρώσεις, αποτροπή ή απομόνωση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Περιγράφει μια στρατηγική συστηματικού κλεισίματος κάθε οικονομικής και πολιτικής “βαλβίδας διαφυγής” που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Αβάνα να επιβιώσει χωρίς ουσιαστική αλλαγή.
«Αυτό που προσπαθούμε να τους μάθουμε είναι ότι δεν υπάρχουν έξοδοι διαφυγής», δήλωσε χαρακτηριστικά στο Axios.
Η φράση συνοψίζει ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τη νέα αμερικανική στρατηγική.
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν δείχνει να επιδιώκει μια περιορισμένη διπλωματική υποχώρηση από την Κούβα.
Επιχειρεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο το υπάρχον μοντέλο διακυβέρνησης να γίνεται οικονομικά και πολιτικά όλο και δυσκολότερο να συντηρηθεί.
Δύο δεκάδες κινήσεις πίεσης μέσα σε έναν χρόνο
Σύμφωνα με το Axios, η κυβέρνηση Τραμπ έχει πραγματοποιήσει περίπου δύο δεκάδες διαφορετικές ενέργειες πίεσηςκατά της Κούβας από πέρυσι.
Οι κινήσεις περιλαμβάνουν κυρώσεις κατά δεκάδων επιχειρήσεων και προσώπων, περιορισμούς θεωρήσεων, μέτρα κατά κρατικών ενεργειακών και χρηματοπιστωτικών ομίλων και διπλωματική πίεση προς τρίτες χώρες για να περιορίσουν τη συνεργασία τους με την Αβάνα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο πρόγραμμα εξαγωγής Κουβανών γιατρών στο εξωτερικό, το οποίο η αμερικανική κυβέρνηση χαρακτηρίζει καταναγκαστικό σύστημα εργασίας.
Για την Κούβα το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν αποτελεί απλώς εργαλείο διπλωματικής επιρροής.
Είναι και σημαντική πηγή συναλλάγματος.
Άρα η αμερικανική στρατηγική επιχειρεί να πλήξει όχι μόνο την πολιτική εικόνα του καθεστώτος αλλά και τις ίδιες τις πηγές εξωτερικής χρηματοδότησής του.
Το πραγματικό πλήγμα ήρθε από τη Βενεζουέλα
Η μεγαλύτερη αλλαγή, ωστόσο, δεν προήλθε από μία ακόμη κύρωση.
Προήλθε από την κατάρρευση της παραδοσιακής βενεζουελανής στήριξης.
Η Κούβα είχε εξαρτηθεί επί χρόνια από το Καράκας για σημαντικό μέρος των ενεργειακών της αναγκών, ιδιαίτερα μετά την απώλεια της σοβιετικής υποστήριξης στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Η αποδυνάμωση αυτού του μηχανισμού έχει αφήσει την Αβάνα με:
σοβαρές ελλείψεις καυσίμων,
προβλήματα ηλεκτροδότησης,
μειωμένα συναλλαγματικά έσοδα,
και πολύ μικρότερο γεωπολιτικό περιθώριο ελιγμών.
Ο Ρούμπιο υποστηρίζει ότι η Κούβα βρίσκεται σήμερα, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της, χωρίς ισχυρό εξωτερικό προστάτη και ταυτόχρονα απέναντι σε μια αμερικανική κυβέρνηση που την έχει τοποθετήσει πολύ ψηλά στις προτεραιότητές της.
«Δεν μπορούν να μας περιμένουν να φύγουμε»
Εδώ βρίσκεται και η ψυχολογική διάσταση της αμερικανικής στρατηγικής.
Οι κυβερνήσεις της Κούβας έχουν ιστορικά επιβιώσει από διαφορετικές αμερικανικές διοικήσεις, γνωρίζοντας ότι η πολιτική της Ουάσιγκτον μπορεί να αλλάξει με τις εκλογές.
Ο Ρούμπιο θέλει να αφαιρέσει ακριβώς αυτή την προσδοκία.
«Σίγουρα δεν μπορούν να μας περιμένουν μέχρι να φύγουμε. Αυτό δεν πρόκειται να εξαφανιστεί για τα επόμενα δυόμισι χρόνια», είπε.
Το μήνυμα προς την Αβάνα είναι ότι η πίεση δεν αποτελεί πρόσκαιρη τακτική.
Είναι πολιτική φθοράς με χρονικό βάθος.
Η οικονομία της Κούβας στερεύει
Η κουβανική οικονομία βρίσκεται ήδη υπό τεράστια πίεση.
Οι αμερικανικές κυρώσεις είναι ένας σημαντικός παράγοντας, αλλά δεν είναι ο μοναδικός.
Το ίδιο το οικονομικό μοντέλο της χώρας αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα παραγωγικότητας, ανεπαρκείς επενδύσεις, χαμηλή παραγωγή, συναλλαγματικές στρεβλώσεις και σοβαρές ελλείψεις βασικών αγαθών.
Γι’ αυτό και η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη από τα δύο ανταγωνιστικά αφηγήματα.
Η Ουάσιγκτον αποδίδει την κρίση σε κομμουνιστική κακοδιαχείριση που τώρα δεν μπορεί πλέον να καλυφθεί από ξένους προστάτες.
Η Αβάνα αποδίδει μεγάλο μέρος της οικονομικής ασφυξίας στο αμερικανικό εμπάργκο.
Και οι δύο παράγοντες έχουν πραγματικές οικονομικές συνέπειες.
Το παράδοξο: η Κούβα εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις ΗΠΑ
Εδώ εμφανίζεται ένα από τα πιο παράξενα αποτελέσματα της σημερινής κατάστασης.
Παρά την πολιτική αντιπαλότητα έξι δεκαετιών, η Κούβα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από εισαγωγές αγαθών από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τρόφιμα.
Φάρμακα.
Καύσιμα.
Δολάρια και ρευστότητα μέσω ιδιωτικών καναλιών.
Το Axios περιγράφει μάλιστα μια αναδυόμενη αγορά στην οποία ξένες εταιρείες υποχωρούν λόγω του φόβου αμερικανικών κυρώσεων, ενώ αμερικανικές επιχειρήσεις βρίσκουν χώρο να αυξήσουν επιλεκτικά τις πωλήσεις τους στο νησί.
Αυτό δημιουργεί ένα εντυπωσιακό παράδοξο:
όσο περισσότερο περιορίζονται οι παραδοσιακές οικονομικές διέξοδοι της Κούβας, τόσο περισσότερο ορισμένα ζωτικά αγαθά περνούν μέσα από κανάλια που τελικά ελέγχονται από την αμερικανική οικονομία.
Μπαίνει περισσότερο ιδιωτικό χρήμα στην οικονομία
Η πίεση φαίνεται να αναγκάζει και την κυβέρνηση της Κούβας να ανοίξει περισσότερο χώρο για ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα.
Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει νέα μέτρα που επιτρέπουν μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη περίοδο μετά την επανάσταση του 1959.
Ο Ρούμπιο όμως αντιμετωπίζει αυτές τις αλλαγές με βαθιά καχυποψία.
Θεωρεί ότι πρόκειται κυρίως για προσπάθεια του καθεστώτος να αγοράσει χρόνο και να δημιουργήσει νέους μηχανισμούς παράκαμψης των κυρώσεων.
Η απάντηση της Ουάσιγκτον είναι επίσης ξεκάθαρη:
κάθε φορά που δημιουργείται μια νέα δίοδος παράκαμψης, θα επιχειρεί να την κλείνει.
Οι επιχειρήσεις φοβούνται πλέον και τα αμερικανικά δικαστήρια
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο οικονομικό όπλο:
οι αγωγές για τις περιουσίες που κατασχέθηκαν μετά την κουβανική επανάσταση.
Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ εξέδωσε τον Μάιο σημαντική απόφαση στην υπόθεση Havana Docks Corp. v. Royal Caribbean Cruises, διευρύνοντας πρακτικά τη δυνατότητα αξιώσεων βάσει του Title III του LIBERTAD – Helms-Burton Act.
Ο νόμος επιτρέπει σε Αμερικανούς υπηκόους με αναγνωρισμένες αξιώσεις επί περιουσιών που κατασχέθηκαν από την κουβανική κυβέρνηση να στραφούν εναντίον επιχειρήσεων που «διακινούν» ή αξιοποιούν τέτοια περιουσιακά στοιχεία.
Και τον Ιούνιο ήρθε ακόμη μία σημαντική απόφαση.
Στην υπόθεση Exxon Mobil v. Corporación Cimex, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο Helms-Burton Act αίρει την κρατική ασυλία κουβανικών κρατικών οργανισμών για τέτοιες αξιώσεις.
Αυτό αλλάζει σημαντικά το επιχειρηματικό ρίσκο.
Το μήνυμα προς τις ξένες εταιρείες: μπείτε στην Κούβα με δικό σας κίνδυνο
Η οικονομική στρατηγική του Ρούμπιο δεν στοχεύει μόνο την κουβανική κυβέρνηση.
Στοχεύει και όποιον θέλει να κάνει δουλειές μαζί της.
Για μια ξένη επιχείρηση, η απόφαση επένδυσης στο νησί πρέπει πλέον να συνυπολογίζει:
αμερικανικές κυρώσεις,
πιθανούς περιορισμούς πρόσβασης στις ΗΠΑ,
τραπεζικούς κινδύνους,
προβλήματα σε συναλλαγές σε δολάρια,
και αυξανόμενο κίνδυνο δικαστικών αγωγών για κατασχεμένες περιουσίες.
Το αποτέλεσμα είναι ένα είδος δευτερογενούς οικονομικής απομόνωσης.
Δεν χρειάζεται η Ουάσιγκτον να απαγορεύσει κάθε ξένη επένδυση.
Αρκεί να κάνει το ρίσκο αρκετά υψηλό ώστε οι επιχειρήσεις να φύγουν μόνες τους.
Ο πραγματικός στόχος είναι πλέον πολιτικός
Και εδώ η αμερικανική στρατηγική γίνεται πολύ πιο φιλόδοξη.
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν δείχνει να περιορίζεται στην απαίτηση επιμέρους παραχωρήσεων.
Ο ίδιος ο Ρούμπιο μιλά ανοιχτά για μια Κούβα που μέχρι το τέλος της κυβερνητικής θητείας θα βρίσκεται, τουλάχιστον, σε μια «μη αναστρέψιμη πορεία προς διαφορετικό μέλλον».
Αυτό δεν είναι απλή γλώσσα κυρώσεων.
Είναι γλώσσα πολιτικής μετάβασης.
Υπάρχουν ήδη παρασκηνιακές επαφές
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η Ουάσιγκτον δεν φαίνεται να ποντάρει μόνο στην οικονομική ασφυξία.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταφέρει το Axios, υπάρχουν επαφές με τον Raulito Castro, εγγονό του Ραούλ Κάστρο, αλλά και προσπάθειες να εντοπιστούν στελέχη στο εσωτερικό του κουβανικού συστήματος που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε μια μελλοντική μεταβατική διαδικασία.
Κανείς δεν γνωρίζει αν τέτοιες επαφές μπορούν πραγματικά να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος.
Το κουβανικό πολιτικό σύστημα παραμένει εξαιρετικά κλειστό και οι εσωτερικοί συσχετισμοί είναι δύσκολο να αξιολογηθούν από το εξωτερικό.
Αλλά το γεγονός ότι η συζήτηση έχει φτάσει στο «ποιος θα μπορούσε να κυβερνήσει μετά» δείχνει πόσο μακριά έχει μετακινηθεί η αμερικανική πολιτική.
Και στο βάθος η CIA
Οι πληροφορίες για ειδική ομάδα της CIA με αντικείμενο την Κούβα ενισχύουν ακόμη περισσότερο την εικόνα ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το νησί πλέον ως ζήτημα πρώτης γραμμής.
Αμερικανοί αξιωματούχοι, πάντως, επιχειρούν να υποβαθμίσουν την ιδέα ότι πρόκειται για κάτι εντελώς νέο, υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίηση έχει περισσότερο στόχο να καταστήσει σαφές στην Αβάνα ότι «παρακολουθείται».
Και αυτό από μόνο του αποτελεί στοιχείο ψυχολογικής πίεσης.
Η άλλη πλευρά: κατηγορίες για οικονομικό στραγγαλισμό και ιμπεριαλισμό
Η στρατηγική της Ουάσιγκτον δεν είναι χωρίς σοβαρή διεθνή κριτική.
Το αμερικανικό εμπάργκο καταδικάζεται εδώ και χρόνια από μεγάλη πλειονότητα κρατών στον ΟΗΕ, ενώ επικριτές υποστηρίζουν ότι η σημερινή πολιτική επιδεινώνει τις συνθήκες ζωής των ίδιων των Κουβανών που υποτίθεται ότι θέλει να βοηθήσει.
Υπάρχει επίσης σοβαρή διαφωνία γύρω από το νέο αμερικανικό αφήγημα που παρουσιάζει την Κούβα ως κέντρο κατασκοπείας και πολιτικής υπονόμευσης στην περιοχή.
Επικριτές θεωρούν ότι η κυβέρνηση διογκώνει τον ρόλο της Αβάνας και αποσιωπά την ιστορία αμερικανικών παρεμβάσεων στην Κούβα. Το Axios καταγράφει χαρακτηριστικά αυτή τη διαφωνία, παραθέτοντας ιστορικούς που χαρακτηρίζουν το αμερικανικό αφήγημα πολιτικό και ελλιπές ως ιστορική ανάλυση.
Αυτό είναι κρίσιμο για να αποτιμηθεί σωστά η κατάσταση:
η οικονομική κρίση της Κούβας δεν μπορεί να αποδοθεί ούτε αποκλειστικά στο εμπάργκο ούτε αποκλειστικά στην εσωτερική κακοδιαχείριση.
Και τα δύο παίζουν ρόλο.
Το μεγάλο ερώτημα: μπορεί η οικονομική ασφυξία να ρίξει ένα καθεστώς 67 ετών;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα του Ρούμπιο.
Οι οικονομικές κυρώσεις μπορούν να:
περιορίσουν τη χρηματοδότηση,
αποθαρρύνουν ξένες επενδύσεις,
δημιουργήσουν ελλείψεις,
πιέσουν την ελίτ,
και αυξήσουν το πολιτικό κόστος.
Δεν εγγυώνται όμως αλλαγή καθεστώτος.
Η Κούβα έχει επιβιώσει:
την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης,
τη «Special Period» της δεκαετίας του 1990,
δεκαετίες αμερικανικού εμπάργκο,
διαδοχικές οικονομικές κρίσεις,
και αλλεπάλληλες αμερικανικές στρατηγικές απομόνωσης.
Γι’ αυτό η σημερινή εκστρατεία αποτελεί τόσο μεγάλο πείραμα.
Τι έχει αλλάξει αυτή τη φορά
Ο Ρούμπιο πιστεύει ότι τρεις παράγοντες κάνουν το 2026 διαφορετικό:
Πρώτον, η Κούβα δεν διαθέτει σήμερα έναν Σοβιετικό ή βενεζουελανό προστάτη ικανό να τη χρηματοδοτήσει στο απαιτούμενο επίπεδο.
Δεύτερον, η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί πολύ πιο συντονισμένα κυρώσεις, αγωγές, τραπεζικούς περιορισμούς και διπλωματική πίεση.
Τρίτον, δεν επιδιώκει απλώς να τιμωρήσει την Αβάνα αλλά να κλείσει συστηματικά τις εναλλακτικές οδούς προσαρμογής της.
Αυτό ακριβώς σημαίνει το:
«No escape valves».
Η Κούβα ξανά στο κέντρο της αμερικανικής γεωπολιτικής
Υπάρχει και μία ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση.
Για χρόνια, η Κούβα είχε υποχωρήσει στη λίστα των μεγάλων αμερικανικών προτεραιοτήτων, καθώς η προσοχή μετατοπιζόταν στην Κίνα, στη Ρωσία και στη Μέση Ανατολή.
Με τον Ρούμπιο στο State Department, το νησί επιστρέφει στο κέντρο της ατζέντας.
Και όχι μόνο για ιστορικούς ή ιδεολογικούς λόγους.
Η Ουάσιγκτον βλέπει την Καραϊβική και τη Λατινική Αμερική ως πεδίο όπου δεν θέλει να αφήσει στρατηγικό χώρο σε Κίνα, Ρωσία ή άλλους ανταγωνιστές.
Η Κούβα, μόλις 90 μίλια από τη Φλόριντα, αποκτά έτσι ξανά σημασία πολύ μεγαλύτερη από το οικονομικό της μέγεθος.
Το σχέδιο Ρούμπιο είναι απλό στη διατύπωση και πολύ πιο δύσκολο στην εκτέλεση
Να αφαιρεθούν ένας-ένας οι οικονομικοί μηχανισμοί επιβίωσης.
Να αυξηθεί το κόστος για όσους συνεργάζονται με το καθεστώς.
Να ενισχυθεί η ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα που βρίσκεται έξω από τον κρατικό μηχανισμό.
Να δημιουργηθούν επαφές για την επόμενη ημέρα.
Και να περιμένει η Ουάσιγκτον.
Ο Ρούμπιο δεν υπόσχεται μια γρήγορη κατάρρευση της Κούβας. Υπόσχεται ότι αυτή τη φορά δεν θα της επιτραπεί εύκολα να περιμένει μέχρι να περάσει η καταιγίδα.
Και αν η στρατηγική πετύχει, το μεγαλύτερο γεωπολιτικό αποτέλεσμα δεν θα είναι μία ακόμη αμερικανική κύρωση.
Θα είναι το τέλος ενός πολιτικού συστήματος που επέζησε από έντεκα Αμερικανούς προέδρους, την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και σχεδόν επτά δεκαετίες αντιπαράθεσης με την Ουάσιγκτον.
Πηγή: pagenews.gr