Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης προσπαθεί να ξαναβάλει μπροστά τις μηχανές της, όμως τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα της Γερμανίας είναι βαθύτερο από έναν απλό οικονομικό κύκλο χαμηλής ανάπτυξης.
Μετά από δύο χρόνια ύφεσης και μια οριακή ανάπτυξη 0,2% το 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι το γερμανικό ΑΕΠ θα αυξηθεί μόλις κατά 0,6% το 2026 και 0,9% το 2027. Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η αύξηση των δημόσιων δαπανών θα προσφέρει ώθηση, αλλά περιμένει μόνο σταδιακή ανάκαμψη των επενδύσεων.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς: η Γερμανία μπορεί να καταφέρει να δημιουργήσει ανάπτυξη μέσω κρατικών δαπανών, χωρίς όμως να έχει ακόμη λύσει το ερώτημα ποιο θα είναι το παραγωγικό μοντέλο που θα την οδηγήσει στην επόμενη δεκαετία.
Οι αριθμοί που χτυπούν καμπανάκι
Η εικόνα είναι αντιφατική.
Στο πρώτο τρίμηνο του 2026 το γερμανικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 0,3% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο και κατά 0,5% σε ετήσια βάση, με τις εξαγωγές να στηρίζουν σημαντικά την οικονομική δραστηριότητα.
Ωστόσο, μια καλή τριμηνιαία επίδοση δεν αρκεί για να ανατρέψει χρόνια στασιμότητας.
Η ανεργία είχε ξεπεράσει ξανά το ψυχολογικό όριο των 3 εκατομμυρίων στις αρχές του έτους. Τον Φεβρουάριο καταγράφηκαν 3,07 εκατ. άνεργοι, με ποσοστό ανεργίας 6,5%. Τον Μάιο ο αριθμός υποχώρησε στα 2,95 εκατ., αλλά η ίδια η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Απασχόλησης προειδοποίησε ότι δεν διαφαίνεται ακόμη ουσιαστική αλλαγή τάσης.
Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός παραμένει πρόβλημα. Τον Ιούνιο διαμορφώθηκε στο 2,3%, έναντι 2,6% τον Μάιο και 2,9% τον Απρίλιο. Ο δομικός πληθωρισμός, χωρίς τρόφιμα και ενέργεια, βρισκόταν ακόμη υψηλότερα, στο 2,5%.
Η αποκλιμάκωση είναι θετική. Δεν σημαίνει όμως επιστροφή στην παλιά γερμανική κανονικότητα.
Η μεγάλη πληγή βρίσκεται στις επενδύσεις
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Στις 24 Ιουλίου το ifo Institute προειδοποίησε ευθέως για «διαρθρωτική αδυναμία των επενδύσεων» στη γερμανική βιομηχανία.
Οι περισσότερες επιχειρήσεις σχεδίαζαν ήδη το 2025 λιγότερες επενδύσεις από το προηγούμενο έτος, ενώ και για το 2026 η συνολική επενδυτική διάθεση παραμένει ασθενής.
Υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις.
Καταγράφονται επενδύσεις στην ηλεκτροκίνηση, στα φάρμακα, στους ημιαγωγούς και ιδιαίτερα στον αμυντικό κλάδο, όπου η εκτίναξη των παραγγελιών στρατιωτικού υλικού δημιουργεί νέα βιομηχανική δυναμική.
Δεν αρκούν όμως για να αντισταθμίσουν τη στασιμότητα σε δύο ιστορικούς πυλώνες του γερμανικού μοντέλου:
την αυτοκινητοβιομηχανία και τη μηχανολογία.
Το γερμανικό μοντέλο δέχεται επίθεση από παντού
Η Γερμανία έχτισε επί δεκαετίες την οικονομική της επιτυχία πάνω σε έναν εξαιρετικά αποτελεσματικό συνδυασμό:
φθηνή ενέργεια,
ισχυρή βιομηχανική παραγωγή,
εξαγωγές,
τεχνολογικά προηγμένη μηχανολογία,
μεγάλη έκθεση στην Κίνα,
και πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές.
Σήμερα, σχεδόν κάθε κομμάτι αυτής της εξίσωσης βρίσκεται υπό πίεση.
Η ενεργειακή κρίση αύξησε το κόστος παραγωγής.
Η Κίνα μετατράπηκε από τεράστια αγορά σε πανίσχυρο βιομηχανικό ανταγωνιστή.
Η ηλεκτροκίνηση ανατρέπει τις παραδοσιακές ισορροπίες στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Οι ΗΠΑ ακολουθούν περισσότερο προστατευτική εμπορική πολιτική.
Και η γεωπολιτική αβεβαιότητα στον Περσικό Κόλπο προσθέτει ακόμη έναν ενεργειακό κίνδυνο.
Και τώρα ήρθε η αμερικανική πίεση
Τα τελευταία στοιχεία του ifo είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά.
Πάνω από το 60% των γερμανικών βιομηχανικών επιχειρήσεων που συμμετείχαν σε σχετική έρευνα ανέφεραν αρνητικές επιπτώσεις από την αμερικανική δασμολογική πολιτική.
Στην αυτοκινητοβιομηχανία το ποσοστό εκτοξεύεται στο 74%.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι τι συμβαίνει με τις επενδύσεις.
Το ποσοστό των επιχειρήσεων που ακύρωσαν σχεδιαζόμενα επενδυτικά projects σχεδόν διπλασιάστηκε:
από 9% σε 16%.
Παράλληλα, περίπου μία στις τρεις επιχειρήσεις δηλώνει ότι μεταθέτει χρονικά επενδυτικά σχέδια.
Για μια οικονομία που χρειάζεται επειγόντως επενδύσεις για να πραγματοποιήσει τεχνολογικό άλμα, πρόκειται για εξαιρετικά επικίνδυνη εξέλιξη.
Το μεγάλο πακέτο του Μερτς
Η κυβέρνηση Μερτς απαντά με ένα ευρύ πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και δημοσιονομικής κινητοποίησης.
Στόχος είναι η ταυτόχρονη αντιμετώπιση της χαμηλής ανάπτυξης, της φορολογικής επιβάρυνσης, της γραφειοκρατίας, των προβλημάτων στην αγορά εργασίας και της χρόνιας υποεπένδυσης.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κλάδοι στους οποίους το Βερολίνο πιστεύει ότι μπορεί να οικοδομήσει τη Γερμανία της επόμενης εποχής:
αυτοκίνητο, χημικά, φάρμακα, καθαρές τεχνολογίες, μηχανολογία, μπαταρίες, ημιαγωγοί και τεχνητή νοημοσύνη.
Το ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση διαθέτει ένα πραγματικά συνεκτικό βιομηχανικό σχέδιο ή μια μεγάλη συλλογή επιμέρους μέτρων.
Οι αμφιβολίες του Πέτερ Μπόφινγκερ
Σε αυτό ακριβώς το σημείο επικεντρώνεται η κριτική του διακεκριμένου Γερμανού οικονομολόγου Πέτερ Μπόφινγκερ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουργκ και πρώην μέλους του Γερμανικού Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων.
Η βασική του ένσταση είναι ότι η Γερμανία δεν χρειάζεται απλώς φορολογικές μεταβολές ή αλλαγές στο συνταξιοδοτικό.
Χρειάζεται τεχνολογική και παραγωγική στρατηγική.
Η οικονομία πρέπει να μετακινηθεί προς νέες δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας σε μια περίοδο κατά την οποία ΗΠΑ και Κίνα χρησιμοποιούν πολύ πιο επιθετικά τη βιομηχανική πολιτική για να υποστηρίξουν τεχνολογίες στρατηγικής σημασίας.
Το συνταξιοδοτικό δεν λύνει το σημερινό πρόβλημα
Σημαντικό κομμάτι των μεταρρυθμίσεων αφορά το συνταξιοδοτικό.
Μεταξύ των προτάσεων βρίσκεται η δημιουργία κεφαλαιοποιητικού πυλώνα με υποχρεωτικές εισφορές και η σταδιακή προσαρμογή των ορίων ηλικίας.
Το πρόβλημα είναι χρονικό.
Ακόμη και εάν οι μεταρρυθμίσεις λειτουργήσουν, μεγάλο μέρος των θετικών επιπτώσεών τους θα γίνει αισθητό στις δεκαετίες του 2030 και του 2040.
Η γερμανική βιομηχανία όμως χρειάζεται επενδύσεις τώρα.
Το παράδοξο: Βελτιώνεται η ψυχολογία, όχι ακόμη η πραγματικότητα
Υπάρχει πάντως ένα πρώτο σημάδι ότι οι γερμανικές επιχειρήσεις αρχίζουν να βλέπουν λιγότερο σκοτεινά το μέλλον.
Ο δείκτης επιχειρηματικού κλίματος του ifo αυξήθηκε τον Ιούλιο στις 86,6 μονάδες, από 85,7 τον Ιούνιο.
Η βελτίωση προήλθε κυρίως από καλύτερες προσδοκίες για τους επόμενους μήνες.
Οι επιχειρήσεις, όμως, δήλωσαν ελαφρώς λιγότερο ικανοποιημένες από την τρέχουσα κατάσταση των δραστηριοτήτων τους.
Αυτό ίσως περιγράφει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο δείκτη τη σημερινή Γερμανία:
περισσότερη ελπίδα για αύριο, χωρίς ακόμη ισχυρή ανάκαμψη σήμερα.
Τα €500 δισ. μπορούν να αγοράσουν χρόνο – όχι απαραίτητα ανταγωνιστικότητα
Η μεγάλη δημοσιονομική στροφή της Γερμανίας και το τεράστιο πρόγραμμα επενδύσεων σε υποδομές αποτελούν ιστορική αλλαγή για μια χώρα που επί δεκαετίες αντιμετώπιζε σχεδόν ως δόγμα τη δημοσιονομική πειθαρχία.
Οι επενδύσεις σε σιδηροδρόμους, ενεργειακά δίκτυα, ψηφιακές υποδομές, άμυνα και δημόσιες εγκαταστάσεις μπορούν να δημιουργήσουν σημαντική ζήτηση.
Μπορούν επίσης να αυξήσουν την παραγωγικότητα.
Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά μεταξύ του να ξοδεύεις περισσότερα και του να μετασχηματίζεις μια οικονομία.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα του Μερτς.
Η δημοσιονομική μηχανή αρχίζει να δουλεύει
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιμένει ήδη αισθητή αύξηση των κρατικών ελλειμμάτων.
Από 2,7% του ΑΕΠ το 2025, το γερμανικό δημοσιονομικό έλλειμμα προβλέπεται να ανέλθει στο 3,7% το 2026 και στο 4,1% το 2027, καθώς αυξάνονται οι αμυντικές δαπάνες, οι δημόσιες επενδύσεις και εφαρμόζονται φορολογικές ελαφρύνσεις.
Η Γερμανία, με άλλα λόγια, εγκαταλείπει σταδιακά την εποχή κατά την οποία το κυρίαρχο οικονομικό ερώτημα ήταν πώς θα περιοριστεί η κρατική δαπάνη.
Τώρα το ερώτημα είναι πού πρέπει να πέσουν τα χρήματα για να αποδώσουν πραγματικά.
Η αυτοκινητοβιομηχανία είναι η μεγάλη δοκιμασία
Κανένας κλάδος δεν συμβολίζει περισσότερο το γερμανικό οικονομικό θαύμα από το αυτοκίνητο.
Και κανένας δεν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με τόσο ταυτόχρονες προκλήσεις.
Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία πρέπει να αντιμετωπίσει:
την κινεζική ηλεκτροκίνηση,
τη μετάβαση από τον κινητήρα εσωτερικής καύσης,
τον ανταγωνισμό στο software,
το υψηλότερο ενεργειακό κόστος,
τους αμερικανικούς δασμούς,
και την ανάγκη επενδύσεων δισεκατομμυρίων σε νέα εργοστάσια και τεχνολογίες.
Το 74% των εταιρειών του κλάδου που αναφέρουν αρνητική επίδραση από τους αμερικανικούς δασμούς αποτελεί ακόμη μία προειδοποίηση.
Ο νέος απρόσμενος κινητήρας: η άμυνα
Υπάρχει, ωστόσο, ένας κλάδος που κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η αμυντική βιομηχανία.
Το ifo καταγράφει έντονη αύξηση επενδυτικών projects στην κατασκευή στρατιωτικού εξοπλισμού, καθώς η Γερμανία και συνολικά η Ευρώπη αυξάνουν δραστικά τις αμυντικές δαπάνες.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, παραγωγικές αλυσίδες και τεχνολογική ανάπτυξη.
Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί ένα παράδοξο:
η γερμανική βιομηχανική αναγέννηση μπορεί να ξεκινήσει όχι από τα αυτοκίνητα, αλλά από την άμυνα.
Το μεγάλο ερώτημα: Έχασε η Γερμανία το μοντέλο της;
Η γερμανική κρίση είναι τελικά πολύ μεγαλύτερη από το αν το ΑΕΠ θα αυξηθεί φέτος κατά 0,5%, 0,6% ή 0,8%.
Η πραγματική συζήτηση αφορά το παραγωγικό μοντέλο.
Η παλιά συνταγή —φθηνή ενέργεια, ισχυρές εξαγωγές, κινεζική ζήτηση και κορυφαία βιομηχανική τεχνολογία— δεν λειτουργεί πλέον όπως πριν.
Και η νέα δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Η Γερμανία διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα: βιομηχανική τεχνογνωσία, ισχυρές επιχειρήσεις, εξαιρετικό ανθρώπινο κεφάλαιο, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και πλέον πολύ μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο.
Αυτό που δεν έχει αποδειχθεί ακόμη είναι ότι μπορεί να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ένα νέο κύμα παραγωγικότητας.
Η «ατμομηχανή» δεν έχει εκτροχιαστεί – αλλά δεν τραβά πλέον την Ευρώπη όπως παλιά
Η κυβέρνηση Μερτς έχει αποφασίσει να χρησιμοποιήσει το δημοσιονομικό όπλο σε κλίμακα που πριν από λίγα χρόνια θα φαινόταν σχεδόν αδιανόητη για το Βερολίνο.
Όμως τα χρήματα από μόνα τους δεν αποτελούν οικονομική στρατηγική.
Το πραγματικό τεστ θα είναι εάν η Γερμανία μπορέσει να μετατρέψει τις νέες δαπάνες σε ιδιωτικές επενδύσεις, τεχνολογική καινοτομία, φθηνότερη ενέργεια, μεγαλύτερη παραγωγικότητα και νέα βιομηχανική ισχύ.
Γιατί τα τελευταία στοιχεία στέλνουν δύο διαφορετικά μηνύματα.
Η γερμανική οικονομία δείχνει σημάδια ζωής.
Αλλά η μεγάλη επιστροφή της ατμομηχανής της Ευρώπης δεν έχει ακόμη Αρχίσει.
Πηγή: pagenews.gr