Μια ασυνήθιστα σοβαρή ένταση αναπτύσσεται ανάμεσα στο Ισραήλ και έναν από τους σημαντικότερους απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισραηλινής Maariv, το οποίο αναπαράγεται από την Turkiye Today, ισραηλινοί αξιωματούχοι αποφάσισαν να σταματήσουν να μοιράζονται πληροφορίες με τον Τομ Μπαράκ, πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικό απεσταλμένο της Ουάσιγκτον για τη Συρία και το Ιράκ, εξαιτίας αυτού που ανώτερη ισραηλινή πολιτική πηγή περιγράφει ως «αντι-ισραηλινή στάση».
Πρόκειται για ισχυρισμό με ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος, ο οποίος όμως χρειάζεται προσεκτική διατύπωση: δεν έχει μέχρι στιγμής ανακοινωθεί επισήμως από την κυβέρνηση Νετανιάχου ή την Ουάσιγκτον γενική διακοπή ανταλλαγής πληροφοριών με τον Μπαράκ.
Αυτό που επιβεβαιώνεται, ωστόσο, από πολλαπλές πηγές είναι ότι οι σχέσεις του Αμερικανού απεσταλμένου με την ισραηλινή ηγεσία έχουν επιδεινωθεί δραματικά τις τελευταίες ημέρες.
Η φράση που αποδίδεται στην ισραηλινή πλευρά: «Δεν είναι μαζί μας»
Σύμφωνα με τη Maariv, η ισραηλινή απόφαση ελήφθη καθώς στην Ιερουσαλήμ θεωρούν ότι ο Μπαράκ έχει απομακρυνθεί από τις ισραηλινές θέσεις σε δύο κρίσιμα μέτωπα: τη Συρία και την Τουρκία.
Η ανώτερη ισραηλινή πηγή φέρεται να είπε χαρακτηριστικά ότι ο Αμερικανός αξιωματούχος «δεν είναι με το μέρος του Ισραήλ».
Ακόμη βαρύτερες είναι οι πληροφορίες ότι στο περιβάλλον του Μπενιαμίν Νετανιάχου ο Μπαράκ αντιμετωπίζεται πλέον ως παράγοντας που ενεργεί με τρόπο «εχθρικό» προς τα ισραηλινά συμφέροντα.
Η ένταση δεν είναι θεωρητική.
Ξέσπασε μετά το ισραηλινό πλήγμα της 18ης Αυγούστου στην αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στη βορειοδυτική Συρία.
Ο Μπαράκ πέρασε στην αντεπίθεση κατά του Ισραήλ
Ο Αμερικανός απεσταλμένος δεν περιορίστηκε σε διπλωματικές νύξεις.
Δημοσίως χαρακτήρισε την ισραηλινή επιχείρηση «αχρείαστη κλιμάκωση που δεν προάγει την περιφερειακή σταθερότητα».
Παράλληλα υπερασπίστηκε τη στάση της νέας συριακής κυβέρνησης, λέγοντας ότι δεν έχει υιοθετήσει επιθετική συμπεριφορά έναντι του Ισραήλ και έχει επανειλημμένα δείξει προτίμηση στην αποκλιμάκωση.
Αυτό από μόνο του ήταν ασυνήθιστο για έναν κορυφαίο αξιωματούχο της κυβέρνησης Τραμπ.
Αλλά ο Μπαράκ πήγε ακόμη μακρύτερα.
«Μήπως προσπαθούσαν να προκαλέσουν τους Τούρκους;»
Σε συνέντευξή του, ο Αμερικανός απεσταλμένος αμφισβήτησε ευθέως την ισραηλινή εκδοχή των γεγονότων.
Το γραφείο του Νετανιάχου είχε υποστηρίξει ότι η Δαμασκός βρισκόταν κοντά στην παραβίαση του status quo, επιτρέποντας την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στην Αμπού αλ-Ντουχούρ.
Ο Μπαράκ, όμως, δήλωσε ότι η επίθεση θα μπορούσε ακόμη και να αποτελεί προσπάθεια πρόκλησης της Τουρκίας.
«Μπορεί να προσπαθούσαν να προκαλέσουν τους Τούρκους», είπε, περιγράφοντας πόσο κοντά βρέθηκαν οι δύο πλευρές σε μια επικίνδυνη στρατιωτική αντίδραση.
Ακόμη πιο εκρηκτικά, ο Μπαράκ άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο το χτύπημα να σχετιζόταν με πολιτικούς υπολογισμούς ενόψει των ισραηλινών εκλογών.
Για την κυβέρνηση Νετανιάχου, τέτοιες δηλώσεις από Αμερικανό απεσταλμένο αγγίζουν μια εξαιρετικά ευαίσθητη κόκκινη γραμμή.
Ισραήλ και Τουρκία έφτασαν επικίνδυνα κοντά
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον εμφανίζεται τόσο ανήσυχη.
Σύμφωνα με τον Μπαράκ, η Τουρκία δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για το ισραηλινό πλήγμα.
Όταν τα ισραηλινά μαχητικά κινήθηκαν βόρεια προς την περιοχή κοντά στα τουρκικά σύνορα, οι τουρκικές δυνάμεις δεν γνώριζαν τον προορισμό ή την αποστολή τους.
«Θα μπορούσαν εύλογα να προετοιμάσουν τη δική τους απάντηση», εξήγησε ο Μπαράκ.
Και πρόσθεσε:
«Ευτυχώς, ψυχραιμότερες φωνές απέτρεψαν την περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης».
Σε άλλη περιγραφή του περιστατικού, ανέφερε ότι η Άγκυρα θα μπορούσε ακόμη και να εξετάσει την απογείωση τουρκικών μαχητικών.
Αυτό μετατρέπει την υπόθεση από διπλωματικό επεισόδιο σε πολύ σοβαρό στρατηγικό ζήτημα.
Ισραήλ και Τουρκία —δύο στρατιωτικές δυνάμεις με στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ και με την Τουρκία μέλος του ΝΑΤΟ— θα μπορούσαν να είχαν βρεθεί σε απευθείας στρατιωτική αντιπαράθεση πάνω από τη Συρία.
Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ διαψεύδει τον Μπαράκ
Η ισραηλινή πλευρά απέρριψε κατηγορηματικά βασικό μέρος της εκδοχής του.
Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ υποστήριξε ότι η επιχείρηση βασίστηκε σε αξιόπιστες πληροφορίες και ότι υπήρξε η αναγκαία προειδοποίηση.
Ο Μπαράκ επιμένει ότι ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Άγκυρα ενημερώθηκαν όπως θα έπρεπε.
Έχουμε επομένως κάτι αρκετά σπάνιο:
δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ του υπουργού Άμυνας του Ισραήλ και ειδικού απεσταλμένου του Αμερικανού προέδρου για το τι ακριβώς συνέβη πριν από μια ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση.
Σαάρ κατά Μπαράκ: «Γεμάτος ανακρίβειες»
Και η σύγκρουση δεν σταμάτησε εκεί.
Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σαάρ πέρασε σε ανοικτή επίθεση εναντίον του Αμερικανού αξιωματούχου.
Χαρακτήρισε τις τοποθετήσεις του Μπαράκ «γεμάτες ανακρίβειες» και υποστήριξε ότι ορισμένες από τις θέσεις του έρχονται σε αντίθεση ακόμη και με την πολιτική του ίδιου του Τραμπ, ιδιαίτερα όσον αφορά τα Υψίπεδα του Γκολάν
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό στοιχείο.
Το Ισραήλ δεν εμφανίζει πλέον τη διαφωνία ως απλή διαφορετική ανάγνωση της Συρίας.
Αμφισβητεί ουσιαστικά εάν ο Μπαράκ εκπροσωπεί πιστά την πολιτική του ίδιου του Αμερικανού προέδρου.
Το τουρκικό «αγκάθι»
Στο βάθος βρίσκεται ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η νέα Συρία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους ανταγωνισμού Ισραήλ και Τουρκίας.
Η Άγκυρα έχει αποκτήσει τεράστια επιρροή στη Δαμασκό μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, ενώ συνεργάζεται με τη νέα κυβέρνηση στην ανοικοδόμηση και στην αναδιοργάνωση των συριακών ενόπλων δυνάμεων.
Το Ισραήλ φοβάται ότι μια μόνιμη τουρκική στρατιωτική παρουσία βαθύτερα στη Συρία θα μπορούσε να περιορίσει δραματικά την ελευθερία δράσης της ισραηλινής αεροπορίας.
Ο Μπαράκ, από την άλλη πλευρά, είναι ταυτόχρονα πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία.
Και η εμφανώς μεγαλύτερη κατανόηση που δείχνει προς τις ανησυχίες της Άγκυρας ενισχύει στην Ιερουσαλήμ την καχυποψία ότι ο Αμερικανός απεσταλμένος έχει μετακινηθεί υπερβολικά κοντά στην τουρκική ανάγνωση της περιοχής.
Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να στήσει «κόκκινο τηλέφωνο»
Η αμερικανική απάντηση είναι χαρακτηριστική του φόβου για ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Οι ΗΠΑ εργάζονται για τη δημιουργία ενός μηχανισμού αποφυγής στρατιωτικών συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ, Τουρκίας και Συρίας.
Στόχος είναι να υπάρχει έγκαιρη επικοινωνία ώστε μια στρατιωτική επιχείρηση να μην οδηγήσει κατά λάθος σε απευθείας σύγκρουση μεταξύ των εμπλεκομένων.
Και παρά τη δημόσια κρίση, οι δίαυλοι δεν έχουν καταρρεύσει ολοκληρωτικά: υψηλόβαθμοι Ισραηλινοί και Σύροι αξιωματούχοι συναντήθηκαν την Κυριακή για να επιχειρήσουν αποκλιμάκωση μετά τον βομβαρδισμό της βάσης.
Ο πραγματικός φόβος του Ισραήλ: Αλλάζει ο Τραμπ;
Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη πολιτική διάσταση της ιστορίας.
Η αντιπαράθεση με τον Μπαράκ συμπίπτει με ενδείξεις αυξανόμενης δυσφορίας στην κυβέρνηση Τραμπ για ορισμένες κινήσεις του Νετανιάχου.
Το Axios αναφέρει ότι το χτύπημα στη Συρία προκάλεσε εκνευρισμό στον Λευκό Οίκο και σε ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους, την ώρα που ο Τραμπ θεωρεί σημαντική τη σχέση του τόσο με τη νέα συριακή κυβέρνηση όσο και με τον Ερντογάν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν το Ισραήλ.
Σημαίνει όμως ότι οι προτεραιότητες Τραμπ και Νετανιάχου δεν ταυτίζονται πλέον αυτόματα σε κάθε περιφερειακό μέτωπο.
Και η Τουρκία είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.
Το «persona non grata» είναι ακόμη υπερβολή — η κρίση όμως είναι πραγματική
Ο τίτλος περί «λίγο πριν το persona non grata» αποτυπώνει πολιτικά την ένταση, αλλά δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή επιβεβαιωμένη διαδικασία κήρυξης του Τομ Μπαράκ ως persona non grata από το Ισραήλ.
Υπάρχει όμως κάτι ήδη εξαιρετικά σοβαρό: ένας απεσταλμένος του προέδρου των ΗΠΑ κατηγορεί δημοσίως το Ισραήλ για επικίνδυνη κλιμάκωση, Ισραηλινοί υπουργοί αμφισβητούν ανοικτά τις δηλώσεις του και ισραηλινά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η εμπιστοσύνη προς το πρόσωπό του έχει φτάσει σε σημείο όπου περιορίζεται ακόμη και η ανταλλαγή πληροφοριών.
Και πίσω από τη σύγκρουση Μπαράκ–Νετανιάχου βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα:
Σε μια Μέση Ανατολή όπου η Τουρκία διεκδικεί ολοένα μεγαλύτερο στρατιωτικό ρόλο, ποια πλευρά θα επιλέξει τελικά ο Τραμπ όταν οι στρατηγικές της Άγκυρας και του Ισραήλ συγκρούονται;
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα — και η Συρία εξελίσσεται στο πρώτο μεγάλο τεστ.
Πηγές: Jerusalem Post, AP, Reuters, Financial Times, Times of Israel.