Το νέο αμερικανικό σχέδιο για τη Γάζα διαθέτει σχεδόν όλα όσα έλειπαν από προηγούμενες πρωτοβουλίες.
Υπάρχει οδικός χάρτης.
Υπάρχει μηχανισμός σταδιακής αποχώρησης του Ισραήλ.
Υπάρχει πρόβλεψη για αφοπλισμό της Χαμάς και των υπόλοιπων ένοπλων οργανώσεων.
Υπάρχει νέα παλαιστινιακή τεχνοκρατική διοίκηση.
Υπάρχει ακόμη και σχεδιαζόμενη International Stabilization Force, με χώρες να έχουν ήδη δεσμευθεί για συμμετοχή.
Και όμως, ολόκληρο το οικοδόμημα μπορεί να καταρρεύσει πάνω σε μία φαινομενικά απλή ερώτηση:
Ποιος κάνει την πρώτη κίνηση;
Το Ισραήλ λέει: πρώτα πλήρης αφοπλισμός της Χαμάς και μετά αποχώρηση.
Η Χαμάς απαντά: η αποχώρηση πρέπει να προχωρεί παράλληλα με σταδιακό και διαπραγματεύσιμο αφοπλισμό.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο στο σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Νετανιάχου τραβάει χειρόφρενο
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει ξεκαθαρίσει ότι το Ισραήλ δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τις σημερινές στρατιωτικές του θέσεις στη Γάζα προτού η Χαμάς αφοπλιστεί πλήρως.
Η στάση αυτή έχει προκαλέσει εμφανή τριβή με την αμερικανική προσπάθεια, καθώς ο οδικός χάρτης που ανακοινώθηκε στα τέλη Ιουλίου προβλέπει παράλληλη, σταδιακή διαδικασία: αποστρατιωτικοποίηση συγκεκριμένων περιοχών, επαλήθευση, ανάληψη του ελέγχου από νέα παλαιστινιακή διοίκηση και διεθνή δύναμη και στη συνέχεια ισραηλινή αποχώρηση.
Η διαφορά δεν είναι τεχνική.
Είναι στρατηγική.
Για τον Νετανιάχου, η ισραηλινή στρατιωτική παρουσία αποτελεί το βασικό μέσο πίεσης που εγγυάται ότι ο αφοπλισμός δεν θα μείνει στα χαρτιά.
Αν το Ισραήλ αποχωρήσει πρώτο, φοβάται ότι θα χάσει τον ισχυρότερο μοχλό επιβολής που διαθέτει.
Η Χαμάς βλέπει το ίδιο πρόβλημα ακριβώς ανάποδα
Για τη Χαμάς, τα όπλα αποτελούν τον βασικό μοχλό ισχύος της.
Εάν τα παραδώσει πριν αρχίσει ουσιαστική ισραηλινή αποχώρηση, θα έχει εγκαταλείψει το σημαντικότερο διαπραγματευτικό της χαρτί χωρίς εγγύηση ότι το Ισραήλ θα εφαρμόσει στη συνέχεια το υπόλοιπο σχέδιο.
Αυτή είναι η ουσία της δυσπιστίας.
Καμία πλευρά δεν θέλει να παραδώσει πρώτη το μέσο που αναγκάζει την άλλη να συμμορφωθεί.
Η Χαμάς έχει αποδεχθεί τον νέο οδικό χάρτη, όμως επιμένει ότι η διαδικασία αφοπλισμού πρέπει να εφαρμοστεί σύμφωνα με το συμφωνημένο πλαίσιο και όχι ως μονομερής προκαταβολική παράδοση όλων των όπλων.
Το ίδιο το σχέδιο Τραμπ αναγνωρίζει το πρόβλημα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο.
Το αμερικανικό σχέδιο δεν προβλέπει στην πραγματικότητα ένα απλό:
«Χαμάς παραδίδει τα όπλα – Ισραήλ φεύγει».
Προβλέπει μια πολύ πιο σύνθετη διαδικασία.
Η αποστρατιωτικοποίηση θα γίνεται περιοχή προς περιοχή.
Όπλα, αποθήκες, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και σήραγγες θα εντοπίζονται, θα αποθηκεύονται ή θα καθίστανται μη λειτουργικά υπό διεθνή επιτήρηση.
Η νέα National Committee for the Administration of Gaza (NCAG) θα αναλαμβάνει σταδιακά πολιτική διοίκηση, ενώ η International Stabilization Force θα εισέρχεται στις περιοχές που εγκαταλείπει ο ισραηλινός στρατός.
Με άλλα λόγια, η αρχιτεκτονική του σχεδίου προσπαθεί ήδη να λύσει το πρόβλημα της αμοιβαίας δυσπιστίας μέσω ταυτόχρονων μικρών βημάτων.
Η πραγματική λέξη-κλειδί είναι «sequencing»
Αυτό είναι το πραγματικό geopolitical intelligence του σχεδίου.
Η επιτυχία του δεν θα κριθεί τόσο στο αν όλοι δηλώνουν υπέρ της ειρήνης.
Θα κριθεί στη σειρά εφαρμογής των δεσμεύσεων.
Στις διεθνείς συμφωνίες ασφαλείας, το sequencing είναι συχνά σημαντικότερο από το τελικό αποτέλεσμα.
Και εδώ η εξίσωση είναι εξαιρετικά δύσκολη:
Αν η Χαμάς αφοπλιστεί πολύ γρήγορα, φοβάται ότι το Ισραήλ δεν θα φύγει.
Αν το Ισραήλ φύγει πολύ γρήγορα, φοβάται ότι η Χαμάς δεν θα αφοπλιστεί.
Η μοναδική ρεαλιστική λύση είναι ένα μοντέλο όπου καμία πλευρά δεν χρειάζεται να εμπιστευθεί ολοκληρωτικά την άλλη.
Χρειάζεται να εμπιστευθούν τον μηχανισμό.
Εκεί μπαίνει η International Stabilization Force
Η διεθνής δύναμη μπορεί να εξελιχθεί στο σημαντικότερο κομμάτι ολόκληρου του σχεδίου.
Η αποστολή της δεν περιορίζεται στην ειρηνευτική παρουσία.
Σύμφωνα με το αμερικανικό πλαίσιο, θα πρέπει να:
επιβλέπει την αποστρατιωτικοποίηση,
διατηρεί την ασφάλεια μετά την αποχώρηση του Ισραήλ,
εκπαιδεύει την παλαιστινιακή αστυνομία,
προστατεύει την ανθρωπιστική βοήθεια,
και δημιουργεί ένα ενδιάμεσο σύστημα ασφαλείας μέχρι να μπορέσει η νέα παλαιστινιακή διοίκηση να λειτουργήσει μόνη της.
Η Ουγκάντα έχει ήδη εγκρίνει αποστολή στρατευμάτων, ενώ το Μαρόκο έχει επίσης δεσμευτεί για συμμετοχή. Χώρες όπως το Κόσοβο, η Αλβανία και το Καζακστάν έχουν επίσης συνδεθεί με τον σχεδιασμό της δύναμης.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει τοποθετήσει επικεφαλής της ISF τον Αμερικανό υποστράτηγο Jasper Jeffers.
Αυτό δίνει στην Ουάσιγκτον πολύ ισχυρότερο επιχειρησιακό ρόλο από μια παραδοσιακή διπλωματική μεσολάβηση.
Το πιο δύσκολο ερώτημα: ποιος θα αφοπλίσει τη Χαμάς αν αρνηθεί;
Και εδώ το σχέδιο φτάνει στο πραγματικά δύσκολο σημείο.
Η διεθνής δύναμη μπορεί να επιβλέπει έναν συμφωνημένο αφοπλισμό.
Μπορεί όμως να επιβάλει αφοπλισμό;
Αυτό είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα.
Εάν ομάδες της Χαμάς αρνηθούν να παραδώσουν οπλισμό, η ISF θα πρέπει να αποφασίσει εάν:
θα επιχειρήσει να τον κατασχέσει,
θα καλέσει παλαιστινιακές δυνάμεις να παρέμβουν,
θα ζητήσει από το Ισραήλ να ξαναμπεί,
ή θα εγκαταλείψει την περιοχή.
Κάθε μία από αυτές τις επιλογές μπορεί να οδηγήσει ξανά σε πόλεμο.
Γι’ αυτό μια διεθνής δύναμη 20.000 ανθρώπων μπορεί να ακούγεται εντυπωσιακή αριθμητικά, αλλά η πραγματική της ισχύς εξαρτάται από τους κανόνες εμπλοκής.
Η Γάζα δεν μπορεί να αποστρατιωτικοποιηθεί χωρίς πολιτικό αντάλλαγμα
Υπάρχει επίσης ένα βαθύτερο πρόβλημα.
Ο αφοπλισμός της Χαμάς δεν είναι αποκλειστικά στρατιωτικό ζήτημα.
Είναι πολιτικό.
Για τη Χαμάς, τα όπλα παρουσιάζονται εδώ και δεκαετίες ως μέσο «αντίστασης» απέναντι στο Ισραήλ.
Επομένως, η ηγεσία της δύσκολα μπορεί να εμφανιστεί στην παλαιστινιακή κοινή γνώμη και να πει απλώς:
«παραδίδουμε τα όπλα επειδή μας το ζήτησε η Ουάσιγκτον».
Χρειάζεται κάτι που να μπορεί να παρουσιαστεί ως πολιτικό αντάλλαγμα.
Και εδώ ο αμερικανικός οδικός χάρτης επιχειρεί να συνδέσει την αποστρατιωτικοποίηση με πλήρη ισραηλινή αποχώρηση, παλαιστινιακή αυτοδιοίκηση, ανοικοδόμηση και τελικά μια αξιόπιστη πορεία προς παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και κρατική υπόσταση.
Χωρίς αυτό το πολιτικό σκέλος, ο αφοπλισμός μοιάζει περισσότερο με παράδοση.
Με αυτό, μπορεί τουλάχιστον να παρουσιαστεί ως μέρος μιας μετάβασης.
Και ο Νετανιάχου έχει δικό του πολιτικό πρόβλημα
Η ισραηλινή πλευρά αντιμετωπίζει αντίστοιχη εσωτερική πίεση.
Ο Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με εκλογική αναμέτρηση τον Οκτώβριο και έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της πολιτικής του αξιοπιστίας πάνω στην υπόσχεση ότι η Χαμάς δεν θα μπορέσει να επανέλθει ως στρατιωτική δύναμη.
Εάν αποδεχθεί ισραηλινή αποχώρηση ενώ σημαντικό μέρος του οπλοστασίου της Χαμάς παραμένει στη Γάζα, οι πολιτικοί του αντίπαλοι στα δεξιά μπορούν να τον κατηγορήσουν ότι εγκατέλειψε τον βασικό πολεμικό στόχο.
Άρα η διαφωνία με την Ουάσιγκτον δεν αφορά μόνο την ασφάλεια.
Αφορά και την ισραηλινή πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου.
Η Ουάσιγκτον βρίσκεται τώρα ανάμεσα στους δύο
Ο Τραμπ βρίσκεται σε μια ιδιόμορφη θέση.
Η κυβέρνησή του κατάφερε κάτι που για μήνες φαινόταν αδύνατο: να πάρει συμφωνία της Χαμάς σε ένα πλαίσιο που προβλέπει τον αφοπλισμό της.
Αλλά τώρα χρειάζεται να πείσει το Ισραήλ να δεχθεί ότι ο αφοπλισμός μπορεί να είναι διαδικασία και όχι στιγμιαίο γεγονός.
Αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο από μια απλή διαπραγμάτευση κατάπαυσης πυρός.
Γιατί οι ΗΠΑ πρέπει να εγγυηθούν ταυτόχρονα στο Ισραήλ:
ότι η Χαμάς πράγματι θα χάσει τη στρατιωτική της δυνατότητα,
και στους Παλαιστινίους:
ότι η ισραηλινή αποχώρηση πράγματι θα ολοκληρωθεί.
Αν αποτύχουν σε οποιαδήποτε από τις δύο εγγυήσεις, το σχέδιο μπορεί να καταρρεύσει.
Η κατάσταση στο έδαφος κάνει τα πάντα δυσκολότερα
Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η κατάπαυση πυρός παραμένει εύθραυστη.
Το Ισραήλ εξακολουθεί να ελέγχει μεγάλο μέρος της Γάζας, ενώ συνεχίζονται ισραηλινά πλήγματα εναντίον στόχων που το Τελ Αβίβ χαρακτηρίζει απειλές ασφαλείας.
Σύμφωνα με τις αρχές Υγείας της Γάζας, περισσότεροι από 1.250 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από την εκεχειρία του Οκτωβρίου 2025, αριθμός που δεν διαχωρίζει πάντοτε μαχητές από αμάχους.
Η τεράστια καταστροφή σημαίνει επίσης ότι ακόμη κι αν λυθεί η στρατιωτική εξίσωση, η νέα παλαιστινιακή διοίκηση θα κληθεί να κυβερνήσει μια περιοχή με κατεστραμμένες υποδομές, εκτοπισμένο πληθυσμό και τεράστιες ανάγκες ανοικοδόμησης.
Το δεύτερο μεγάλο ερώτημα: ποιος κυβερνά την επόμενη ημέρα;
Η νέα National Committee for the Administration of Gaza, υπό τον Ali Sha’ath, έχει δημιουργηθεί ακριβώς για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα.
Η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να δημιουργήσει ένα παλαιστινιακό τεχνοκρατικό μοντέλο διοίκησης, έξω από τον άμεσο έλεγχο της Χαμάς, το οποίο θα αναλάβει δημόσιες υπηρεσίες, οικονομική διαχείριση και ανοικοδόμηση.
Αλλά μια κυβέρνηση χωρίς πραγματικό μονοπώλιο στη χρήση βίας δεν είναι πλήρης κυβέρνηση.
Άρα η επιτυχία της NCAG εξαρτάται και πάλι από τον αφοπλισμό.
Και ο αφοπλισμός εξαρτάται από την αποχώρηση.
Και η αποχώρηση εξαρτάται από τον αφοπλισμό.
Ο κύκλος κλείνει.
Το σχέδιο έχει λογική – αλλά χρειάζεται μηχανισμό αμοιβαίας ομηρίας
Αυτός είναι πιθανότατα ο μόνος τρόπος να λειτουργήσει.
Όχι εμπιστοσύνη.
Αμοιβαία, ελεγχόμενη εξάρτηση.
Για παράδειγμα:
Σε έναν συγκεκριμένο τομέα της Γάζας παραδίδονται τα βαρέα όπλα.
Διεθνείς επιθεωρητές επιβεβαιώνουν την καταστροφή σηράγγων και αποθηκών.
Η ISF αναπτύσσεται.
Η νέα παλαιστινιακή διοίκηση αναλαμβάνει.
Ο ισραηλινός στρατός αποχωρεί από τον συγκεκριμένο τομέα.
Και μόνο τότε ξεκινά η ίδια διαδικασία στην επόμενη περιοχή.
Έτσι κανείς δεν παραδίδει όλο του το leverage από την πρώτη ημέρα.
Και κανείς δεν μπορεί εύκολα να εξαπατήσει τον άλλο χωρίς να σταματήσει ολόκληρη η διαδικασία.
Αυτό ίσως είναι το πραγματικό κλειδί του σχεδίου Τραμπ.
Η μεγάλη εικόνα
Η Ουάσιγκτον έχει καταφέρει να φτάσει τη σύγκρουση σε ένα σημείο που πριν από έναν χρόνο θα φαινόταν εξαιρετικά δύσκολο:
η Χαμάς έχει δεχθεί ένα πλαίσιο που προβλέπει τον αφοπλισμό της,
υπάρχει παλαιστινιακή τεχνοκρατική διοίκηση,
υπάρχει διεθνής μηχανισμός ασφαλείας,
και υπάρχει σχέδιο για πλήρη ισραηλινή αποχώρηση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει ακόμη ειρήνη.
Η πραγματική μάχη έχει μεταφερθεί πλέον από το αν θα υπάρξει αφοπλισμός και αποχώρηση στο πότε και με ποια σειρά.
Και αυτή μπορεί να αποδειχθεί η δυσκολότερη διαπραγμάτευση από όλες.
Γιατί στο τέλος το σχέδιο Τραμπ απαιτεί από δύο εχθρούς που δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον να κάνουν το ίδιο πράγμα σχεδόν ταυτόχρονα:
η Χαμάς να παραδώσει το όπλο της και το Ισραήλ να παραδώσει το έδαφος που ελέγχει.
Αν η Ουάσιγκτον βρει έναν μηχανισμό που κάνει αυτά τα δύο βήματα αλληλένδετα, το σχέδιο μπορεί να επιβιώσει.
Αν ζητήσει από έναν από τους δύο να κινηθεί πρώτος χωρίς εγγυήσεις, πιθανότατα θα καταρρεύσει πριν καν αρχίσει.
Πηγή: pagenews.gr