Η συμφωνία της Μέκκας αποκτά πλέον πολύ πιο βαριά θεσμική και στρατηγική διάσταση απ’ ό,τι έδειχνε τις πρώτες ώρες μετά την υπογραφή της.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του νέου συμφώνου Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν είναι «τεχνικά ίδια» με το Άρθρο 5 του NATO, επιβεβαιώνοντας παράλληλα ότι προβλέπεται μόνιμη γραμματεία στη Σαουδική Αραβία και επιτροπή υπουργών κατά το πρότυπο της Ατλαντικής Συμμαχίας.
Και ο Φιντάν δεν σταμάτησε εκεί.
Άφησε ανοιχτά την πόρτα για διεύρυνση, κατονομάζοντας την Αίγυπτο ως πιθανό επόμενο μέλος μόλις ξεπεραστούν ορισμένα τεχνικά ζητήματα.
Αυτό αλλάζει ποιοτικά τη συζήτηση.
Δεν μιλάμε πλέον μόνο για μια πολιτική διακήρυξη τριών χωρών.
Μιλάμε για έναν μηχανισμό που αρχίζει να αποκτά θεσμική αρχιτεκτονική, συλλογική άμυνα και προοπτική επέκτασης.
«Επίθεση στον έναν, επίθεση σε όλους»
Η βασική ρήτρα είναι πλέον ξεκάθαρη:
ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Αυτό είναι το σημείο που κάνει τον Φιντάν να συγκρίνει ευθέως το νέο σύμφωνο με το Άρθρο 5 του NATO.
Η ομοιότητα όμως δεν σημαίνει πλήρη ταύτιση.
Το NATO διαθέτει δεκαετίες κοινής στρατιωτικής διοίκησης, ολοκληρωμένα επιχειρησιακά σχέδια, ενιαία πρότυπα, μόνιμες δομές και πυρηνική αποτροπή.
Το νέο σύμφωνο βρίσκεται μόλις στην αρχή.
Αλλά για πρώτη φορά η Άγκυρα επιβεβαιώνει ότι θέλει να του δώσει μονιμότητα και θεσμούς.
Η νέα γραμματεία στη Σαουδική Αραβία αλλάζει πολλά
Η δημιουργία μόνιμης γενικής γραμματείας στο σαουδαραβικό έδαφος είναι πολύ πιο σημαντική απ’ όσο ακούγεται.
Οι συμμαχίες επιβιώνουν όταν αποκτούν γραφειοκρατία.
Μόνιμο προσωπικό.
Συναντήσεις.
Κοινό σχεδιασμό.
Δομές λήψης αποφάσεων.
Αν αυτά υλοποιηθούν, η συμφωνία της Μέκκας θα πάψει σταδιακά να είναι ένα απλό πολιτικό χαρτί και θα αποκτήσει μηχανισμό καθημερινής στρατηγικής συνεργασίας.
Και αυτό είναι ακριβώς το στοιχείο που έλειπε μέχρι τώρα από τις συγκρίσεις με το NATO.
Η Αίγυπτος μπορεί να είναι ο game changer
Αν το Κάιρο ενταχθεί, η εικόνα αλλάζει δραματικά.
Η Αίγυπτος διαθέτει:
έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της περιοχής,
τεράστιο δημογραφικό βάρος,
έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ,
γεωγραφική σύνδεση Μεσογείου–Ερυθράς Θάλασσας,
και ιστορικό πολιτικό βάρος στον αραβικό κόσμο.
Με την Αίγυπτο μέσα, το σχήμα θα πάψει να είναι απλώς ένα τρίγωνο Ριάντ–Άγκυρα–Ισλαμαμπάντ.
Θα μπορούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας από την Ανατολική Μεσόγειο έως τη Νότια Ασία.
Ο Φιντάν μάλιστα έκανε σαφές ότι η Άγκυρα δεν βλέπει το σύμφωνο ως κλειστή λέσχη, αλλά ως σχήμα που μπορεί να διευρυνθεί περαιτέρω.
Και το Πακιστάν θέλει μεγαλύτερο «ισλαμικό» σχήμα
Η ίδια γραμμή εμφανίζεται και στο Ισλαμαμπάντ.
Ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας Khawaja Asif δήλωσε ότι μια τέτοια συμμαχία δεν θα πρέπει να είναι «exclusive club», ζητώντας ευρύτερη συμμετοχή μουσουλμανικών χωρών.
Αυτό είναι ίσως ακόμη σημαντικότερο από την ίδια την τριμερή συμφωνία.
Γιατί δείχνει ότι τουλάχιστον δύο από τους τρεις εταίρους σκέφτονται ήδη το επόμενο επίπεδο.
Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν δεν είναι πια μόνο τι υπέγραψαν οι τρεις.
Είναι:
ποιοι θα είναι οι τέσσερις, οι πέντε ή οι έξι σε έναν χρόνο.
Φιντάν: Δεν υπάρχει σύγκρουση με το NATO
Ένα μεγάλο νομικό ερώτημα αφορά την Τουρκία.
Μπορεί ένα κράτος μέλος του NATO να συμμετέχει ταυτόχρονα σε άλλη συλλογική αμυντική συμφωνία;
Ο Φιντάν απάντησε κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει ασυμβατότητα.
Υποστήριξε ότι η Άγκυρα έχει εξετάσει για μεγάλο χρονικό διάστημα το ζήτημα τόσο νομικά όσο και στρατηγικά.
Και χρησιμοποίησε ένα απλό επιχείρημα:
οι Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν ήδη το ίδιο.
Η Ουάσιγκτον έχει αμυντικές συμφωνίες με χώρες εκτός NATO στην Ασία και αλλού.
Άρα, κατά την τουρκική ανάγνωση, η συμμετοχή σε NATO και Μέκκα μπορεί να είναι παράλληλη.
Αυτό όμως δημιουργεί ένα νέο στρατηγικό ερώτημα για την Ευρώπη
Νομικά μπορεί να μην υπάρχει άμεση σύγκρουση.
Πολιτικά όμως η Τουρκία αποκτά δεύτερο δίκτυο συλλογικής ασφάλειας εκτός της δυτικής συμμαχίας.
Και αυτό ενισχύει την αυτονομία της Άγκυρας.
Η Τουρκία μπορεί πλέον να κινείται ταυτόχρονα:
μέσα στο NATO,
στον Κόλπο,
με το Πακιστάν,
και πιθανώς με την Αίγυπτο.
Αυτό είναι η επιτομή της πολυδιάστατης στρατηγικής του Ερντογάν.
Το Ιράν παραμένει ο μεγάλος ελέφαντας στο δωμάτιο
Ο Φιντάν επιμένει ότι η συμφωνία δεν στοχεύει το Ιράν ή οποιοδήποτε άλλο συγκεκριμένο κράτος.
Τυπικά, αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά.
Το σύμφωνο παρουσιάζεται ως αμυντικό.
Αλλά γεωπολιτικά, η χρονική στιγμή δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η περιοχή βρίσκεται σε βαθιά κρίση μετά τον πόλεμο με το Ιράν, τις επιθέσεις στους ενεργειακούς διαδρόμους και την αστάθεια στο Ορμούζ.
Άρα ακόμη και αν δεν κατονομάζει την Τεχεράνη, το νέο σύστημα ασφαλείας δημιουργείται σε μεγάλο βαθμό από την ανάγκη των κρατών της περιοχής να διαχειριστούν τέτοιου τύπου απειλές.
Η Αίγυπτος θα φέρει και το Ισραήλ στο κάδρο
Εδώ η υπόθεση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη.
Η Αίγυπτος έχει ειρηνευτική συνθήκη με το Ισραήλ και διατηρεί κρίσιμο ρόλο στη Γάζα, στο Σινά και στην Ερυθρά Θάλασσα.
Αν ενταχθεί σε μια συμμαχία όπου η Τουρκία αποκτά κεντρικό ρόλο, η Ιερουσαλήμ θα παρακολουθήσει με πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Δεν σημαίνει αυτόματα ότι δημιουργείται αντι-ισραηλινό μπλοκ.
Αλλά η γεωγραφική σύνδεση θα είναι εντυπωσιακή:
Τουρκία – Αίγυπτος – Σαουδική Αραβία – Πακιστάν.
Από τη Μεσόγειο μέχρι την Αραβική Θάλασσα.
Και η Ελλάδα; Εδώ η Αίγυπτος γίνεται κρίσιμο στοιχείο
Για την Αθήνα, η πιθανή ένταξη της Αιγύπτου είναι ίσως σημαντικότερη ακόμη και από την αρχική συμμετοχή της Σαουδικής Αραβίας.
Η Ελλάδα έχει αναπτύξει την τελευταία δεκαετία πολύ στενή στρατηγική σχέση με το Κάιρο.
Υπάρχει:
μερική οριοθέτηση ΑΟΖ,
ενεργειακή συνεργασία,
στρατιωτικές ασκήσεις,
πολιτικός συντονισμός στην Ανατολική Μεσόγειο.
Άρα η Ελλάδα θα πρέπει να εξετάσει πολύ προσεκτικά τι θα σημαίνει η συμμετοχή της Αιγύπτου σε έναν μηχανισμό συλλογικής άμυνας όπου συμμετέχει και η Τουρκία.
Δεν σημαίνει ότι το Κάιρο θα γίνει αντι-ελληνικό.
Το αντίθετο: οι στενές σχέσεις Αθήνας–Καΐρου μπορούν να λειτουργήσουν και ως εσωτερικός παράγοντας εξισορρόπησης μέσα στο νέο σύστημα.
Το πραγματικό ελληνικό ερώτημα γίνεται πλέον πολύ πιο συγκεκριμένο
Αν η ρήτρα είναι πράγματι «τεχνικά ίδια» με το Άρθρο 5, τότε σε μια υποθετική ελληνοτουρκική στρατιωτική κρίση θα προέκυπτε το ίδιο ερώτημα που ήδη θέτει η Αθήνα:
ποιος θεωρείται ο επιτιθέμενος;
Αν η Τουρκία επιτεθεί πρώτη, μια αμυντική ρήτρα δεν θα πρέπει αυτομάτως να την καλύπτει.
Αν όμως η Άγκυρα ισχυριστεί ότι δέχθηκε επίθεση, τότε οι εταίροι της θα κληθούν να αποφασίσουν πολιτικά και νομικά τι ακριβώς συνέβη.
Εδώ η παρουσία κρατών όπως η Σαουδική Αραβία και ενδεχομένως η Αίγυπτος —χώρες με στενές σχέσεις και με την Ελλάδα— μπορεί να λειτουργήσει ως φρένο στην αυτοματοποιημένη λογική «όλοι με την Τουρκία».
Ο Φιντάν ανοίγει και το Κυπριακό με σκληρή γραμμή
Οι ίδιες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών είχαν και ακόμη μία σημαντική διάσταση.
Ο Φιντάν υποστήριξε ότι η σταθερότητα στην Κύπρο τα τελευταία 50 χρόνια οφείλεται στην παρουσία τουρκικών στρατευμάτων και επανέλαβε ότι η Άγκυρα θεωρεί τη λύση δύο κρατών τη μόνη ρεαλιστική προοπτική.
Η θέση αυτή παραμένει σε ευθεία σύγκρουση με το πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία.
Και αυτό αποκτά μεγαλύτερο βάρος ακριβώς επειδή η Τουρκία εμφανίζεται την ίδια στιγμή να χτίζει νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Η Άγκυρα θέλει να γίνει ο συνδετικός κρίκος από τη Μαύρη Θάλασσα έως τον Κόλπο
Ο Φιντάν αναφέρθηκε παράλληλα και στη Μαύρη Θάλασσα, ζητώντας από Ρωσία και Ουκρανία μορατόριουμ επιθέσεων κατά πλοίων.
Η Τουρκία επιχειρεί έτσι να παίξει ταυτόχρονα ρόλο:
μεσολαβητή στη Μαύρη Θάλασσα,
κεντρικού παίκτη στη Μέση Ανατολή,
πυλώνα του NATO,
και ιδρυτικού μέλους μιας νέας αμυντικής δομής στη Μέκκα.
Αυτό δεν είναι τυχαίο.
Είναι ένα πολύ συγκεκριμένο τουρκικό δόγμα:
να βρίσκεται σε κάθε τραπέζι και να είναι απαραίτητη σε όσο το δυνατόν περισσότερους αντιπάλους και συμμάχους ταυτόχρονα.
Δεν έχουμε ακόμη NATO 2.0 – αλλά το blueprint γίνεται πιο καθαρό
Μέχρι χθες μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι ο όρος «Ισλαμικό NATO» ήταν δημοσιογραφική υπερβολή.
Μετά τις δηλώσεις Φιντάν, η σύγκριση δεν μπορεί πλέον να απορριφθεί τόσο εύκολα.
Όχι επειδή τα δύο συστήματα είναι ισοδύναμα.
Δεν είναι.
Αλλά επειδή η ίδια η Τουρκία μιλά πλέον για:
ρήτρα τύπου Άρθρου 5, υπουργική επιτροπή, μόνιμη γραμματεία και διεύρυνση με νέα κράτη.
Αυτά είναι ακριβώς τα δομικά στοιχεία που μετατρέπουν μια συμφωνία συνεργασίας σε συμμαχία.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Μέκκα μοιάζει με NATO
Είναι πόσο μακριά θέλουν οι ιδρυτές της να φτάσουν.
Αν η Αίγυπτος ενταχθεί και ακολουθήσουν και άλλες μεγάλες μουσουλμανικές χώρες, τότε θα αρχίσει να διαμορφώνεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια τριμερή συμφωνία.
Ένας νέος άξονας ασφαλείας που θα διαθέτει:
σαουδαραβικό κεφάλαιο,
τουρκική αμυντική τεχνολογία,
πακιστανική πυρηνική ισχύ,
και πιθανώς αιγυπτιακό στρατηγικό βάρος.
Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι πλέον αν γεννιέται ένα «Ισλαμικό NATO».
Θα είναι αν η Μέκκα γίνεται το θεσμικό κέντρο μιας νέας αρχιτεκτονικής ισχύος που θα αναγκάσει ΗΠΑ, Ευρώπη, Ισραήλ, Ιράν — αλλά και Ελλάδα και Κύπρο — να ξαναγράψουν τους υπολογισμούς τους.
Πηγή: pagenews.gr