Λιβύη: Ο Χαφτάρ κρατά το «κλειδί» της μεταναστευτικής πίεσης προς την Ευρώπη

Αποκαλυπτικό ρεπορτάζ φέρνει στο φως τα σχέδια των Βρυξελλών για συνεργασία με την Ανατολική Λιβύη, την ώρα που ο στρατάρχης Χαλίφα Χαφτάρ εμφανίζεται να διαθέτει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο: τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη και την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η μεταναστευτική πίεση από τη Λιβύη προς την Κρήτη εξελίσσεται σε ένα από τα πιο δύσκολα στοιχήματα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αύξηση των αφίξεων από την Ανατολική Λιβύη έχει επαναφέρει στο προσκήνιο ένα πρόσωπο με ιδιαίτερη επιρροή: τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος ελέγχει μεγάλο μέρος της ανατολικής και νότιας Λιβύης.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις μετά από έρευνα του γερμανικού Spiegel και της εκπομπής Report Mainz, την οποία παρουσίασε και η Deutsche Welle. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει τρόπους συνεργασίας με τις αρχές της Ανατολικής Λιβύης, με βασικό στόχο τον περιορισμό των μεταναστευτικών αναχωρήσεων.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα για τις Βρυξέλλες: να συνεργαστούν με έναν παράγοντα που διαθέτει σημαντικό έλεγχο επί του μεταναστευτικού περάσματος ή να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο περαιτέρω αύξησης των ροών προς την Ευρώπη όπως αναφέρει η dw.com και η Δήμητρα Κυρανούδη.

Ο Χαφτάρ και το «χαρτί» της μετανάστευσης

Η Ανατολική Λιβύη αποτελεί σήμερα ένα ιδιαίτερο πολιτικό και γεωπολιτικό περιβάλλον. Ο Χαφτάρ και το οικογενειακό του δίκτυο έχουν καθοριστικό ρόλο στην περιοχή, ενώ η χώρα παραμένει διχασμένη μεταξύ διαφορετικών κέντρων εξουσίας.

Αυτό ακριβώς το γεγονός, σύμφωνα με την έρευνα, δίνει στον στρατάρχη ένα σημαντικό πλεονέκτημα απέναντι στην Ευρώπη. Η δυνατότητα ελέγχου ή περιορισμού των μεταναστευτικών διαδρομών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πολιτικής πίεσης και διαπραγμάτευσης.

Ο ειδικός σε θέματα Λιβύης Βόλφραμ Λάχερ του Γερμανικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και Ασφάλειας υποστηρίζει, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ότι ο Χαφτάρ και οι γιοι του μπορούν να επηρεάζουν το άνοιγμα και το κλείσιμο των μεταναστευτικών οδών, καθιστώντας έτσι την ΕΕ ευάλωτη σε πιέσεις.

Τι εξετάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση

Στο τραπέζι φαίνεται να βρίσκεται ένα σχέδιο ενίσχυσης των δυνατοτήτων της ακτοφυλακής στην Ανατολική Λιβύη. Μεταξύ άλλων, εξετάζεται η χρηματοδότηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η παροχή τεχνικού εξοπλισμού και ραντάρ, καθώς και η δημιουργία κέντρου θαλάσσιας διάσωσης στη Βεγγάζη.

Ο στόχος είναι διπλός: αφενός να περιοριστούν οι αναχωρήσεις μεταναστών και αφετέρου να ενισχυθούν οι δυνατότητες έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη προσέγγιση προκαλεί προβληματισμό, καθώς η Ευρώπη καλείται να συνεργαστεί με μια πλευρά της Λιβύης που δεν αποτελεί ενιαία και διεθνώς αναγνωρισμένη κρατική αρχή.

Οι καταγγελίες για την Tareq bin Zeyad

Το μεγαλύτερο αγκάθι αφορά τις δυνάμεις που συνδέονται με το περιβάλλον Χαφτάρ. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Ταξιαρχία Tareq bin Zeyad (TBZ), η οποία συνδέεται με τον γιο του στρατάρχη και έχει βρεθεί στο επίκεντρο σοβαρών καταγγελιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η έρευνα, έχουν καταγραφεί περιστατικά βίας σε βάρος μεταναστών στη θάλασσα. Σε μία από τις υποθέσεις που αναφέρονται, σκάφος με πρόσφυγες φέρεται να αναχαιτίστηκε από δυνάμεις της TBZ και να δέχθηκε πυρά, με αποτέλεσμα να τραυματιστούν άνθρωποι.

Οι καταγγελίες αυτές δημιουργούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο ερώτημα για την ευρωπαϊκή πολιτική: πώς μπορεί η ΕΕ να περιορίσει τις μεταναστευτικές ροές χωρίς να καταλήξει να εξοπλίζει ή να ενισχύει δυνάμεις που κατηγορούνται για σοβαρές παραβιάσεις;

Η Κρήτη στην πρώτη γραμμή

Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει άμεση σημασία. Η Κρήτη έχει βρεθεί τα τελευταία χρόνια αντιμέτωπη με αυξημένες αφίξεις από τη λιβυκή ακτή, με τις τοπικές αρχές να καλούνται να διαχειριστούν μια πίεση που δεν περιορίζεται πλέον σε μεμονωμένα περιστατικά.

Το γεγονός ότι οι νέες μεταναστευτικές διαδρομές ξεκινούν σε μεγάλο βαθμό από την Ανατολική Λιβύη καθιστά τις εξελίξεις στην περιοχή κρίσιμες και για την Αθήνα.

Παράλληλα, σύμφωνα με την έρευνα, εκπαιδευτικές δραστηριότητες με μονάδες της Ανατολικής Λιβύης έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Οι αναφορές αυτές ενισχύουν τον προβληματισμό για το πού ακριβώς χαράσσεται η γραμμή μεταξύ της επιχειρησιακής συνεργασίας και της έμμεσης πολιτικής νομιμοποίησης.

Το ευρωπαϊκό δίλημμα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά, χρειάζεται αποτελεσματικούς μηχανισμούς για να περιορίσει τις παράτυπες μεταναστευτικές ροές και να αποτρέψει νέες επικίνδυνες θαλάσσιες διαδρομές. Από την άλλη, κάθε συνεργασία με το περιβάλλον Χαφτάρ συνοδεύεται από σοβαρές πολιτικές και ανθρωπιστικές επιφυλάξεις.

Η αρχική πηγή της έρευνας, το γερμανικό Spiegel σε συνεργασία με το Report Mainz, θέτει ουσιαστικά στο επίκεντρο το ερώτημα εάν η Ευρώπη, στην προσπάθειά της να ελέγξει τη μεταναστευτική πίεση, κινδυνεύει να γίνει εξαρτημένη από έναν ισχυρό άνδρα της Λιβύης.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο. Για τις Βρυξέλλες, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να μειωθούν οι αφίξεις στην Κρήτη. Είναι να βρεθεί τρόπος να επιτευχθεί αυτό χωρίς η Ευρώπη να παραχωρήσει σε τρίτους τον έλεγχο μιας πολιτικής που αγγίζει τα σύνορα, την ασφάλεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα.