Η κατάσταση είναι αρκετά σοβαρή ώστε, σύμφωνα με τη Le Monde, οι ευρωπαϊκοί διαχειριστές να έχουν προγραμματίσει για σήμερα, Παρασκευή, συντονισμό για την αντιμετώπιση της έκλειψης. Στο επίκεντρο βρίσκεται το πώς θα καλυφθεί η ταυτόχρονη υποχώρηση της παραγωγής από χιλιάδες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, ενώ μέρος των μονάδων που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εφεδρεία βρίσκεται ήδη υπό πίεση σύμφωνα με την kathimerini.gr και την Χριστιάννα Κούσιου
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει την κατάσταση στο ηλεκτρικό σύστημα «πιεσμένη», διευκρινίζοντας πάντως ότι προς το παρόν δεν υπάρχει άμεση απειλή για την ασφάλεια εφοδιασμού.
Τα 9,7 GW που θα χαθούν μέσα σε λίγα λεπτά
Η ολική έκλειψη θα διασχίσει στις 12 Αυγούστου την Ισλανδία, την Ισπανία και μικρό τμήμα της Πορτογαλίας, ενώ σε μεγάλο μέρος της υπόλοιπης Ευρώπης θα είναι μερική.
Για το ηλεκτρικό σύστημα, το κρίσιμο δεν είναι τόσο η διάρκεια της ολικής συσκότισης όσο η ταχύτητα με την οποία θα πέσει και στη συνέχεια θα επανέλθει η ηλιακή ακτινοβολία. Τα φωτοβολταϊκά σε μεγάλες γεωγραφικές περιοχές θα μεταβάλουν ταυτόχρονα την παραγωγή τους και οι διαχειριστές θα πρέπει να καλύψουν αυτή τη μεταβολή σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Ο γαλλικός διαχειριστής RTE εκτιμά ότι, εφόσον επικρατήσει καθαρός ουρανός, η μέγιστη μείωση της φωτοβολταϊκής παραγωγής στην Ευρώπη θα πλησιάσει τα 9.700 MW, με το φαινόμενο να εξελίσσεται περίπου μεταξύ 19:30 και 21:30 ώρα Κεντρικής Ευρώπης. Στη Γαλλία η πτώση υπολογίζεται σε περίπου 1.800 MW.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η έκθεση της Ισπανίας. Η Red Eléctrica υπολογίζει μέγιστη μείωση της ηλιακής παραγωγής κατά περίπου 5 GW στην Ιβηρική Χερσόνησο, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 13% της μέγιστης ζήτησης ενός τυπικού Αυγουστιάτικου Τετάρτου σύμφωνα με την kathimerini.gr και την Χριστιάννα Κούσιου
Γιατί μια έκλειψη ενδιαφέρει πλέον τόσο πολύ τις αγορές ηλεκτρισμού
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη αλλαγή των τελευταίων ετών. Οι εκλείψεις δεν έγιναν πιο επικίνδυνες. Το ηλεκτρικό σύστημα έγινε πολύ περισσότερο εξαρτημένο από τον ήλιο. Σύμφωνα με το Summer Outlook 2026 της ENTSO-E και της Κομισιόν, η εγκατεστημένη ισχύς από ΑΠΕ στην Ευρώπη –με ιδιαίτερα ισχυρή αύξηση στα φωτοβολταϊκά– έχει ενισχυθεί κατά περισσότερα από 90 GW μέσα σε έναν χρόνο. Την ίδια περίοδο, η θερμική ισχύς από άνθρακα και φυσικό αέριο μειώθηκε συνολικά κατά περίπου 12 GW.
Υπάρχει βέβαια και ένας σημαντικός αντίβαρος: η εγκατεστημένη ισχύς των μπαταριών έχει διπλασιαστεί μέσα σε έναν χρόνο, προσφέροντας στους διαχειριστές περισσότερη ευελιξία.
Η ίδια η ENTSO-E είχε ουσιαστικά προβλέψει το πρόβλημα πριν από μία δεκαετία. Μετά την έκλειψη του 2015 είχε επισημάνει ότι η ταχεία αύξηση των φωτοβολταϊκών θα καθιστούσε τις μελλοντικές εκλείψεις του 2021 και του 2026 σημαντικότερα τεστ για τη λειτουργία του δικτύου. Τότε, η έκλειψη του 2015 είχε προκαλέσει, σύμφωνα με την RTE, πτώση της φωτοβολταϊκής παραγωγής κατά περίπου 35 GW στην Ευρώπη, χωρίς ωστόσο διακοπές στην ηλεκτροδότηση.
Ο καύσωνας χτυπά ταυτόχρονα παραγωγή και ζήτηση
Η διαφορά αυτή τη φορά βρίσκεται στο υπόβαθρο πάνω στο οποίο έρχεται η έκλειψη. Ο καύσωνας αυξάνει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για ψύξη, αλλά ταυτόχρονα αφαιρεί διαθέσιμη παραγωγή. Τα χαμηλά επίπεδα των ποταμών και οι υψηλές θερμοκρασίες των νερών δημιουργούν προβλήματα τόσο στα πυρηνικά εργοστάσια όσο και στα υδροηλεκτρικά και σε ορισμένες συμβατικές μονάδες που χρειάζονται νερό για την ψύξη τους.
Μονάδες σε Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβενία έχουν αναγκαστεί να σταματήσουν ή να περιορίσουν τη λειτουργία τους. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση στην Ουγγαρία. Το πυρηνικό εργοστάσιο Paks, η ραχοκοκαλιά του ουγγρικού συστήματος ηλεκτροπαραγωγής, λειτουργούσε αυτή την εβδομάδα λίγο πάνω από το 10% της ισχύος του, καθώς τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα του Δούναβη έχουν περιορίσει δραστικά τις δυνατότητες ψύξης. Η κυβέρνηση έχει καλέσει επιχειρήσεις και νοικοκυριά να περιορίσουν την κατανάλωση και, σύμφωνα με το Reuters, οι εθελοντικές περικοπές φθάνουν τα 600-700 MW τις ώρες αιχμής.
Οριακή μάχη με το νερό στη Ρουμανία
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στη Ρουμανία. Ο ένας από τους δύο αντιδραστήρες του Cernavoda έχει ήδη τεθεί εκτός λειτουργίας, ενώ οι δύο μονάδες μαζί καλύπτουν περίπου το 20% της παραγωγής ηλεκτρισμού της χώρας. Η ροή του Δούναβη είχε υποχωρήσει την Πέμπτη στα 1.400 κυβικά μέτρα το δευτερόλεπτο, περίπου στο ένα τρίτο του μέσου επιπέδου για τον Αύγουστο.
Οι αρχές έχουν φτάσει στο σημείο να επιχειρούν εκτροπή νερού προς το πυρηνικό εργοστάσιο με έκτακτες παρεμβάσεις στην κοίτη του ποταμού. Σύμφωνα με το Reuters, χωρίς την επιτυχία των παρεμβάσεων ο εναπομείνας αντιδραστήρας θα μπορούσε να χρειαστεί να διακόψει τη λειτουργία του μέσα σε πέντε έως έξι ημέρες. Εφόσον το σχέδιο εκτροπής αποδώσει, το χρονικό περιθώριο θα μπορούσε να επεκταθεί στις εννέα έως δέκα ημέρες.
Το πρώτο από αυτά τα χρονικά παράθυρα φθάνει σχεδόν ακριβώς στην 12η Αυγούστου, την ημέρα της έκλειψης. Δεν σημαίνει ότι ο αντιδραστήρας θα κλείσει τότε· δείχνει όμως πόσο περιορισμένα είναι τα περιθώρια σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης. Στη Σλοβενία, το Krsko έχει επίσης μειώσει την παραγωγή του λόγω υψηλών θερμοκρασιών και χαμηλής ροής του ποταμού Sava.
Ουγγαρία και Σλοβενία σε «early warning»
Το επίπεδο ανησυχίας αποτυπώνεται και θεσμικά. Όπως αναφέρει η Le Monde, Ουγγαρία και Σλοβενία έχουν αποστείλει στις Βρυξέλλες «early warning» για σοβαρό κίνδυνο πίεσης στα ηλεκτρικά τους συστήματα, το στάδιο που προηγείται της κήρυξης κατάστασης κρίσης και της ενδεχόμενης ανάγκης έκτακτης βοήθειας.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, οι διασυνδέσεις λειτουργούν ως βασικό δίχτυ ασφαλείας. Οι ελλείψεις παραγωγής καλύπτονται με εισαγωγές από γειτονικές χώρες, ενώ ακόμη και η Γαλλία, παρά τις απώλειες πυρηνικής παραγωγής, εξακολουθεί να εξάγει ηλεκτρική ενέργεια. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η κατάσταση δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως προαναγγελία blackout σύμφωνα με την kathimerini.gr και την Χριστιάννα Κούσιου
Τι ετοιμάζουν οι διαχειριστές
Για την 12η Αυγούστου, οι επιλογές είναι συγκεκριμένες: περισσότερες διαθέσιμες εφεδρείες, αυξημένα περιθώρια ασφαλείας, αξιοποίηση αποθήκευσης και διασυνδέσεων και συνεχής παρακολούθηση της παραγωγής.
Η Red Eléctrica έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα αυξήσει τις εφεδρείες και τα συνήθη περιθώρια ασφαλείας και θα βρίσκεται σε στενό συντονισμό με τους υπόλοιπους ευρωπαϊκούς TSOs και τα κέντρα ελέγχου παραγωγής και διανομής. Οι εισαγωγές από περιοχές που επηρεάζονται λιγότερο από την έκλειψη μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για να καλύψουν μέρος της απότομης πτώσης.
Παράλληλα, ο καιρός αποτελεί μία σημαντική μεταβλητή. Όσο πιο καθαρός είναι ο ουρανός πριν από την έκλειψη, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η αρχική φωτοβολταϊκή παραγωγή και συνεπώς τόσο εντονότερη η πτώση όταν αρχίσει να καλύπτεται ο Ήλιος. Με μεγαλύτερη συννεφιά, η διαφορά θα είναι μικρότερη.
Γιατί οι διαχειριστές δεν περιμένουν blackout
Παρά τους εντυπωσιακούς αριθμούς, οι επίσημες εκτιμήσεις παραμένουν καθησυχαστικές. Η Κομισιόν δήλωσε στο Reuters ότι ο αντίκτυπος της έκλειψης δεν αναμένεται να είναι μεγάλος, κυρίως επειδή θα πραγματοποιηθεί αργά μέσα στην ημέρα.
Η ισπανική Red Eléctrica επίσης δεν αναμένει πρόβλημα στην κάλυψη της ζήτησης. Η έκλειψη θα έρθει όταν η ηλιακή παραγωγή έχει ήδη αρχίσει τη φυσιολογική απογευματινή πτώση της και δεν θα συμπέσει με τη συνήθη θερινή αιχμή της κατανάλωσης.
Αυτό είναι και το παράδοξο της 12ης Αυγούστου. Τα 9,7 GW δεν είναι από μόνα τους η απειλή. Το δύσκολο είναι να χαθούν και να αντικατασταθούν γρήγορα και ταυτόχρονα, σε ένα ευρωπαϊκό σύστημα όπου ο καύσωνας έχει ήδη μειώσει μέρος των διαθέσιμων εφεδρειών.
Η έκλειψη, επομένως, δεν προμηνύει ότι θα σβήσουν τα φώτα της Ευρώπης. Αποτελεί όμως ίσως το καθαρότερο φετινό stress test για το νέο ηλεκτρικό σύστημα της ηπείρου, περισσότερο εξαρτημένο από τον ήλιο, περισσότερο διασυνδεδεμένο και, ταυτόχρονα, όλο και περισσότερο εκτεθειμένο στις επιπτώσεις της ακραίας ζέστης και της λειψυδρίας.