Ισραήλ–Τουρκία στα όρια στη Συρία: Το χτύπημα που η Άγκυρα βλέπει προειδοποίηση για το «Σύμφωνο της Μέκκας»

Η επίθεση στη βάση Abu al-Duhur ανοίγει επικίνδυνο μέτωπο ανάμεσα σε δύο συμμάχους των ΗΠΑ – Η τουρκική στρατιωτική παρουσία, η νέα συμμαχία με Σαουδική Αραβία και Πακιστάν και οι ισραηλινές «κόκκινες γραμμές»

Η ισραηλινή αεροπορική επίθεση στη στρατιωτική βάση Abu al-Duhur στη βόρεια Συρία δεν αντιμετωπίζεται στην Άγκυρα ως ένα ακόμη επεισόδιο της μακράς ισραηλινής εκστρατείας εναντίον στρατιωτικών υποδομών στο συριακό έδαφος.

Η τουρκική ανάγνωση είναι πολύ ευρύτερη και πολύ πιο ανησυχητική: το Ισραήλ επιχειρεί να στείλει μήνυμα ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί ανεξέλεγκτη επέκταση της τουρκικής στρατιωτικής επιρροής στη μετα-Άσαντ Συρία, ενώ ταυτόχρονα δοκιμάζει τα όρια της νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής που οικοδομεί η Άγκυρα μέσω του αμυντικού Συμφώνου της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.

Το αποτέλεσμα είναι μία από τις πλέον επικίνδυνες γεωπολιτικές εξισώσεις της Μέσης Ανατολής: Ισραήλ και Τουρκία, δύο χώρες με τεράστια στρατιωτική ισχύ και στενές σχέσεις με την Ουάσινγκτον, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες στο ίδιο συριακό πεδίο.

Το μήνυμα των οκτώ βομβών

Στις 18 Αυγούστου, ισραηλινά αεροσκάφη έπληξαν την αεροπορική βάση Abu al-Duhur στην επαρχία Ιντλίμπ, περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, τουλάχιστον οκτώ βόμβες έπληξαν διαδρόμους και υπόστεγα της εγκατάστασης. Δεν αναφέρθηκαν θύματα.

Η ισραηλινή κυβέρνηση δεν έκρυψε το πραγματικό μήνυμα της επιχείρησης.

Το γραφείο του Μπενιαμίν Νετανιάχου υποστήριξε ότι η Δαμασκός βρισκόταν κοντά στην παραβίαση του υφιστάμενου «status quo», επιτρέποντας τουρκική στρατιωτική παρουσία στη συγκεκριμένη εγκατάσταση — κάτι που το Ισραήλ θεωρεί απειλή για την ασφάλειά του.

Η Τουρκία απάντησε ότι οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί είναι αβάσιμοι και χρησιμοποιούνται ως πρόσχημα για επιθέσεις εναντίον της συριακής κυριαρχίας.

Άγκυρα: «Απερίσκεπτες επιθέσεις»

Η αντίδραση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών ήταν ασυνήθιστα σκληρή.

«Καταδικάζουμε έντονα τις αεροπορικές επιδρομές που πραγματοποίησε το Ισραήλ στην αεροπορική βάση Abu al-Duhur», ανέφερε η επίσημη ανακοίνωση.

Η Άγκυρα κατηγόρησε το Ισραήλ ότι συνεχίζει «απερίσκεπτα» επιθέσεις που πλήττουν τις υποδομές και τις δυνατότητες της Συρίας και παραβιάζουν την εδαφική ακεραιότητα και ενότητά της.

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ήταν η απάντηση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας:

«Είναι απαραίτητο για την ειρήνη και τη σταθερότητα τόσο της Συρίας όσο και της περιοχής το Ισραήλ να σταματήσει τέτοιες απερίσκεπτες επιθέσεις και να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις του διεθνούς δικαίου».

Η Άγκυρα, δηλαδή, δεν αντιμετωπίζει πλέον το ζήτημα απλώς ως ισραηλινο-συριακή σύγκρουση.

Θεωρεί ότι αφορά άμεσα τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα.

Κατζ προς Ερντογάν: «Μην τεστάρετε την αποφασιστικότητα του Ισραήλ»

Η απάντηση της ισραηλινής πλευράς ανέβασε ακόμη περισσότερο τους τόνους.

Ο υπουργός Άμυνας Ίσραελ Κατζ απευθύνθηκε προσωπικά στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προειδοποιώντας τον να μην παρασύρει την Τουρκία σε «επικίνδυνες περιπέτειες στη Συρία» και να μην επιχειρήσει να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα του Ισραήλ να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Η δήλωση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Το Τελ Αβίβ ουσιαστικά μεταφέρει προς την Άγκυρα μια νέα κόκκινη γραμμή:

η εγκατάσταση τουρκικών στρατιωτικών δυνατοτήτων σε κρίσιμες συριακές βάσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί ως άμεση απειλή για την ισραηλινή ασφάλεια.

Και αυτό δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα στη Συρία.

Η Συρία διαψεύδει το Ισραήλ

Η Δαμασκός, από την πλευρά της, αμφισβήτησε ευθέως το ισραηλινό επιχείρημα.

Ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Asaad al-Shaibani δήλωσε ότι είχε καταστήσει σαφές προς το Ισραήλ πως δεν υπήρχε σχέδιο δημιουργίας μόνιμης τουρκικής βάσης στην Abu al-Duhur.

«Δεν υπήρχε πρόθεση εγκατάστασης τουρκικής βάσης εκεί, ούτε μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας ή ανάπτυξης τουρκικών δυνάμεων στην εγκατάσταση», ανέφερε.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η βάση θα παρέμενε υπό συριακή κυριαρχία και έλεγχο.

Παρά την επίθεση, η κυβέρνηση του Ahmed al-Sharaa δηλώνει ότι εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για συμφωνία αποκλιμάκωσης με το Ισραήλ.

Η μεγάλη αλλαγή: Η Τουρκία χτίζει τη νέα Συρία

Το πραγματικό πρόβλημα για το Ισραήλ είναι βαθύτερο.

Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η Τουρκία εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους εξωτερικούς υποστηρικτές της νέας συριακής ηγεσίας.

Η Άγκυρα διαθέτει ήδη στρατιωτική παρουσία στη βόρεια Συρία, ενώ συμμετέχει στην προσπάθεια ανασυγκρότησης των συριακών στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Για το Ισραήλ, επομένως, η απειλή που επί δεκαετίες προερχόταν από την ιρανική διείσδυση στη Συρία αρχίζει να αντικαθίσταται από έναν διαφορετικό φόβο:

την εγκαθίδρυση μιας ισχυρής τουρκικής στρατιωτικής ομπρέλας πάνω από τη Δαμασκό.

Και αυτό είναι πολύ δυσκολότερο πρόβλημα.

Η Τουρκία δεν είναι Ιράν.

Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Συμμαχίας και έχει αναπτύξει προηγμένη αμυντική βιομηχανία σε drones, πυραύλους και ηλεκτρονικό πόλεμο.

Και ξαφνικά μπαίνει στην εξίσωση η Μέκκα

Το timing της ισραηλινής επίθεσης είναι ακόμη πιο ευαίσθητο λόγω μιας δεύτερης εξέλιξης.

Στις 7 Αυγούστου, Ερντογάν, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και Σεχμπάζ Σαρίφ ανακοίνωσαν στη Μέκκα τη νέα τριμερή αμυντική συμφωνία Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν.

Η βασική της αρχή είναι εντυπωσιακή:

ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.

Η διατύπωση παραπέμπει ευθέως στη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, χωρίς βέβαια το Σύμφωνο της Μέκκας να διαθέτει ακόμη τις δομές διοίκησης και ολοκλήρωσης της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Το νέο τρίγωνο ισχύος

Η γεωπολιτική σημασία της συμμαχίας βρίσκεται στον συνδυασμό τριών πολύ διαφορετικών δυνατοτήτων:

• Τουρκία: μεγάλη συμβατική στρατιωτική δύναμη, drones, πύραυλοι, ηλεκτρονικός πόλεμος και αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία.
• Πακιστάν: μεγάλη στρατιωτική δύναμη, βαλλιστικοί πύραυλοι και —κυρίως— πυρηνικό οπλοστάσιο.
• Σαουδική Αραβία: τεράστια χρηματοδοτική ισχύς και δυνατότητα χρηματοδότησης εξοπλισμών και κοινών αμυντικών προγραμμάτων.

Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, υποναύαρχος Zeki Akturk, περιέγραψε έναν από τους βασικούς στόχους του συμφώνου ως την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας και της ικανότητας κοινής δράσης απέναντι σε πιθανές κρίσεις.

Και αυτό ακριβώς είναι που παρακολουθεί το Ισραήλ.

Η Άγκυρα βλέπει δύο μηνύματα στις ισραηλινές βόμβες

Σύμφωνα με την ανάλυση του Al-Monitor, στην τουρκική πρωτεύουσα διαμορφώνεται η αντίληψη ότι το πλήγμα στην Abu al-Duhur είχε διπλό αποδέκτη.

Ο πρώτος ήταν η ίδια η Τουρκία:

«Μην επεκτείνετε ανεξέλεγκτα τη στρατιωτική σας παρουσία στη Συρία».

Ο δεύτερος αφορά τη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική:

«Το Ισραήλ δεν πρόκειται να δεχθεί χωρίς αντίδραση μια νέα στρατιωτική ισορροπία που περιορίζει την ελευθερία δράσης του».

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Σύμφωνο της Μέκκας ενεργοποιήθηκε ή ότι η επίθεση συνιστούσε πλήγμα κατά της Τουρκίας.

Σημαίνει όμως ότι η δημιουργία του νέου άξονα αλλάζει ήδη τους στρατηγικούς υπολογισμούς.

Η Ουάσινγκτον αιφνιδιάστηκε – Ο Μπάρακ μιλά για πιθανή «παγίδα»

Εδώ υπάρχει μια εξαιρετικά σημαντική αμερικανική παρέμβαση.

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία και πρεσβευτής στην Τουρκία, Tom Barrack, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον δεν είχε προειδοποιηθεί εκ των προτέρων για την ισραηλινή επίθεση.

Ακόμη πιο εκρηκτικά, αμφισβήτησε την ισραηλινή αιτιολόγηση περί επικείμενης τουρκικής στρατιωτικής εγκατάστασης.

Σύμφωνα με τον Barrack, δεν υπήρχαν τουρκικά στρατιωτικά μέσα στη βάση ούτε σχέδιο άμεσης ανάπτυξής τους εκεί.

Ο Αμερικανός διπλωμάτης προχώρησε μάλιστα σε μια πολιτικά εξαιρετικά βαριά εκτίμηση: άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο το χτύπημα να είχε στόχο να «παγιδεύσει» την Τουρκία σε μια σύγκρουση, ενόψει των ισραηλινών εκλογών του φθινοπώρου.

Πρόκειται για εκτίμηση του Barrack και όχι για αποδεδειγμένο ισραηλινό κίνητρο. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Κατζ απέρριψε την αμερικανική εκδοχή, επιμένοντας ότι η επιχείρηση βασίστηκε σε αξιόπιστες πληροφορίες.

Το εφιαλτικό σενάριο για την Ουάσινγκτον

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η κατάσταση δημιουργεί έναν πραγματικό διπλωματικό πονοκέφαλο.

Η Ουάσινγκτον βρίσκεται ανάμεσα:

στο Ισραήλ, έναν από τους στενότερους στρατηγικούς συμμάχους των ΗΠΑ,

και

στην Τουρκία, σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, με κρίσιμο ρόλο στη νέα Συρία.

Ο Barrack προειδοποίησε ότι το υπάρχον σύστημα αποτροπής επεισοδίων χρειάζεται βελτίωση. Και ο λόγος είναι προφανής: ένα λάθος πλήγμα, ένας Τούρκος στρατιώτης νεκρός ή μια τουρκική στρατιωτική απάντηση θα μπορούσαν να μετατρέψουν μια έμμεση αντιπαράθεση σε ανοιχτή ισραηλινοτουρκική κρίση.

Η Συρία γίνεται η σκακιέρα της νέας Μέσης Ανατολής

Το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ την Abu al-Duhur.

Μετά την αποδυνάμωση της παλιάς ιρανικής αρχιτεκτονικής στη Συρία, δημιουργείται ένα νέο κενό ισχύος.

Και δύο περιφερειακές δυνάμεις προσπαθούν να καθορίσουν τους κανόνες.

Το Ισραήλ θέλει μια Συρία στρατιωτικά περιορισμένη, χωρίς υποδομές που θα μπορούσαν μελλοντικά να απειλήσουν την ελευθερία δράσης της ισραηλινής αεροπορίας.

Η Τουρκία, αντίθετα, θέλει μια σταθερή Δαμασκό στενά συνδεδεμένη με την Άγκυρα και αρκετά ισχυρή ώστε να αποτελέσει πυλώνα της τουρκικής περιφερειακής επιρροής.

Το Σύμφωνο της Μέκκας προσθέτει πλέον μία ακόμη διάσταση: η Τουρκία δεν κινείται μόνη της, αλλά επιχειρεί να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο σύστημα περιφερειακής αποτροπής μαζί με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.

Αυτό ακριβώς κάνει την Abu al-Duhur κάτι περισσότερο από μια βομβαρδισμένη συριακή βάση.

Είναι το πρώτο σοβαρό τεστ για το πόσο μακριά είναι έτοιμο να φτάσει το Ισραήλ ώστε να περιορίσει την Τουρκία — και πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει ο Ερντογάν για να υπερασπιστεί τον νέο ρόλο της Άγκυρας στη Συρία.

Πηγή: Al-Monitor, με διασταύρωση από τουρκικό ΥΠΕΞ, Reuters, AP, Axios και Financial Times.