Ο Ντόναλντ Τουσκ έχει κάθε λόγο να παρακολουθεί με ικανοποίηση όσα συμβαίνουν στην πολωνική Δεξιά.
Ο μεγάλος αντίπαλός του, το Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), έχει υποστεί τη σοβαρότερη διάσπασή του εδώ και χρόνια. Ο πρώην πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι αποχώρησε, πήρε μαζί του περίπου 40 βουλευτές και δημιούργησε το νέο Rozwój Plus, ανοίγοντας μια δημόσια και πλέον ιδιαίτερα σκληρή σύγκρουση με τον ιστορικό ηγέτη του PiS, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι.
Θα μπορούσε να μοιάζει με ιδανικό σενάριο για τον σημερινό πρωθυπουργό.
Δεν είναι όμως τόσο απλό.
Η πολωνική εκλογική αριθμητική δείχνει ότι η διάσπαση του PiS μπορεί να αποδυναμώνει τον Κατσίνσκι, αλλά δεν αποδυναμώνει απαραίτητα το σύνολο της Δεξιάς.
Και αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα του Τουσκ ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2027.
Ο Μοραβιέτσκι έσπασε το PiS
Η ρήξη που για μήνες υπέβοσκε στο εσωτερικό του PiS έγινε επίσημη στα τέλη Ιουλίου.
Ο Μοραβιέτσκι ανακοίνωσε ότι περίπου 40 βουλευτές και ένας γερουσιαστής συγκροτούν νέο κοινοβουλευτικό μπλοκ με την ονομασία Rozwój Plus.
Ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να χτίσει ένα πιο μετριοπαθές, οικονομικά προσανατολισμένο κεντροδεξιό κόμμα, διαφοροποιημένο από τον σκληρό ιδεολογικό πυρήνα του PiS.
Και δεν δίστασε να αποδομήσει αποφάσεις της ίδιας της κυβέρνησης στην οποία είχε ηγηθεί.
Αναφέρθηκε αρνητικά στους περιορισμούς της πανδημίας και κυρίως στη σκλήρυνση της νομοθεσίας για τις αμβλώσεις, εκτιμώντας ότι η επιλογή αυτή κόστισε στο PiS μακροπρόθεσμα, ιδιαίτερα μεταξύ των γυναικών και των νεότερων ψηφοφόρων.
Το μήνυμά του είναι ότι η πολωνική Δεξιά χρειάζεται λιγότερη ιδεολογική σύγκρουση και περισσότερη έμφαση στην ανάπτυξη.
Ο Κατσίνσκι απαντά μετωπικά
Η απάντηση του Γιάροσλαβ Κατσίνσκι ήταν εξίσου σκληρή.
Ο ηγέτης του PiS αμφισβήτησε δημόσια τόσο την πολιτική αφοσίωση του πρώην πρωθυπουργού όσο και τα κίνητρά του, δείχνοντας ότι δεν υπάρχει πρόθεση για μια συναινετική «βελούδινη» διάσπαση.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Για δύο δεκαετίες ο Κατσίνσκι λειτουργούσε ως ο αδιαμφισβήτητος πόλος της πολωνικής συντηρητικής παράταξης.
Η εμφάνιση του Μοραβιέτσκι ως αυτόνομου παίκτη σημαίνει ότι για πρώτη φορά το PiS δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο πως οποιαδήποτε δεξιά ψήφος δεν πηγαίνει στον Τουσκ θα καταλήξει τελικά γύρω από τον ίδιο.
Ο Τουσκ προηγείται – αλλά αυτό δεν αρκεί
Το κόμμα του Τουσκ, η Civic Coalition, παραμένει πρώτο στις περισσότερες μετρήσεις.
Σε δημοσκόπηση της IBRiS τον Ιούνιο συγκέντρωνε 29,3%, έναντι 23,7% του PiS, ενώ η Konfederacja βρισκόταν στο 13,4%.
Νεότερες συγκεντρωτικές εκτιμήσεις δίνουν ακόμη μεγαλύτερη διαφορά υπέρ της Civic Coalition.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι στην Πολωνία δεν εκλέγεται πρωθυπουργός αυτός που τερματίζει πρώτος.
Πρέπει να μπορεί να σχηματίσει πλειοψηφία.
Και εκεί η εικόνα γίνεται πολύ πιο περίπλοκη.
Η Δεξιά μπορεί να είναι κατακερματισμένη αλλά όχι αδύναμη
Στα δεξιά του πολιτικού χάρτη υπάρχουν πλέον περισσότερα ανταγωνιστικά κέντρα.
Το αποδυναμωμένο PiS.
Το νέο κόμμα του Μοραβιέτσκι.
Η εθνικιστική και οικονομικά φιλελεύθερη Konfederacja.
Και ακόμη πιο δεξιά, η Konfederacja Korony Polskiej.
Οι μεταξύ τους σχέσεις είναι εξαιρετικά δύσκολες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μετά τις εκλογές θα είναι αδύνατη μια συμφωνία εξουσίας.
Αν τα κόμματα αυτά περάσουν όλα το εκλογικό όριο, το συνολικό άθροισμα της Δεξιάς μπορεί να αποδειχθεί μεγαλύτερο από το άθροισμα των κομμάτων που στηρίζουν σήμερα τον Τουσκ.
Άρα η διάσπαση μπορεί, παραδόξως, να διευρύνει την εκλογική δεξαμενή της συντηρητικής παράταξης αντί να τη μικρύνει.
Ο πραγματικός πονοκέφαλος του Τουσκ είναι οι σύμμαχοί του
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο για τον πρωθυπουργό.
Η Civic Coalition μπορεί να είναι πρώτη, αλλά ο Τουσκ κυβερνά μέσω μιας σύνθετης συμμαχίας.
Και αρκετοί μικρότεροι εταίροι βρίσκονται κοντά ή κάτω από το όριο του 5% που απαιτείται για είσοδο στη Βουλή.
Αν ένα ή περισσότερα από αυτά τα κόμματα μείνουν εκτός Sejm, οι ψήφοι τους ουσιαστικά δεν μεταφράζονται σε έδρες.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει το παράδοξο:
ο Τουσκ να κερδίσει καθαρά τις εκλογές ως πρώτο κόμμα, αλλά η Δεξιά να αποκτήσει περισσότερες έδρες επειδή περισσότερες από τις ψήφους της θα έχουν εκπροσώπηση.
Ο Μοραβιέτσκι μπορεί να πάρει ψήφους και από το Κέντρο
Η δημιουργία ενός ξεχωριστού κόμματος από τον πρώην πρωθυπουργό περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εικόνα.
Ο Μοραβιέτσκι δεν επιχειρεί να πάρει μόνο παραδοσιακούς ψηφοφόρους του PiS.
Στοχεύει και σε πιο μετριοπαθείς, οικονομικά συντηρητικούς ψηφοφόρους που δεν αισθάνονται άνετα ούτε με την πολωτική γραμμή Κατσίνσκι ούτε με την Civic Coalition του Τουσκ.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να διεκδικήσει ψηφοφόρους από το Κέντρο.
Και ενδεχομένως ακόμη και από κόμματα που σήμερα αποτελούν κυβερνητικούς εταίρους.
Η προσπάθειά του να συνδέσει τη Δεξιά με ένα νέο «αναπτυξιακό» αφήγημα αντί αποκλειστικά με πολιτισμικές συγκρούσεις είναι ακριβώς σχεδιασμένη για αυτή τη διεύρυνση.
Ο Κατσίνσκι δεν είναι πλέον μόνος στα δεξιά
Υπάρχει και μια δεύτερη στρατηγική αλλαγή.
Η Konfederacja δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να λειτουργήσει ως συμπλήρωμα του PiS.
Στελέχη της δηλώνουν ανοιχτά ότι ο επόμενος πρωθυπουργός δεν θα πρέπει απαραίτητα να προέρχεται από το κόμμα Κατσίνσκι.
Αυτό σημαίνει ότι η μάχη στα δεξιά δεν αφορά μόνο ποιος θα πάρει περισσότερες ψήφους.
Αφορά το ποιος θα έχει την πολιτική πρωτοκαθεδρία σε μια μελλοντική κυβέρνηση.
Για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια, λοιπόν, ο Κατσίνσκι μπορεί να κληθεί να διαπραγματευθεί από σαφώς ασθενέστερη θέση.
Και στη μέση ο πρόεδρος Ναβρότσκι
Στην εξίσωση υπάρχει ακόμη ένας κρίσιμος παίκτης: ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι.
Ο υποστηριζόμενος από το PiS πρόεδρος έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιθετικός στη χρήση του βέτο απέναντι στην κυβέρνηση Τουσκ.
Μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο είχε ήδη μπλοκάρει 41 νομοθετήματα, αριθμός εξαιρετικά υψηλός για τα πολωνικά δεδομένα.
Τον Ιούλιο, για παράδειγμα, παρέπεμψε στο Συνταγματικό Δικαστήριο νομοθεσία για τη φορολόγηση υπερκερδών εταιρειών καυσίμων, με τον Τουσκ να τον κατηγορεί ότι εμποδίζει την κυβερνητική πολιτική για φθηνότερα καύσιμα.
Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό πρόβλημα για τον πρωθυπουργό.
Ο Τουσκ πρέπει να πάει στις εκλογές του 2027 με χειροπιαστά αποτελέσματα, την ώρα που αρκετές από τις πρωτοβουλίες του μπορούν να μπλοκαριστούν από το Προεδρικό Μέγαρο.
Το «εμείς ή το PiS» δεν αρκεί πλέον
Για χρόνια η πολωνική πολιτική οργανώθηκε γύρω από μια σχεδόν απόλυτη πόλωση:
Τουσκ εναντίον Κατσίνσκι.
Civic Platform εναντίον PiS.
Φιλοευρωπαϊκό Κέντρο εναντίον εθνικοσυντηρητικής Δεξιάς.
Αυτή η διπολική εικόνα αρχίζει να σπάει.
Και μπορεί τελικά αυτό να είναι μεγαλύτερο πρόβλημα για τον Τουσκ απ’ ό,τι για τον Κατσίνσκι.
Όσο υπάρχουν περισσότεροι παίκτες στα δεξιά, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την κυβέρνηση να κινητοποιήσει ψηφοφόρους μόνο με το επιχείρημα ότι πρέπει να αποτραπεί η επιστροφή του PiS.
Ο αντίπαλος δεν είναι πλέον ένας.
Η παγίδα του 2027
Ο Τουσκ μπορεί επομένως να κερδίζει τη μάχη των δημοσκοπήσεων και ταυτόχρονα να βρίσκεται σε κίνδυνο να χάσει τη μάχη των εδρών.
Η διάσπαση του PiS είναι πολιτικό πλήγμα για τον Κατσίνσκι.
Αλλά δεν αποτελεί αυτόματα εκλογικό δώρο για την κυβέρνηση.
Εάν ο Μοραβιέτσκι προσελκύσει μετριοπαθέστερους συντηρητικούς ψηφοφόρους, αν η Konfederacja διατηρήσει τη δυναμική της και αν οι μικροί σύμμαχοι του Τουσκ αποτύχουν να περάσουν το 5%, η σημερινή εικόνα μπορεί να ανατραπεί πλήρως όταν οι ψήφοι μετατραπούν σε κοινοβουλευτικές έδρες.
Γι’ αυτό και το χαμόγελο του Πολωνού πρωθυπουργού για τον «εμφύλιο» των αντιπάλων του χρειάζεται μέτρο.
Ο Κατσίνσκι μπορεί να έχασε το μονοπώλιο της πολωνικής Δεξιάς. Ο Τουσκ όμως δεν έχει ακόμη κερδίσει την πλειοψηφία της Πολωνίας.
Και στις εκλογές του 2027, αυτή η διαφορά μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
Πηγή: pagenews.gr