AXIOS: Μυστικό πυρηνικό θρίλερ στη Συρία: Η συμφωνία ΗΠΑ–Ισραήλ που έβαλε και την Τουρκία στο κάδρο
Η Ουάσιγκτον έστησε παρασκηνιακή επιχείρηση για να απομακρυνθεί πυρηνικό υλικό από μυστική εγκατάσταση της εποχής Άσαντ – Το Ισραήλ απειλούσε με νέο πλήγμα, η Δαμασκός δήλωνε άγνοια και η Άγκυρα βρέθηκε στο επίκεντρο των υποψιών.
Για μήνες, ένα από τα πιο επικίνδυνα ζητήματα ασφαλείας στη μετα-Άσαντ Συρία εξελισσόταν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
Σε μια μυστική εγκατάσταση, γνωστή ως “Site 99”, παρέμεναν πυρηνικά υλικά και κατάλοιπα που συνδέονταν με το παλαιό συριακό πυρηνικό πρόγραμμα και τον αντιδραστήρα Al-Kibar, τον οποίο το Ισραήλ βομβάρδισε το 2007.
Το υλικό δεν θεωρείται κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Αλλά θα μπορούσε, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται το Axios, να χρησιμοποιηθεί σε έναν ραδιολογικό μηχανισμό διασποράς, τη λεγόμενη «βρώμικη βόμβα».
Αυτό ήταν αρκετό για να κινητοποιήσει τρεις κυβερνήσεις, τις αμερικανικές υπηρεσίες ασφαλείας και τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Και να φέρει την περιοχή κοντά σε μια νέα ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση.
Το φάντασμα του Al-Kibar επέστρεψε
Η ιστορία ξεκινά σχεδόν δύο δεκαετίες πριν.
Το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ είχε αναπτύξει μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα με επίκεντρο τον αντιδραστήρα Al-Kibar στην περιοχή Deir ez-Zor.
Το Ισραήλ κατέστρεψε την εγκατάσταση με αεροπορικό πλήγμα το 2007.
Ωστόσο, το τέλος του αντιδραστήρα δεν σήμαινε και το τέλος όλων των πυρηνικών υλικών και των υποστηρικτικών εγκαταστάσεων.
Άλλα σημεία αποθήκευσης, έρευνας και ανάπτυξης παρέμειναν στη χώρα.
Ο IAEA συνέχισε για χρόνια να ζητά εξηγήσεις από τη Δαμασκό, με περιορισμένη πρόσβαση υπό το καθεστώς Άσαντ.
Μετά την πτώση του όμως, το νέο συριακό καθεστώς άνοιξε περισσότερο την πόρτα στους επιθεωρητές.
Ο IAEA απέκτησε πρόσβαση σε εγκαταστάσεις που συνδέονται με το παλαιό πρόγραμμα, ενώ η ΕΕ έχει χαιρετίσει επανειλημμένα τη συνεργασία της νέας συριακής κυβέρνησης με τον Οργανισμό για την αποσαφήνιση των εκκρεμών πυρηνικών ζητημάτων.
Τα ίχνη ουρανίου που ξανασήκωσαν συναγερμό
Η υπόθεση δεν είναι θεωρητική.
Το 2025, ο IAEA είχε εντοπίσει ίχνη ουρανίου σε εγκαταστάσεις που συνδέονται με το παλαιό συριακό πυρηνικό πρόγραμμα.
Τα σωματίδια ήταν συμβατά με επεξεργασία μεταλλεύματος ουρανίου, εξέλιξη που ενίσχυσε τις υποψίες ότι ο μηχανισμός του Al-Kibar ήταν μεγαλύτερος από τον ίδιο τον αντιδραστήρα.
Αυτό εξηγεί γιατί το “Site 99” αντιμετωπίστηκε με τόσο μεγάλη προσοχή.
Δεν ήταν απλώς μια αποθήκη παλιών υλικών.
Ήταν ένα από τα τελευταία ανοιχτά κομμάτια μιας πυρηνικής υπόθεσης που είχε παραμείνει άλυτη για σχεδόν είκοσι χρόνια.
Τι υπήρχε στο “Site 99”
Σύμφωνα με τις αμερικανικές και ισραηλινές πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, στην εγκατάσταση υπήρχε yellowcake, δηλαδή συμπύκνωμα μεταλλεύματος ουρανίου που μπορεί να αποτελέσει πρώτο στάδιο της πυρηνικής αλυσίδας καυσίμου.
Υπήρχαν επίσης κατάλοιπα και υλικά που είχαν μεταφερθεί από το πρόγραμμα Al-Kibar.
Το ίδιο το υλικό δεν ήταν εμπλουτισμένο σε επίπεδο που να το καθιστά κατάλληλο για πυρηνικό όπλο.
Αλλά η ύπαρξή του σε μια χώρα που μόλις είχε περάσει από αλλαγή καθεστώτος δημιουργούσε δύο σοβαρούς φόβους:
να πέσει σε λάθος χέρια,
ή να επιχειρήσει κάποιος να το μετακινήσει πριν από τον διεθνή έλεγχο.
Και για το Ισραήλ, ακόμη και αυτό ήταν αρκετό για να θεωρήσει την κατάσταση κόκκινη γραμμή.
Το Ισραήλ είχε ήδη βομβαρδίσει τις εισόδους
Σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις βομβάρδισαν τις εισόδους του “Site 99” λίγο μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ.
Ο στόχος δεν ήταν να καταστραφεί το υλικό.
Ήταν να εμποδιστεί η πρόσβαση σε αυτό.
Η λογική ήταν χαρακτηριστικά ισραηλινή:
εάν δεν μπορεί να διασφαλιστεί ποιος ελέγχει το υλικό, τότε κανείς δεν πρέπει να μπορεί να το αγγίξει.
Όμως αυτό δεν μπορούσε να αποτελεί μόνιμη λύση.
Το Ισραήλ ενημέρωσε την Ουάσιγκτον ότι δεν θα δεχόταν το υλικό να παραμείνει επ’ αόριστον στην εγκατάσταση.
Και, σύμφωνα με το Axios, άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο νέου πλήγματος εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι η νέα συριακή κυβέρνηση επιχειρούσε να αποκτήσει πρόσβαση.
Η Ουάσιγκτον φοβήθηκε νέα ανάφλεξη
Εδώ παρενέβη η κυβέρνηση Τραμπ.
Η Ουάσιγκτον δεν ήθελε ένα νέο ισραηλινό πλήγμα μέσα στη Συρία για τρεις λόγους.
Πρώτον, θα υπονόμευε τη συνεργασία που προσπαθεί να οικοδομήσει με το νέο καθεστώς στη Δαμασκό.
Δεύτερον, θα μπορούσε να ανοίξει νέα εστία στρατιωτικής έντασης σε μια ήδη εξαιρετικά εύθραυστη χώρα.
Και τρίτον, υπήρχε ο φόβος ότι στην εξίσωση θα μπορούσε να εμπλακεί και η Τουρκία.
Η αμερικανική διπλωματία επέλεξε επομένως διαφορετική οδό:
να εξασφαλίσει τη συναίνεση της Συρίας και να φέρει τον IAEA μέσα στην εγκατάσταση.
Η Δαμασκός: «Δεν ξέραμε ότι υπήρχε πυρηνικό υλικό»
Όταν οι ΗΠΑ έθεσαν το ζήτημα στη νέα συριακή κυβέρνηση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η απάντηση ήταν εντυπωσιακή.
Οι Σύροι αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι δεν γνώριζαν πως στην εγκατάσταση βρισκόταν πυρηνικό υλικό.
Αυτό είναι απολύτως πιθανό σε ένα κράτος που μόλις είχε κληρονομήσει τους μυστικούς μηχανισμούς ασφαλείας ενός αυταρχικού καθεστώτος.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Άσαντ ήταν εξαιρετικά διαβαθμισμένο.
Ελάχιστοι άνθρωποι γνώριζαν την πλήρη έκτασή του.
Και αυτό σημαίνει ότι η νέα συριακή κυβέρνηση μπορεί πράγματι να έχει ανακαλύψει εκ των υστέρων μέρος των εγκαταστάσεων που είχε κληρονομήσει.
Και τότε μπήκε η Τουρκία στο κάδρο
Η πλέον γεωπολιτικά ευαίσθητη στιγμή ήρθε αρκετές εβδομάδες πριν.
Ισραηλινοί παρατηρητές εντόπισαν κινήσεις γύρω από το “Site 99”.
Οι κινήσεις αυτές δημιούργησαν υποψίες ότι η Δαμασκός επιχειρούσε ίσως να αποκτήσει πρόσβαση στα αποθηκευμένα υλικά.
Και, ακόμη σημαντικότερο, οι Ισραηλινοί φοβήθηκαν ότι η Τουρκία μπορούσε να βοηθά τη νέα συριακή κυβέρνηση.
Μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια απόδειξη ότι η Άγκυρα είχε πράγματι τέτοιο ρόλο.
Αυτό πρέπει να υπογραμμιστεί.
Η τουρκική εμπλοκή εμφανίζεται στην αποκάλυψη ως ισραηλινή ανησυχία, όχι ως επιβεβαιωμένο γεγονός.
Όμως το γεγονός ότι η υποψία υπήρξε είναι από μόνο του γεωπολιτικά σημαντικό.
Γιατί το Ισραήλ φοβάται τόσο την Τουρκία στη Συρία
Η Τουρκία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους ισχυρότερους εξωτερικούς παράγοντες στη μετα-Άσαντ Συρία.
Η Άγκυρα διαθέτει πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές σχέσεις με τη νέα συριακή ηγεσία και επιδιώκει μακροχρόνια παρουσία στη χώρα.
Το Ισραήλ, αντίθετα, βλέπει με μεγάλη καχυποψία οποιαδήποτε ενίσχυση του τουρκικού στρατιωτικού αποτυπώματος στη Συρία.
Γι’ αυτό ένα πυρηνικό ζήτημα που συνδέεται με πιθανή τουρκική παρουσία θα μπορούσε πολύ εύκολα να ξεφύγει από τα όρια της μη διάδοσης.
Θα μπορούσε να μετατραπεί σε ισραηλοτουρκική κρίση επιρροής.
Και τότε το “Site 99” δεν θα ήταν πλέον απλώς μια εγκατάσταση με παλιό πυρηνικό υλικό.
Θα γινόταν σημείο σύγκρουσης δύο από τις σημαντικότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Η μυστική συμφωνία
Μπροστά σε αυτόν τον κίνδυνο, η Ουάσιγκτον ζήτησε από το Ισραήλ να μην προχωρήσει σε στρατιωτική ενέργεια.
Παράλληλα ενεργοποίησε τον IAEA.
Το αποτέλεσμα ήταν συμφωνία ανάμεσα στον Οργανισμό και τη νέα συριακή κυβέρνηση, η οποία προβλέπει την απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού από την εγκατάσταση.
Η συμφωνία φέρεται να υπογράφηκε περίπου τρεις εβδομάδες πριν από την αποκάλυψη της υπόθεσης.
Η επιχείρηση όμως δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη.
Το υλικό παραμένει στη Συρία και οι τεχνικές διαδικασίες απομάκρυνσής του αναμένεται να ξεκινήσουν σύντομα, με στόχο να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους.
Η μεγάλη αλλαγή στη Συρία μετά τον Άσαντ
Η υπόθεση έχει και βαθύτερη σημασία.
Η νέα συριακή κυβέρνηση δείχνει πρόθυμη να κλείσει τα πιο επικίνδυνα κεφάλαια που κληρονόμησε από το καθεστώς Άσαντ.
Το πυρηνικό πρόγραμμα.
Τα χημικά όπλα.
Τις διεθνείς κυρώσεις.
Την απομόνωση.
Αυτό είναι απαραίτητο εάν η Δαμασκός θέλει να επανενταχθεί στο διεθνές σύστημα.
Η τάση αυτή είναι ήδη ορατή και στις σχέσεις με την Ευρώπη.
Τον Μάιο του 2026, η ΕΕ αποκατέστησε πλήρως τη Συμφωνία Συνεργασίας με τη Συρία, τερματίζοντας την αναστολή που είχε επιβληθεί από την εποχή Άσαντ.
Η συνεργασία με τον IAEA αποτελεί επομένως μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου σχεδίου διεθνούς αποκατάστασης.
Ο Τραμπ θέλει να δείξει ότι η στρατηγική του λειτουργεί
Για την αμερικανική κυβέρνηση, η υπόθεση αποτελεί και πολιτικό τρόπαιο.
Αμερικανοί αξιωματούχοι παρουσιάζουν τη συμφωνία ως απόδειξη ότι η πολιτική Τραμπ απέναντι στη νέα Συρία αποδίδει.
Η λογική τους είναι ότι οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν τη σχέση τους με τη Δαμασκό για να λύσουν ένα πρόβλημα που διαφορετικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε ισραηλινό βομβαρδισμό.
Αντί για στρατιωτική επιχείρηση:
διπλωματία.
IAEA.
Συναίνεση της Συρίας.
Και απομάκρυνση του υλικού υπό διεθνή έλεγχο.
Εάν η διαδικασία ολοκληρωθεί ομαλά, η Ουάσιγκτον θα μπορεί πράγματι να υποστηρίξει ότι απέτρεψε μια κρίση χωρίς να πέσει ούτε ένας πύραυλος.
Αλλά η υπόθεση έχει και έναν κρυφό νικητή
Υπάρχει όμως και ένας άλλος παίκτης που βγαίνει ενισχυμένος.
Η νέα συριακή κυβέρνηση.
Δεχόμενη διεθνείς επιθεωρήσεις και απομάκρυνση παλιού πυρηνικού υλικού, η Δαμασκός απομακρύνεται θεσμικά από την κληρονομιά Άσαντ.
Και ταυτόχρονα αποκτά ένα σημαντικό επιχείρημα προς τη Δύση:
«δεν είμαστε το προηγούμενο καθεστώς».
Αυτό μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από την ίδια την πυρηνική υπόθεση.
Μπορεί να επηρεάσει κυρώσεις, επενδύσεις, διπλωματική αναγνώριση και την ευρύτερη προσπάθεια ανοικοδόμησης της χώρας.
Το πραγματικό στοίχημα: Ποιος θα κυριαρχήσει στη μετα-Άσαντ Συρία
Κάπου εδώ η ιστορία παύει να είναι μόνο πυρηνική.
Η Συρία έχει μετατραπεί σε πεδίο όπου συγκρούονται πολλαπλές επιρροές.
ΗΠΑ.
Ισραήλ.
Τουρκία.
Ρωσία.
Ευρώπη.
Και περιφερειακές αραβικές δυνάμεις.
Το “Site 99” είναι ένα μικρό κομμάτι αυτής της τεράστιας γεωπολιτικής σκακιέρας.
Αλλά αποκαλύπτει κάτι πολύ σημαντικό:
η χώρα που θα μπορέσει να διαμορφώσει τις σχέσεις της νέας Δαμασκού με τη διεθνή κοινότητα θα αποκτήσει τεράστια επιρροή στη Μέση Ανατολή της επόμενης δεκαετίας.
Ένα πυρηνικό υλικό που μπορούσε να ανάψει πολύ μεγαλύτερη φωτιά
Το πυρηνικό υλικό στο “Site 99” δεν μπορούσε να κατασκευάσει από μόνο του μια πυρηνική βόμβα.
Μπορούσε όμως να προκαλέσει κάτι εξίσου επικίνδυνο πολιτικά:
μια νέα περιφερειακή κρίση.
Το Ισραήλ ήταν έτοιμο να εξετάσει στρατιωτική δράση.
Οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να το συγκρατήσουν.
Η Συρία προσπαθούσε να αποδείξει ότι δεν συνεχίζει το πυρηνικό παρελθόν του Άσαντ.
Και η Τουρκία βρέθηκε, έστω και ως υποψία, μέσα στην εξίσωση.
Αυτό είναι και το πραγματικό μάθημα της υπόθεσης.
Στη σημερινή Μέση Ανατολή, ακόμη και μια εγκατάσταση που έμεινε κλειστή για χρόνια μπορεί ξαφνικά να μετατραπεί σε γεωπολιτική βόμβα.
Και ίσως αυτή τη φορά η πιο σημαντική επιτυχία να είναι ακριβώς ότι η βόμβα δεν χρειάστηκε να πέσει.
Πηγή: pagenews.gr