Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται μπροστά σε μία από τις δυσκολότερες γεωπολιτικές εξισώσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Το Ριάντ επιχείρησε από την αρχή της σύγκρουσης με το Ιράν να ακολουθήσει μια πολιτική ελεγχόμενης αποστασιοποίησης: να διατηρήσει τη στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς όμως να μετατραπεί σε προκεχωρημένη βάση του πολέμου εναντίον της Τεχεράνης.
Πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε διαβεβαιώσει την ιρανική ηγεσία ότι η σαουδαραβική επικράτεια και ο εναέριος χώρος δεν θα χρησιμοποιούνταν για επιθέσεις κατά του Ιράν. Η επιλογή αυτή εντασσόταν στη στρατηγική αποκλιμάκωσης που ακολούθησε το Ριάντ μετά την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με την Τεχεράνη το 2023.
Όμως ο πόλεμος απέδειξε ότι η ουδετερότητα στη Μέση Ανατολή έχει όρια.
Από την αυτοσυγκράτηση στην αποτροπή
Οι ιρανικές επιθέσεις εναντίον κρατών του Κόλπου άλλαξαν σταδιακά τους σαουδαραβικούς υπολογισμούς.
Το Ριάντ προειδοποίησε την Τεχεράνη ότι νέες επιθέσεις κατά σαουδαραβικού εδάφους και, κυρίως, κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων θα μπορούσαν να προκαλέσουν στρατιωτική απάντηση. Τον Μάρτιο, ο υπουργός Εξωτερικών Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν δήλωσε δημόσια ότι το βασίλειο διατηρεί το δικαίωμα στρατιωτικής δράσης.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters, η Σαουδική Αραβία πραγματοποίησε στη συνέχεια μη δημοσιοποιημένα πλήγματα μέσα στο Ιράν, ως απάντηση στις επιθέσεις που είχε δεχθεί. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο φέρεται να ενήργησε το Ριάντ: τα στρατιωτικά πλήγματα συνοδεύθηκαν από επικοινωνία με την Τεχεράνη και προσπάθεια αποτροπής μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Η σαουδαραβική στρατηγική μπορεί πλέον να συνοψιστεί σε μία φράση:
Διάλογος με το Ιράν, αλλά με το όπλο της αποτροπής πάνω στο τραπέζι.
Η προσέγγιση αυτή φαίνεται ότι συνέβαλε σε μια άτυπη αποκλιμάκωση πριν από την εκεχειρία του Απριλίου, χωρίς όμως να εξαφανίσει τον κίνδυνο νέων επιθέσεων.
Το Ορμούζ είναι μόνο η μισή απειλή
Το μεγάλο στρατηγικό πρόβλημα της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται πλέον στον ενεργειακό χάρτη.
Το βασίλειο διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα έναντι άλλων κρατών του Κόλπου: τον East-West Pipeline, ο οποίος μπορεί να μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.
Θεωρητικά, αυτό επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.
Στην πράξη, όμως, η λύση δημιουργεί μια δεύτερη ευπάθεια.
Η στρατηγική αξία του αγωγού τον έχει μετατρέψει σε στόχο, ενώ οι απειλές των Χούθι κατά σαουδαραβικών πλοίων και ενεργειακών εγκαταστάσεων επαναφέρουν στο προσκήνιο την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Στις 20 Ιουλίου, οι Χούθι ανακοίνωσαν ακόμη και πρόθεση επιβολής ναυτικού αποκλεισμού κατά της Σαουδικής Αραβίας, ανοίγοντας την προοπτική ενός δεύτερου ενεργειακού μετώπου παράλληλα με το Ορμούζ.
Για το Ριάντ, επομένως, η γεωγραφία δημιουργεί μια ιδιόμορφη στρατηγική μέγγενη:
στα ανατολικά βρίσκεται το Ιράν και το Ορμούζ, στα δυτικά η Ερυθρά Θάλασσα και οι Χούθι.
Το Vision 2030 απειλείται από τη γεωπολιτική
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο στρατιωτικό.
Ολόκληρη η στρατηγική του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν βασίζεται στο Vision 2030, στην προσπάθεια δηλαδή μετατροπής της Σαουδικής Αραβίας από οικονομία εξαρτημένη από το πετρέλαιο σε διεθνές επενδυτικό, τεχνολογικό, τουριστικό και επιχειρηματικό κέντρο.
Για να λειτουργήσει όμως αυτό το μοντέλο χρειάζεται ένα βασικό συστατικό:
σταθερότητα.
Πύραυλοι πάνω από το Ριάντ, επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, αβεβαιότητα στο Ορμούζ και κίνδυνος αποκλεισμού στην Ερυθρά Θάλασσα είναι ακριβώς η εικόνα που το βασίλειο θέλει να αποφύγει όταν επιχειρεί να προσελκύσει διεθνή κεφάλαια.
Ο πόλεμος έχει ήδη αναδείξει ερωτήματα για το κατά πόσο οι μακροπρόθεσμες οικονομικές φιλοδοξίες του Vision 2030 μπορούν να παραμείνουν ανεπηρέαστες από μια παρατεταμένη περιφερειακή κρίση.
Γιατί η Μέκκα αλλάζει την εξίσωση
Μέσα σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον πρέπει να διαβαστεί και η νέα αμυντική αρχιτεκτονική Σαουδικής Αραβίας – Τουρκίας – Πακιστάν.
Δεν πρόκειται απλώς για μία ακόμη διπλωματική συμφωνία.
Για το Ριάντ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας διαφοροποίησης των εγγυήσεων ασφαλείας του.
Η Σαουδική Αραβία δεν εγκαταλείπει τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, η αμερικανική αεράμυνα, οι υπηρεσίες πληροφοριών, η στρατιωτική τεχνολογία και η δυνατότητα προβολής ισχύος παραμένουν δύσκολο να αντικατασταθούν.
Όμως το μήνυμα είναι διαφορετικό:
το Ριάντ δεν θέλει πλέον η ασφάλειά του να εξαρτάται αποκλειστικά από μία δύναμη.
Το νέο σχήμα συνδυάζει τη στρατιωτική και βιομηχανική ισχύ της Τουρκίας, το στρατηγικό βάρος του Πακιστάν και την οικονομική δύναμη της Σαουδικής Αραβίας.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά τις δηλώσεις του Χακάν Φιντάν ότι ο μηχανισμός αμοιβαίας άμυνας είναι τεχνικά αντίστοιχος με τη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ.
Δεν σημαίνει ότι δημιουργείται αυτομάτως ένα «ισλαμικό ΝΑΤΟ» ικανό να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ.
Σημαίνει όμως ότι το Ριάντ επιχειρεί να αποκτήσει περισσότερες επιλογές σε περίπτωση κρίσης.
Ούτε με την Τεχεράνη, ούτε απέναντι στην Τεχεράνη
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση της σαουδαραβικής στρατηγικής.
Η Σαουδική Αραβία δεν επιθυμεί ένα πανίσχυρο Ιράν που μπορεί να απειλεί τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της, να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ ή να χρησιμοποιεί περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις ως μοχλό πίεσης.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν επιθυμεί ούτε την κατάρρευση του Ιράν ούτε έναν ανεξέλεγκτο πόλεμο που θα μπορούσε να μετατρέψει ολόκληρο τον Κόλπο σε πεδίο μάχης.
Ήδη τον Μάρτιο, κράτη του Κόλπου πίεζαν την Ουάσιγκτον ώστε μια μελλοντική διευθέτηση να αντιμετωπίσει όχι μόνο το πυρηνικό ζήτημα αλλά και τους ιρανικούς πυραύλους, τα drones, τις φιλοϊρανικές οργανώσεις και τη δυνατότητα της Τεχεράνης να διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ.
Αυτό είναι το πραγματικό στρατηγικό δίλημμα του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν:
θέλει ένα Ιράν αρκετά αποδυναμωμένο ώστε να μην μπορεί να εκβιάζει τον Κόλπο, αλλά όχι τόσο αποσταθεροποιημένο ώστε να παρασύρει ολόκληρη την περιοχή στο χάος.
Η νέα Σαουδική Αραβία θέλει να είναι παίκτης – όχι προστατευόμενος
Η βαθύτερη αλλαγή αφορά τελικά τη σχέση του Ριάντ με την Ουάσιγκτον.
Για δεκαετίες, η άτυπη εξίσωση ήταν σχετικά απλή: αμερικανική ασφάλεια έναντι σαουδαραβικής συμβολής στη σταθερότητα των ενεργειακών αγορών και της περιοχής.
Αυτό το μοντέλο δεν εξαφανίζεται.
Μετασχηματίζεται.
Η Σαουδική Αραβία επενδύει περισσότερο στην αεράμυνα, στην προστασία κρίσιμων υποδομών, στις εναλλακτικές ενεργειακές διαδρομές και στη δημιουργία νέων περιφερειακών συμμαχιών.
Παράλληλα, προωθεί πολυεθνικό μηχανισμό θαλάσσιας ασφάλειας για την Ερυθρά Θάλασσα, το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και τον Κόλπο του Άντεν, δείχνοντας ότι θέλει να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την προστασία των ζωτικών εμπορικών διαδρομών.
Η μεγάλη εικόνα
Ο πόλεμος με το Ιράν αποκάλυψε κάτι που το Ριάντ πιθανότατα γνώριζε ήδη:
η στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει στρατηγική ασυλία.
Η Σαουδική Αραβία μπορεί να συνομιλεί με την Τεχεράνη, να συνεργάζεται στρατιωτικά με την Ουάσιγκτον, να οικοδομεί νέα αμυντική σχέση με την Τουρκία και το Πακιστάν και ταυτόχρονα να αναπτύσσει εναλλακτικές οδούς εξαγωγής πετρελαίου.
Καμία από αυτές τις κινήσεις, όμως, δεν εξαλείφει από μόνη της την έκθεση του βασιλείου στον περιφερειακό κίνδυνο.
Γι’ αυτό και η νέα στρατηγική του Ριάντ φαίνεται να βασίζεται όχι στην επιλογή ενός στρατοπέδου, αλλά στη δημιουργία πολλαπλών δικτύων ασφαλείας.
Η Σαουδική Αραβία θέλει τις ΗΠΑ δίπλα της, την Τουρκία και το Πακιστάν ως πρόσθετους στρατηγικούς εταίρους και ανοιχτό δίαυλο με το Ιράν.
Το ερώτημα είναι αν αυτή η πολυδιάστατη ισορροπία μπορεί να λειτουργήσει όταν έρθει η στιγμή μιας πραγματικά μεγάλης κρίσης.
Διότι η Μέση Ανατολή του 2026 δείχνει ήδη ότι για το Ριάντ δεν υπάρχει πλέον ασφαλής απόσταση από τον πόλεμο.
Πηγή: pagenews.gr