Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν αλλάζει μόνο τις ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο και στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Αλλάζει, σταδιακά, και την ίδια την αρχιτεκτονική εξουσίας στο εσωτερικό του Ιράν.
Όσο παρατείνεται η αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο μεγαλύτερο βάρος αποκτούν οι μηχανισμοί εθνικής ασφάλειας και ιδιαίτερα οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC). Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μιας χώρας στην οποία κρίσιμες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής περνούν ολοένα περισσότερο μέσα από το πρίσμα της στρατιωτικής ασφάλειας.
Οι τελευταίες εξελίξεις είναι χαρακτηριστικές: η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν πρόκειται να αποκαταστήσει πλήρως τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ εάν η Ουάσιγκτον δεν αλλάξει πολιτική, ενώ ανάμεσα στις απαιτήσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί βρίσκονται η άρση κυρώσεων και του ναυτικού αποκλεισμού, η αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων και η καταβολή αποζημιώσεων.
Το Ορμούζ γίνεται το μεγάλο όπλο της Τεχεράνης
Για δεκαετίες, το Ιράν απειλούσε ότι σε περίπτωση υπαρξιακής σύγκρουσης θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη γεωγραφική του θέση στο Ορμούζ ως στρατηγικό όπλο.
Τώρα αυτή η απειλή βρίσκεται στο κέντρο της πραγματικής γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Η σημασία της θαλάσσιας οδού είναι τεράστια: περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου περνά από τα Στενά, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και η αβεβαιότητα γύρω από τη λειτουργία τους μπορεί να μεταφερθεί στις ενεργειακές αγορές, στις ασφαλιστικές καλύψεις των πλοίων και τελικά στον πληθωρισμό.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η δύναμη των IRGC.
Όποιος ελέγχει στρατιωτικά το Ορμούζ αποκτά ουσιαστικά λόγο και στις διαπραγματεύσεις για το μέλλον του.
Πεζεσκιάν από τη μία – μηχανισμός ασφαλείας από την άλλη
Στο εσωτερικό του ιρανικού συστήματος φαίνεται να διαμορφώνεται μια κρίσιμη διαφοροποίηση.
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει εμφανιστεί περισσότερο θετικός στην προοπτική συμφωνίας μέσω Ομάν, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης επιμένουν ότι η πλήρης επαναλειτουργία του Ορμούζ δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από ευρύτερες αμερικανικές παραχωρήσεις. Οι διεθνείς αναφορές των τελευταίων ωρών καταγράφουν ακριβώς αυτή τη σκληρότερη γραμμή από τους μηχανισμούς ασφαλείας.
Δεν πρόκειται απαραιτήτως για ανοιχτή σύγκρουση δύο ξεχωριστών κέντρων εξουσίας.
Πρόκειται όμως για διαφορετικές προτεραιότητες.
Η πολιτική κυβέρνηση έχει ισχυρό κίνητρο να επιδιώξει οικονομική αποκλιμάκωση.
Ο μηχανισμός ασφαλείας αντιμετωπίζει το Ορμούζ ως μοχλό στρατηγικής πίεσης που δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί χωρίς σημαντικό αντάλλαγμα.
Η άνοδος του Μοχάμαντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ
Καθοριστικός είναι πλέον και ο ρόλος του Μοχάμαντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
Πρόκειται για πρώην ανώτατο στέλεχος των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος βρίσκεται σήμερα στην καρδιά του μηχανισμού που συντονίζει άμυνα, πληροφορίες και εξωτερική πολιτική.
Ήταν ο Ζολγκάντρ που παρουσίασε τη σκληρή λίστα προϋποθέσεων για την πλήρη επαναλειτουργία του Ορμούζ.
Η επιλογή του προσώπου έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η κρίση δεν διαχειρίζεται πλέον αποκλειστικά από την κλασική διπλωματική οδό.
Μεταφέρεται στην κορυφή του μηχανισμού εθνικής ασφάλειας.
Οι απαιτήσεις που δύσκολα μπορεί να δεχθεί η Ουάσιγκτον
Η ιρανική πλευρά έχει θέσει ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο πλαίσιο απαιτήσεων.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η άρση κυρώσεων, ο τερματισμός του ναυτικού αποκλεισμού, η αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή και η καταβολή αποζημιώσεων για τις ζημιές του πολέμου.
Η πλήρης αποδοχή ενός τέτοιου πακέτου από την κυβέρνηση Ντόναλντ Τραμπ θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη.
Και ίσως αυτό να αποτελεί μέρος της στρατηγικής της Τεχεράνης.
Οι όροι μπορεί να λειτουργούν όχι μόνο ως πραγματικές απαιτήσεις αλλά και ως αρχική μαξιμαλιστική διαπραγματευτική θέση.
Το Ιράν βλέπει μια ιστορική ευκαιρία
Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη στρατηγική διάσταση.
Σκληροπυρηνικοί κύκλοι στην Τεχεράνη θεωρούν ότι η κρίση δημιουργεί μια σπάνια ευκαιρία να τεθεί στο τραπέζι κάτι πολύ μεγαλύτερο από τις κυρώσεις:
η ίδια η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Περσικό Κόλπο.
Παρά τις μεγάλες απώλειες που έχει υποστεί το Ιράν από την πολεμική σύγκρουση, το καθεστώς επιχειρεί να μετατρέψει τον έλεγχο του Ορμούζ σε διαπραγματευτικό χαρτί για τον περιορισμό της αμερικανικής επιρροής στην περιοχή.
Εάν το πετύχει έστω εν μέρει, στην Τεχεράνη θα παρουσιαστεί ως στρατηγική νίκη.
Και οι Φρουροί της Επανάστασης θα μπορούν να υποστηρίξουν ότι ήταν η στρατηγική της πίεσης –και όχι των παραχωρήσεων– που απέδωσε.
Το μεγάλο ρίσκο: Οι IRGC μπορεί να βγουν ισχυρότεροι ακόμη και χωρίς συμφωνία
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη συνέπεια της κρίσης.
Οι Φρουροί δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιτύχουν όλους τους στόχους τους για να ενισχυθούν πολιτικά.
Όσο η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση παρατεταμένης εξωτερικής απειλής:
η ασφάλεια υπερισχύει της οικονομίας,
η στρατιωτική λογική της πολιτικής,
και η εθνική άμυνα της εσωτερικής μεταρρύθμισης.
Με άλλα λόγια, η ίδια η κρίση αποτελεί πηγή θεσμικής ισχύος για το στρατιωτικό κατεστημένο.
Ο κίνδυνος της “στρατιωτικοποίησης” της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής
Εάν αυτή η κατάσταση παγιωθεί, οι συνέπειες μπορεί να ξεπεράσουν κατά πολύ το Ορμούζ.
Η ιρανική εξωτερική πολιτική θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη περισσότερο προς ένα μοντέλο όπου το υπουργείο Εξωτερικών διαπραγματεύεται, αλλά οι πραγματικές κόκκινες γραμμές καθορίζονται από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, τους Φρουρούς και τελικά την ανώτατη ηγεσία.
Αυτό κάνει οποιαδήποτε συμφωνία δυσκολότερη.
Διότι η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται απλώς μια συμφωνία με τους Ιρανούς διπλωμάτες.
Χρειάζεται μια συμφωνία την οποία θα εφαρμόσει και ο μηχανισμός που ελέγχει τα όπλα.
Το Ορμούζ γίνεται εργαστήριο της νέας Μέσης Ανατολής
Η αντιπαράθεση δεν αφορά πλέον μόνο το αν θα περάσουν ελεύθερα τα δεξαμενόπλοια.
Αφορά το ποιος θα ελέγχει τους κανόνες ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο μετά τον πόλεμο.
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν ελεύθερη ναυσιπλοΐα χωρίς ιρανικούς περιορισμούς.
Το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφία του σε πολιτική κυριαρχία.
Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου φοβούνται ότι μια συμφωνία που θα δώσει υπερβολικές εξουσίες στην Τεχεράνη μπορεί να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο.
Και οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν κάθε λόγο να αποδείξουν ότι χωρίς αυτούς καμία μεταπολεμική τάξη ασφαλείας δεν μπορεί να λειτουργήσει.
Η μεγάλη ανατροπή μπορεί τελικά να συμβεί μέσα στο ίδιο το Ιράν
Η ιστορική ειρωνεία είναι ότι μια κρίση που προκαλεί τεράστιο οικονομικό κόστος στην Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί ταυτόχρονα να ενισχύει τους σκληρότερους μηχανισμούς της.
Όσο το Ορμούζ παραμένει πεδίο αντιπαράθεσης, τόσο η πολιτική εξουσία εξαρτάται από εκείνους που μπορούν να το ανοίξουν, να το κλείσουν ή να απειλήσουν τη ναυσιπλοΐα.
Και αυτοί είναι πρωτίστως οι άνθρωποι της ασφάλειας.
Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο πότε θα ανοίξει ξανά πλήρως το Ορμούζ.
Είναι ποιο Ιράν θα προκύψει όταν τελειώσει η κρίση: ένα Ιράν όπου η πολιτική ηγεσία θα ανακτήσει τον πρώτο λόγο ή μια Ισλαμική Δημοκρατία στην οποία οι Φρουροί της Επανάστασης θα έχουν μετατραπεί ακόμη περισσότερο από “κράτος εν κράτει” σε κεντρικό πυλώνα του ίδιου του κράτους.
Πηγή: pagenews.gr