Ο Μητσοτάκης δεν είναι απλώς «Δεξιά»

 Αριστερά ή Δεξιά; Στην Ελλάδα του 2026 τα κόμματα μιλούν την ίδια γλώσσα – και τσακώνονται για άλλα πράγματα

Από τον Μητσοτάκη, τον Τσίπρα και τον Ανδρουλάκη μέχρι την Καρυστιανού, τον Βελόπουλο και τη Νίκη, ο παλιός άξονας Αριστερά–Δεξιά δεν εξαφανίστηκε αλλά μπλέχτηκε με ταυτότητα, έθνος, μετανάστευση, τεχνολογία, ασφάλεια και την κρίση εκπροσώπησης

Κάποτε η πολιτική ταυτότητα χωρούσε σε μία ερώτηση:

«Αριστερά ή Δεξιά;»

Σήμερα αυτή η ερώτηση δεν αρκεί.

Η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη συνδυάζει φιλελεύθερη οικονομική πολιτική με ισχυρό κράτος σε άμυνα, ασφάλεια και βιομηχανική στρατηγική. Το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη επιχειρεί να κρατήσει σοσιαλδημοκρατικό πρόσημο χωρίς να αποκοπεί από τη μεσαία τάξη και την επιχειρηματικότητα. Η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα προσπαθεί να ξαναχτίσει μια αριστερή κυβερνητική πρόταση χωρίς να εμφανίζεται ως επιστροφή στον ΣΥΡΙΖΑ του 2015.

Την ίδια στιγμή, η Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου, η Νίκη, η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου και η ΕΛΠΙΔΑ της Μαρίας Καρυστιανού κινούνται σε πεδία όπου το παραδοσιακό ιδεολογικό λεξιλόγιο δυσκολεύεται να εξηγήσει πλήρως το εκλογικό τους κοινό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αριστερά και η Δεξιά πέθαναν.

Σημαίνει ότι δεν αρκούν πλέον για να περιγράψουν μόνες τους το πολιτικό τοπίο.

Η οικονομία εξακολουθεί να χωρίζει Αριστερά και Δεξιά

Ο παλιός άξονας παραμένει ζωντανός κυρίως εκεί όπου πάντα είχε τη μεγαλύτερη σημασία:

• στον πλούτο.
• Στους φόρους.
• Στους μισθούς.
• Στο κοινωνικό κράτος.
• Στην ιδιοκτησία.
• Στο πόσο πρέπει να παρεμβαίνει το κράτος στην οικονομία.

Η Δεξιά εξακολουθεί γενικά να δίνει μεγαλύτερο βάρος στην επιχειρηματικότητα, στις επενδύσεις, στη μείωση της φορολογίας και στην ιδιωτική πρωτοβουλία.

Η Αριστερά εξακολουθεί να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην αναδιανομή, στις δημόσιες υπηρεσίες, στην προστασία της εργασίας και στη μείωση των ανισοτήτων.

Όμως ακόμη και εδώ τα σύνορα έχουν θολώσει.

Η Νέα Δημοκρατία εφαρμόζει κρατικές επιδοτήσεις στην ενέργεια, μεγάλες δημόσιες επενδύσεις και ενεργή βιομηχανική πολιτική.

Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία έχει αποδεχθεί εδώ και δεκαετίες την αγορά, τη δημοσιονομική πειθαρχία και την ιδιωτική οικονομία.

Άρα η πραγματική σύγκρουση δεν είναι πλέον:

κράτος ή αγορά.

Είναι:

πόσο κράτος, ποια αγορά και υπέρ ποιου.

Οι «από κάτω» δεν είναι πια μόνο εργάτες εργοστασίων

Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος θέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα βάση για τον σημερινό ορισμό της Αριστεράς:

στήριξη στους «από κάτω» απέναντι στους «από πάνω» και στους «απέξω» απέναντι στους «μέσα».

Το πρόβλημα είναι ότι οι «από κάτω» του 2026 δεν είναι ίδιοι με εκείνους του 1950.

Ο βιομηχανικός εργάτης της μεταπολεμικής Ευρώπης έχει δώσει τη θέση του σε ένα πολύ πιο σύνθετο κοινωνικό μωσαϊκό.

Νοσηλευτές.

Γιατροί που εξαντλούνται σε εφημερίες.

Εργαζόμενοι σε logistics.

Delivery riders.

Εποχικοί εργαζόμενοι.

Νέοι με πτυχία και χαμηλούς μισθούς.

Εργαζόμενοι σε πλατφόρμες.

Μετανάστες.

Γυναίκες σε επισφαλείς θέσεις.

Ο παλιός μαρξιστικός χάρτης της κοινωνίας δεν εξαφανίστηκε.

Έγινε πολύ πιο κατακερματισμένος.

Και κάπου εδώ η Αριστερά έχασε ένα κομμάτι της παλιάς της βάσης

Το μεγαλύτερο πολιτικό παράδοξο των τελευταίων δεκαετιών είναι ότι εργατικά και χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα σε πολλές χώρες μετακινούνται προς κόμματα της εθνικιστικής ή λαϊκιστικής Δεξιάς.

Γιατί;

Επειδή η οικονομική ανασφάλεια συχνά δεν μεταφράζεται πλέον μόνο σε αίτημα για μεγαλύτερη αναδιανομή.

Μεταφράζεται σε:

φόβο για τη μετανάστευση,

ανησυχία για την εθνική ταυτότητα,

δυσπιστία απέναντι στην παγκοσμιοποίηση,

αντίδραση απέναντι στις ελίτ,

θυμό προς το πολιτικό σύστημα.

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη ανατροπή.

Ο άνθρωπος που οικονομικά μπορεί να βρίσκεται «αριστερά» μπορεί πολιτισμικά να ψηφίζει «δεξιά».

GAL εναντίον TAN: Ο νέος άξονας

Οι πολιτικοί επιστήμονες Liesbet Hooghe και Gary Marks έχουν περιγράψει αυτή τη νέα σύγκρουση μέσα από τον άξονα:

GAL – Green, Alternative, Liberal

απέναντι σε

TAN – Traditional, Authoritarian, Nationalist.

Στη μία πλευρά βρίσκονται περισσότερο:

φιλελεύθερες κοινωνικές αξίες,

περιβαλλοντισμός,

πολυπολιτισμικότητα,

δικαιώματα,

ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Στην άλλη:

εθνική κυριαρχία,

παράδοση,

αυστηρότερα σύνορα,

κοινωνικός συντηρητισμός,

ισχυρό κράτος τάξης.

Αυτός ο άξονας τέμνει πλέον τον οικονομικό άξονα.

Και δημιουργεί πολιτικούς συνδυασμούς που πριν από 30 χρόνια θα έμοιαζαν αντιφατικοί.

Ο Μητσοτάκης δεν είναι απλώς «Δεξιά»

Η σημερινή Νέα Δημοκρατία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Στην οικονομία:

φιλοεπενδυτική.

Στους φόρους:

γενικά φιλελεύθερη.

Στην άμυνα:

κρατικιστική και παρεμβατική.

Στα δικαιώματα:

σε αρκετά ζητήματα πιο φιλελεύθερη από την παραδοσιακή Δεξιά.

Στη μετανάστευση:

σκληρότερη.

Στην Ευρώπη:

έντονα ευρωπαϊκή.

Άρα ο Μητσοτάκης δεν χωρά εύκολα στο στερεότυπο της παλιάς συντηρητικής Δεξιάς.

Έχει χτίσει μια κεντροδεξιά τεχνοκρατική σύνθεση, που δανείζεται στοιχεία από διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις.

Ο Τσίπρας επιχειρεί την αντίστροφη διαδρομή

Ο Αλέξης Τσίπρας βρίσκεται μπροστά σε διαφορετικό πρόβλημα.

Αν θέλει η ΕΛΑΣ να διεκδικήσει εξουσία, πρέπει να κρατήσει το κοινωνικό και αναδιανεμητικό DNA της Αριστεράς χωρίς να τρομάξει τη μεσαία τάξη, τις επιχειρήσεις ή τους πιο κεντρώους ψηφοφόρους.

Άρα ο Τσίπρας πρέπει να απαντήσει στο δύσκολο ερώτημα:

πώς είσαι αριστερός χωρίς να φαίνεσαι οικονομικά ριζοσπαστικός;

Αυτή ακριβώς είναι η ιστορική πρόκληση της σύγχρονης ευρωπαϊκής Αριστεράς.

Και το ΠΑΣΟΚ παλεύει να εξηγήσει γιατί χρειάζεται

Ο Νίκος Ανδρουλάκης αντιμετωπίζει ίσως το πιο δύσκολο ταυτοτικό πρόβλημα.

Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να διαφοροποιηθεί ταυτόχρονα:

από τη Νέα Δημοκρατία,

από την ΕΛΑΣ του Τσίπρα,

και από μικρότερα αντισυστημικά κόμματα.

Αν πάει πολύ προς το κέντρο, κινδυνεύει να μοιάζει με ηπιότερη εκδοχή της ΝΔ.

Αν πάει πολύ αριστερά, ο Τσίπρας διαθέτει μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα και ισχυρότερο συμβολικό κεφάλαιο στον χώρο.

Γι’ αυτό το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνο δημοσκοπικό.

Είναι και υπαρξιακό: ποια κοινωνική συμμαχία εκπροσωπεί σήμερα;

Η Καρυστιανού είναι ακόμη πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας εποχής

Η Μαρία Καρυστιανού δεν μπήκε στην πολιτική μέσα από μια παραδοσιακή ιδεολογική διαδρομή.

Το πολιτικό της κεφάλαιο οικοδομήθηκε πάνω σε:

δικαιοσύνη,

αντισυστημισμό,

θεσμική δυσπιστία,

Τέμπη,

αγανάκτηση απέναντι στο πολιτικό προσωπικό.

Αυτό το είδος πολιτικής ταυτότητας μπορεί να αντλεί ψηφοφόρους τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά.

Και εκεί βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές της εποχής:

η ψήφος διαμαρτυρίας δεν έχει πάντα ιδεολογικό πρόσημο.

Μπορεί να είναι περισσότερο στάση απέναντι στο σύστημα παρά στάση πάνω στον κλασικό άξονα Αριστερά–Δεξιά.

Ο λαϊκισμός πέρασε τα σύνορα

Αυτό ακριβώς έκανε και ο λαϊκισμός.

Δεν είναι αποκλειστικά δεξιός.

Δεν είναι αποκλειστικά αριστερός.

Η βασική του δομή είναι διαφορετική:

«ο λαός» εναντίον «των ελίτ».

Από εκεί και πέρα, μπορεί να πάρει αριστερή ή δεξιά μορφή.

Η αριστερή εκδοχή επιτίθεται κυρίως:

στο οικονομικό κατεστημένο,

στις τράπεζες,

στις ανισότητες,

στο κεφάλαιο.

Η δεξιά εκδοχή:

στις πολιτισμικές ελίτ,

στους μετανάστες,

στις Βρυξέλλες,

στην παγκοσμιοποίηση,

στην «woke» κουλτούρα.

Πολλές φορές όμως οι δύο μορφές τέμνονται.

Η νέα μεγάλη δύναμη δεν είναι κόμμα – είναι η τεχνολογία

Και εδώ μπαίνει ένα νέο στοιχείο που πριν από 30 χρόνια δεν υπήρχε:

η τεχνολογική ολιγαρχία.

Ο Αντώνης Λιάκος θέτει εύστοχα το ερώτημα για τη Σίλικον Βάλεϊ.

Ποιος ελέγχει σήμερα:

την τεχνητή νοημοσύνη,

τα δεδομένα,

τις πλατφόρμες,

τα κοινωνικά δίκτυα,

τα cloud systems,

την ψηφιακή επικοινωνία;

Σε μεγάλο βαθμό, μια χούφτα ιδιωτικών εταιρειών.

Αυτό δημιουργεί πολιτική ισχύ που δεν χωρά εύκολα στο παραδοσιακό σχήμα.

Ένας δισεκατομμυριούχος τεχνολογίας μπορεί να είναι:

οικονομικά υπερφιλελεύθερος,

αντιγραφειοκρατικός,

πολιτισμικά συντηρητικός,

αντισυστημικός,

και ταυτόχρονα να διαθέτει μεγαλύτερη επικοινωνιακή δύναμη από πολλά κράτη.

Ο Πίτερ Τιλ και ο «Σκοτεινός Διαφωτισμός»

Εδώ αποκτά σημασία και η συζήτηση γύρω από τον Peter Thiel και ευρύτερα τον λεγόμενο Dark Enlightenment.

Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη πολιτική μόδα.

Αμφισβητεί μια βασική παραδοχή της δυτικής νεωτερικότητας:

ότι περισσότερη ελευθερία και περισσότερη δημοκρατία συμβαδίζουν αναγκαστικά.

Ο Thiel έχει γράψει χαρακτηριστικά στο παρελθόν ότι δεν θεωρεί πλέον ελευθερία και δημοκρατία συμβατές υπό όλους τους όρους.

Αυτό ανοίγει ένα νέο πολιτικό μέτωπο που δεν είναι απλώς Αριστερά–Δεξιά.

Είναι:

φιλελεύθερη δημοκρατία εναντίον μεταδημοκρατικών ή τεχνοκρατικών μοντέλων εξουσίας.

Τα κοινά αγαθά μπορεί να γίνουν το νέο μεγάλο πεδίο σύγκρουσης

Ο Λιάκος προτείνει και μια τρίτη διάσταση για την Αριστερά:

τα κοινά αγαθά.

Νερό.

Δάση.

Παιδεία.

Πολιτισμός.

Ωκεανοί.

Διάστημα.

Γενετικά δεδομένα.

Τεχνητή νοημοσύνη.

Εδώ ανοίγει μια τεράστια πολιτική συζήτηση του 21ου αιώνα.

Ποιος θα κατέχει το AI;

Ποιος θα κατέχει τα δεδομένα;

Ποιος θα ελέγχει το νερό σε εποχή κλιματικής αλλαγής;

Ποιος θα αξιοποιεί τους φυσικούς πόρους;

Αυτά είναι ερωτήματα που μπορούν να ξαναδώσουν πολύ καθαρό οικονομικό περιεχόμενο στην παλιά ιδεολογική σύγκρουση.

Η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε νικητές και ηττημένους

Ο πολιτικός επιστήμονας Κωνσταντίνος Σαραβάκος αναδεικνύει μια ακόμη θεμελιώδη μεταβολή.

Οι Hanspeter Kriesi και συνεργάτες του περιέγραψαν την παγκοσμιοποίηση ως παραγωγό μιας νέας διαίρεσης:

νικητές και ηττημένοι.

Οι νικητές έχουν συχνά:

υψηλότερη μόρφωση,

κινητικότητα,

επαγγελματική πρόσβαση σε διεθνείς αγορές,

μεγαλύτερη ασφάλεια απέναντι στις αλλαγές.

Οι ηττημένοι:

φοβούνται τον ανταγωνισμό,

βλέπουν τις δουλειές τους να απειλούνται,

νιώθουν ότι οι τοπικές κοινωνίες αλλάζουν,

και συχνά ζητούν περισσότερη προστασία από το εθνικό κράτος.

Και αυτό εξηγεί μεγάλο μέρος της ανόδου της νέας Δεξιάς διεθνώς.

Αριστερά και Δεξιά λοιπόν υπάρχουν – αλλά έχουν δύο άξονες αντί για έναν

Ο σημερινός ψηφοφόρος μπορεί να είναι:

οικονομικά αριστερός και κοινωνικά συντηρητικός.

Οικονομικά δεξιός και κοινωνικά φιλελεύθερος.

Φιλοευρωπαίος αλλά αντιμεταναστευτικός.

Κρατιστής στην άμυνα και φιλελεύθερος στην επιχειρηματικότητα.

Υπέρ των δικαιωμάτων αλλά κατά της παγκοσμιοποίησης.

Αυτό ακριβώς κάνει τη σύγχρονη πολιτική τόσο απρόβλεπτη.

Και κάπου εδώ εξηγείται η κρίση των παλιών κομμάτων

Τα παραδοσιακά κόμματα ήταν φτιαγμένα για πολύ καθαρότερες κοινωνικές συμμαχίες.

Η Αριστερά:

εργατική τάξη,

δημόσιοι υπάλληλοι,

συνδικάτα,

προοδευτική διανόηση.

Η Δεξιά:

μεσαία και ανώτερα στρώματα,

επιχειρηματίες,

αγροτική ιδιοκτησία,

συντηρητικές κοινωνικές ομάδες.

Σήμερα αυτές οι συμμαχίες έχουν σπάσει.

Και για αυτό οι ψηφοφόροι μετακινούνται πολύ πιο γρήγορα.

Το νέο δίλημμα ίσως δεν είναι Αριστερά ή Δεξιά

Μπορεί να είναι:

ανοιχτή ή κλειστή κοινωνία;

παγκοσμιοποίηση ή εθνική προστασία;

τεχνοκρατική αποτελεσματικότητα ή δημοκρατικός έλεγχος;

ιδιωτικό κέρδος ή κοινά αγαθά;

ασφάλεια ή δικαιώματα;

AI στα χέρια εταιρειών ή δημόσια ρύθμιση;

Και, τελικά:

ποιος ανήκει μέσα και ποιος μένει έξω;

Η Αριστερά και η Δεξιά δεν πέθαναν – απλώς άλλαξαν ρούχα

Οι παλιές λέξεις εξακολουθούν να έχουν νόημα.

Η οικονομική ανισότητα δεν εξαφανίστηκε.

Η ιδιοκτησία δεν εξαφανίστηκε.

Η σύγκρουση εργασίας και κεφαλαίου δεν εξαφανίστηκε.

Ούτε η σύγκρουση ατομικής ελευθερίας και κρατικής εξουσίας.

Αλλά πάνω σε αυτές τις παλιές συγκρούσεις έχουν χτιστεί νέες:

ταυτότητα,

μετανάστευση,

τεχνολογία,

πολιτισμός,

γεωπολιτική,

κλιματική αλλαγή,

τεχνητή νοημοσύνη.

Και γι’ αυτό ίσως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό ερώτημα στην Ελλάδα του 2026 δεν είναι:

«ποιος είναι πραγματικά αριστερός και ποιος πραγματικά δεξιός;»

Είναι:

ποιος μπορεί να ενώσει τις νέες κοινωνικές αντιθέσεις σε ένα αφήγημα που να πείθει αρκετούς διαφορετικούς ανθρώπους ότι βρίσκονται στην ίδια πλευρά.

Γιατί όποιος το πετύχει αυτό, δεν θα έχει απλώς βρει μια καινούργια ιδεολογική ταμπέλα.

Θα έχει βρει την επόμενη μεγάλη εκλογική πλειοψηφία.

Πηγή: pagenews.gr