Η ελληνική οικονομία πλησιάζει σε μια από τις σημαντικότερες μεταβάσεις της τελευταίας πενταετίας.
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας μπαίνει στην τελική ευθεία και μαζί του ολοκληρώνεται μια περίοδος κατά την οποία δεκάδες δισεκατομμύρια ευρωπαϊκών πόρων χρηματοδότησαν επενδύσεις, ψηφιακές υποδομές, ενεργειακά έργα, επιχειρήσεις και μεταρρυθμίσεις.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν η Ελλάδα θα απορροφήσει εγκαίρως τα τελευταία διαθέσιμα κονδύλια.
Είναι τι θα αντικαταστήσει το RRF μετά το 2026.
Σύμφωνα με σημερινές πληροφορίες της Καθημερινής, το οικονομικό επιτελείο αναζητά ήδη τις νέες πηγές χρηματοδότησης του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, καθώς είναι σαφές ότι σημαντικό μέρος των κεφαλαίων θα πρέπει και πάλι να προέλθει από την Ευρωπαϊκή Ένωση — αλλά αυτή τη φορά από διαφορετικά χρηματοδοτικά εργαλεία.
Τα €35,95 δισ. που άλλαξαν την επενδυτική εξίσωση
Το ελληνικό σχέδιο «Ελλάδα 2.0» διαθέτει συνολικούς πόρους 35,95 δισ. ευρώ.
Από αυτά:
- 18,22 δισ. ευρώ είναι επιχορηγήσεις
- 17,73 δισ. ευρώ είναι δάνεια.
Μέχρι σήμερα η Ελλάδα έχει λάβει 24,63 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 12,93 δισ. σε επιχορηγήσεις και 11,70 δισ. σε δάνεια.
Το σχέδιο περιλαμβάνει 100 επενδύσεις και 76 μεταρρυθμίσεις, ενώ η τελική αναθεώρησή του εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 23 Ιουλίου 2026.
Όμως ο χρόνος πιέζει.
Το υπουργείο Οικονομικών πρέπει να προχωρήσει στην τελική διαδικασία αιτημάτων πληρωμής, ώστε να μεγιστοποιηθεί η αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Το πραγματικό μέγεθος είναι €46,6 δισ.
Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που δείχνει ότι η επίδραση του RRF στην οικονομία είναι μεγαλύτερη από το ονομαστικό ύψος των ευρωπαϊκών πόρων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο Υπουργικό Συμβούλιο της 24ης Αυγούστου, το δανειακό σκέλος του Ταμείου έχει κινητοποιήσει συνολικές επενδύσεις 46,6 δισ. ευρώ.
Αυτό είναι και το πραγματικό στοίχημα της επόμενης ημέρας.
Όχι απλώς να αντικατασταθούν οι ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις, αλλά να διατηρηθεί ο μηχανισμός μέσω του οποίου δημόσιο χρήμα, ευρωπαϊκά κεφάλαια, τραπεζικός δανεισμός και ιδιωτικά κεφάλαια λειτουργούν μαζί.
Το 2027 δεν πρέπει να γίνει επενδυτικό «κενό»
Η λήξη του RRF δημιουργεί έναν κίνδυνο που συζητείται εδώ και καιρό στην Αθήνα και στις Βρυξέλλες: ένα απότομο επενδυτικό κενό.
Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα είχε στη διάθεσή της ταυτόχρονα:
RRF, ΕΣΠΑ, εθνικούς πόρους, τραπεζική χρηματοδότηση και αυξημένες ξένες επενδύσεις.
Με το RRF να αποχωρεί από αυτή την εξίσωση, η κυβέρνηση χρειάζεται να διατηρήσει υψηλό το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων χωρίς να δημιουργήσει δημοσιονομικές πιέσεις.
Και γι’ αυτό η προσοχή στρέφεται ξανά στις Βρυξέλλες.
Η επόμενη μάχη γίνεται στις Βρυξέλλες
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η ΕΕ βρίσκεται ήδη στη μεγάλη διαπραγμάτευση για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό.
Για την Ελλάδα, η κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων μετά το 2027 δεν είναι μια μακρινή θεσμική συζήτηση.
Είναι κεντρικό ζήτημα οικονομικής πολιτικής.
Η χώρα θα χρειαστεί κεφάλαια για:
υποδομές, ενέργεια, νερό, ψηφιακό μετασχηματισμό, άμυνα, πολιτική προστασία, σιδηροδρόμους και παραγωγικές επενδύσεις.
Και όλα αυτά σε μια Ευρώπη όπου περισσότερες χώρες διεκδικούν χρήματα για περισσότερες προτεραιότητες.
Οι υποδομές ανθεκτικότητας ανοίγουν νέα αγορά
Ένα από τα πεδία που αναμένεται να προσελκύσει αυξημένη χρηματοδότηση είναι οι ανθεκτικές κρίσιμες υποδομές.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει ήδη συμφωνήσει να παράσχει στην Ελλάδα συμβουλευτική υποστήριξη για τη δημιουργία ολοκληρωμένου επενδυτικού πλαισίου που θα ενισχύει κρίσιμες υπηρεσίες και υποδομές.
Οι πρώτοι τομείς προτεραιότητας είναι ενέργεια και νερό.
Αυτό είναι σημαντικό.
Η επόμενη γενιά επενδύσεων δεν θα αφορά μόνο καινούργιους δρόμους ή κτίρια.
Θα αφορά επίσης την προστασία δικτύων ηλεκτρισμού, υδάτινων πόρων και κρίσιμων εγκαταστάσεων απέναντι σε κλιματικούς, φυσικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους.
Και τα μεγάλα projects συνεχίζονται
Παράλληλα, η επενδυτική μηχανή δεν σταματά με το RRF.
Μόνο στις ενεργειακές υποδομές, η Hellenic Cables ανέλαβε πρόσφατα από τον ΑΔΜΗΕ έργο περίπου 1,5 δισ. ευρώ για την ηλεκτρική διασύνδεση Κορίνθου–Κω, με περίπου 1.260 χλμ. υποβρύχιων καλωδίων και ολοκλήρωση που προγραμματίζεται για το 2030.
Στις μεταφορές, βρίσκεται μπροστά η επέκταση του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, επένδυση περίπου 1,3 δισ. ευρώ, με στόχο την αύξηση της δυναμικότητας στους 40 εκατ. επιβάτες ετησίως έως το 2032.
Στην Καλαμάτα, η νέα 40ετής παραχώρηση του αεροδρομίου συνοδεύεται από επενδυτικό πρόγραμμα περίπου 125 εκατ. ευρώ.
Η εικόνα επομένως δεν είναι ότι «τελειώνουν τα έργα».
Είναι ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο θα πρέπει να χρηματοδοτούνται.
Από τις επιδοτήσεις στη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων
Εδώ βρίσκεται πιθανότατα και η σημαντικότερη αλλαγή της επόμενης περιόδου.
Με λιγότερο έκτακτο ευρωπαϊκό χρήμα διαθέσιμο, μεγαλύτερο βάρος θα πρέπει να αναλάβουν:
παραχωρήσεις, ΣΔΙΤ, ΕΤΕπ, τραπεζικός δανεισμός, θεσμικά κεφάλαια και άμεσες ξένες επενδύσεις.
Το μοντέλο ήδη εμφανίζεται σε μεγάλα projects.
Στο Great Sea Interconnector, για παράδειγμα, η είσοδος της γαλλικής Meridiam, η οποία διαχειρίζεται κεφάλαια περίπου 25 δισ. ευρώ, δείχνει πώς διεθνείς infrastructure investors μπορούν να συμμετέχουν σε στρατηγικές ελληνικές υποδομές.
Δεν χρειάζεται επομένως κάθε μεγάλο έργο να χρηματοδοτείται πρωτίστως από τον κρατικό προϋπολογισμό.
Χρειάζεται όμως ένα περιβάλλον στο οποίο το ιδιωτικό κεφάλαιο να θεωρεί ότι αξίζει να το χρηματοδοτήσει.
Η μεγάλη μετάβαση της ελληνικής οικονομίας
Το RRF δημιουργήθηκε ως έκτακτος ευρωπαϊκός μηχανισμός μετά την πανδημία.
Για την Ελλάδα, όμως, εξελίχθηκε σε κάτι πολύ περισσότερο: έγινε ένας από τους βασικούς κινητήρες του επενδυτικού κύκλου.
Τώρα έρχεται το δυσκολότερο μέρος.
Να συνεχιστεί η επενδυτική δυναμική χωρίς να υπάρχει πλέον πίσω της η ίδια έκτακτη χρηματοδοτική μηχανή.
Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη φάση της ανάπτυξης θα κριθεί λιγότερο στο πόσα δισεκατομμύρια μπορεί να «μοιράσει» ένα ευρωπαϊκό ταμείο και περισσότερο στο κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να προσελκύει και να κινητοποιεί κεφάλαια από πολλές διαφορετικές πηγές.
Το 2026 είναι η χρονιά ολοκλήρωσης του RRF.
Το 2027 θα είναι η χρονιά που θα φανεί αν η ελληνική επενδυτική μηχανή μπορεί να συνεχίσει να δουλεύει χωρίς αυτό.
Πηγή: Pagenews.gr