Μια επίσκεψη με πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος από μια συνηθισμένη διμερή επαφή πραγματοποιεί τη Δευτέρα στην Τεχεράνη ο πανίσχυρος αρχηγός του πακιστανικού στρατού, στρατάρχης Asim Munir, καθώς το Ισλαμαμπάντ επιχειρεί για ακόμη μία φορά να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η χρονική συγκυρία είναι εκρηκτική. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζεται να ανακοινώσει νέα δέσμη εξαιρετικά σκληρών οικονομικών μέτρων κατά της Τεχεράνης, οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες και τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να αποτελούν το σημαντικότερο σημείο τριβής.
Την επίσκεψη επιβεβαίωσε την Κυριακή ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Esmaeil Baghaei, ενώ δύο κυβερνητικές πηγές στο Πακιστάν επιβεβαίωσαν επίσης στο Reuters ότι ο Munir θα βρίσκεται στην Τεχεράνη.
Η επίσημη αποστολή: «Ειρήνη και ασφάλεια»
Σύμφωνα με την Τεχεράνη, ο Munir θα ηγηθεί επίσημης αντιπροσωπείας με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας Ιράν–Πακιστάν αλλά και τη συνέχιση των πακιστανικών προσπαθειών για την αποκατάσταση της περιφερειακής σταθερότητας.
Ο Baghaei παρουσίασε την επίσκεψη ως μέρος της προσπάθειας του Ισλαμαμπάντ να συμβάλει στην «εδραίωση της ειρήνης και της ασφάλειας στην περιοχή».
Στην πραγματικότητα, όμως, η ατζέντα είναι πολύ βαρύτερη.
Πακιστανική κυβερνητική πηγή ανέφερε στο Reuters ότι στις συνομιλίες του Munir με την ιρανική ηγεσία αναμένεται να βρεθούν:
- η προσπάθεια ειρήνευσης στη βάση του μνημονίου που έχει μεσολαβήσει το Ισλαμαμπάντ,
- οι νέες απειλές Τραμπ για οικονομική απομόνωση του Ιράν,
- η κατάσταση μετά την αμυντική συμφωνία Πακιστάν–Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας,
- και το μέτωπο των Χούθι.
Αυτό μετατρέπει την επίσκεψη σε μια μικρή σύνοδο κορυφής για ολόκληρη τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Ο Munir έχει γίνει ο άνθρωπος-κλειδί ανάμεσα σε Τραμπ και Τεχεράνη
Η επιλογή του Asim Munir δεν είναι τυχαία.
Ο Πακιστανός στρατάρχης έχει αναδειχθεί σε έναν από τους βασικότερους διαμεσολαβητές στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης του πολέμου. Είχε συμμετάσχει προσωπικά στις απευθείας συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν στο Ισλαμαμπάντ τον Απρίλιο, ενώ έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες επαφές με την ιρανική ηγεσία.
Τον Μάιο είχε μεταβεί ξανά στην Τεχεράνη, σε μια περίοδο έντονης διπλωματικής κινητικότητας, όταν Πακιστάν και Κατάρ επιχειρούσαν να επαναφέρουν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη στο τραπέζι.
Παράλληλα, ο Munir έχει οικοδομήσει απευθείας δίαυλο με τον Ντόναλντ Τραμπ. Πηγές που είχαν μιλήσει στο AFP τον Απρίλιο περιέγραφαν τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού ως πρόσωπο που βρίσκεται σε άμεση επικοινωνία με την αμερικανική ηγεσία για τα δύσκολα σημεία των συνομιλιών με το Ιράν.
Η επίσκεψη πέφτει πάνω στο νέο «Economic D-Day» του Τραμπ
Το timing είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο.
Η άφιξη Munir στην Τεχεράνη συμπίπτει με την αναμενόμενη ανακοίνωση, τη Δευτέρα, λεπτομερειών για το νέο αμερικανικό πακέτο κυρώσεων κατά του Ιράν.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν περιγράψει τα σχεδιαζόμενα μέτρα ως τις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία»εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο Τραμπ έχει παράλληλα προειδοποιήσει για οικονομικές συνέπειες οποιαδήποτε χώρα προσφέρει «οποιοδήποτε είδος σωσίβιου» στην Τεχεράνη.
Το αμερικανικό στοίχημα είναι σαφές: να αυξηθεί τόσο πολύ το οικονομικό κόστος του πολέμου ώστε η ιρανική ηγεσία να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις υπό μεγαλύτερη πίεση.
Η Τεχεράνη απειλεί να απαντήσει
Η ιρανική πλευρά, ωστόσο, δείχνει ότι δεν σκοπεύει να δεχθεί παθητικά τον νέο οικονομικό στραγγαλισμό.
Ο νέος επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Mohsen Rezaei, προειδοποίησε μάλιστα τις γειτονικές χώρες να μην υποστηρίξουν την αμερικανική εκστρατεία.
«Αν ο Τραμπ θέλει να κάνει κάτι, θα απαντήσουμε με σεισμικό τρόπο», δήλωσε στην ιρανική κρατική τηλεόραση.
Ο Rezaei απείλησε ότι το Ιράν θα μπορούσε να πλήξει ακόμη και εναλλακτικές πετρελαϊκές οδούς εξαγωγής από τον Περσικό Κόλπο εάν γειτονικά κράτη συμμετάσχουν στον οικονομικό αποκλεισμό.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το λεπτό σημείο για το Πακιστάν.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» μπαίνει στο δωμάτιο
Ο Munir φτάνει στην Τεχεράνη λίγες εβδομάδες μετά τη νέα αμυντική συμφωνία του Πακιστάν με Τουρκία και Σαουδική Αραβία.
Για την ιρανική ηγεσία, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα προφανές στρατηγικό ερώτημα: ποια ακριβώς θέση θα πάρει το Ισλαμαμπάντ εάν η αντιπαράθεση της Τεχεράνης με τη Σαουδική Αραβία ή άλλους περιφερειακούς παίκτες κλιμακωθεί;
Το Reuters αναφέρει ρητά ότι η κατάσταση μετά τη συμφωνία Πακιστάν–Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας περιλαμβάνεται στα θέματα που αναμένεται να συζητήσει ο Munir με τους Ιρανούς.
Έτσι, το Πακιστάν βρίσκεται σε μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία.
Από τη μία πλευρά είναι στρατηγικά συνδεδεμένο με το Ριάντ και πλέον ακόμη περισσότερο με την Τουρκία.
Από την άλλη, μοιράζεται σύνορα περίπου 900 χιλιομέτρων με το Ιράν και δεν έχει κανένα συμφέρον να δει μια νέα εστία στρατιωτικής αστάθειας να δημιουργείται στα δυτικά του.
Το Ιράν θέλει να μάθει πού στέκεται πραγματικά το Πακιστάν
Η Τεχεράνη επομένως έχει κάθε λόγο να χρησιμοποιήσει τη συνάντηση όχι μόνο για να μεταφέρει μηνύματα προς την Ουάσινγκτον αλλά και για να ζητήσει διευκρινίσεις σχετικά με τη νέα περιφερειακή θέση του Ισλαμαμπάντ.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το Πακιστάν μπορεί ταυτόχρονα να είναι:
μεσολαβητής μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ,
στρατηγικός εταίρος της Σαουδικής Αραβίας,
σύμμαχος της Τουρκίας,
και χώρα που διατηρεί λειτουργική σχέση με την Τεχεράνη.
Μέχρι στιγμής προσπαθεί ακριβώς αυτό.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν η μεγάλη «βόμβα»
Στο παρασκήνιο όλων αυτών βρίσκεται το σημαντικότερο ενεργειακό chokepoint του πλανήτη.
Οι πετρελαϊκές μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ παραμένουν δραματικά περιορισμένες σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ η Τεχεράνη έχει απειλήσει να επιτεθεί σε δεξαμενόπλοια που επιχειρούν να περάσουν χωρίς ιρανική έγκριση.
Το ζήτημα έχει εξελιχθεί σε βασικό εμπόδιο για οποιαδήποτε συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν.
Το μνημόνιο που υπέγραψαν Τραμπ και Τεχεράνη τον Ιούνιο είχε θέσει φιλόδοξη προθεσμία 60 ημερών για τον τερματισμό του πολέμου και την επίτευξη συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η προθεσμία πέρασε.
Η συμφωνία δεν ήρθε.
Και το Ορμούζ παραμένει ένα από τα βασικά σημεία της σύγκρουσης.
Πεζεσκιάν: «Δεν μπορούμε να μείνουμε στο ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη»
Υπάρχει όμως και μια σημαντική ένδειξη ότι στο εσωτερικό της Τεχεράνης ενισχύονται οι φωνές που ζητούν διέξοδο.
Ο Ιρανός πρόεδρος Masoud Pezeshkian υπερασπίστηκε την Κυριακή το μνημόνιο με τις ΗΠΑ, παρουσιάζοντάς το ως την καλύτερη διαθέσιμη επιλογή για να βγει η χώρα από τη σημερινή κατάσταση.
«Δεν υπάρχει ούτε μία διάταξη σε αυτή τη συμφωνία που να συνιστά συνθηκολόγηση», δήλωσε.
Και συνέδεσε ευθέως την ειρήνη με την οικονομική επιβίωση του Ιράν:
«Το κεφάλαιο και το χρήμα είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στον κίνδυνο. Πρέπει να απομακρύνουμε αυτόν τον κίνδυνο από τη χώρα».
Η παρέμβαση είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς έρχεται την παραμονή της επίσκεψης Munir και την ώρα που οι ΗΠΑ ετοιμάζουν νέο οικονομικό χτύπημα.
Γιατί η αποστολή Munir μπορεί να είναι κρίσιμη
Ο Πακιστανός στρατάρχης φτάνει επομένως στην Τεχεράνη έχοντας μπροστά του τέσσερις διαφορετικές κρίσεις που έχουν αρχίσει να ενώνονται σε μία:
πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν, οικονομικός αποκλεισμός, Ορμούζ και νέα περιφερειακή συμμαχία Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν.
Και υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο.
Σε αντίθεση με έναν παραδοσιακό διπλωμάτη, ο Asim Munir μπορεί να μιλήσει στην ιρανική ηγεσία ταυτόχρονα για διπλωματία και για στρατιωτική ισορροπία.
Αυτό εξηγεί γιατί το Ισλαμαμπάντ τον χρησιμοποιεί επανειλημμένα ως κεντρικό διαπραγματευτή στην ιρανική κρίση.
Το αν μπορεί να πετύχει εκεί όπου μέχρι σήμερα έχουν αποτύχει οι υπόλοιποι μεσολαβητές είναι διαφορετικό ζήτημα.
Αλλά η επίσκεψή του τη Δευτέρα αποκτά ιδιαίτερη σημασία: την ίδια ημέρα που ο Τραμπ ετοιμάζεται να αυξήσει δραματικά την οικονομική πίεση, το Πακιστάν επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτή την τελευταία διπλωματική πόρτα προς την Τεχεράνη.
Πηγή: Al-Monitor/Reuters, με διασταύρωση από AP