Ο Μπιλ Γκέιτς, ένας από τους πιο σταθερούς τεχνολογικούς αισιόδοξους των τελευταίων δεκαετιών, στέλνει τώρα μια πολύ πιο σκοτεινή προειδοποίηση για την τεχνητή νοημοσύνη.
Σε νέο κείμενό του περίπου 6.000 λέξεων και σε συνέντευξή του στο Axios, ο συνιδρυτής της Microsoft υποστηρίζει ότι η AI προχωρά ταχύτερα από όσο μπορούν να προσαρμοστούν οι κυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις και η κοινωνία — και ότι η μετάβαση μπορεί να αποδειχθεί μία από τις πιο ταραχώδεις περιόδους στην ανθρώπινη ιστορία.
Η πιο ριζοσπαστική πρότασή του αφορά την ίδια την αγορά εργασίας:
να θεσπιστούν επαγγέλματα «human reserved», δηλαδή θέσεις που θα παραμένουν αποκλειστικά για ανθρώπους ακόμη και αν ένα σύστημα AI ή ένα ρομπότ μπορεί να τις κάνει φθηνότερα ή αποτελεσματικότερα.
«Η AI θα είναι είτε ο μεγαλύτερος εξισωτής είτε η χειρότερη πηγή αδικίας»
Ο Γκέιτς περιγράφει το διακύβευμα με όρους πολύ μεγαλύτερους από μια συνηθισμένη τεχνολογική αλλαγή.
«Η AI θα είναι είτε ο μεγαλύτερος εξισωτής που εφευρέθηκε ποτέ είτε η χειρότερη πηγή αδικίας», γράφει.
Το ποια από τις δύο εκδοχές θα επικρατήσει, υποστηρίζει, εξαρτάται από τις αποφάσεις που λαμβάνονται τώρα.
Ακόμη και στο καλύτερο σενάριο, θεωρεί ότι η κοινωνική μετάβαση θα είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Και αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπάρχει συντονισμένο σχέδιο για τη διαχείρισή της.
«Η πιθανότητα καθαρά αρνητικού αποτελέσματος είναι πολύ υψηλή»
Σε συνέντευξή του στο Axios, ο Γκέιτς εγκαταλείπει ακόμη περισσότερο τη συνήθη αισιοδοξία που τον χαρακτήριζε όταν μιλούσε για νέες τεχνολογίες.
«Τα καλά πράγματα κινούνται λίγο αργά και, πέρα από τα ρομπότ, θα έλεγα ότι τα άσχημα πράγματα είναι επικείμενα», είπε.
Και πρόσθεσε:
«Με τη σημερινή πορεία και ταχύτητα, υπάρχει πολύ υψηλή πιθανότητα το καθαρό αποτέλεσμα να είναι αρνητικό»
Η προειδοποίηση είναι σημαντική ακριβώς επειδή προέρχεται από έναν άνθρωπο που επί δεκαετίες υπερασπίστηκε την τεχνολογία ως μηχανή παραγωγικότητας και κοινωνικής προόδου.
Γιατί αυτή η τεχνολογική επανάσταση είναι διαφορετική
Η κλασική απάντηση στον φόβο για την αυτοματοποίηση είναι ότι η τεχνολογία καταργεί ορισμένες θέσεις αλλά δημιουργεί νέες.
Έτσι συνέβη με τη βιομηχανική επανάσταση, τη μηχανοποίηση, τους υπολογιστές και το διαδίκτυο.
Ο Γκέιτς θεωρεί ότι αυτή η αναλογία μπορεί πλέον να σπάει.
Ο λόγος είναι ότι οι προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις υποκαθιστούσαν κυρίως ανθρώπινη φυσική εργασία και στη συνέχεια δημιουργούσαν νέες θέσεις που απαιτούσαν ανθρώπινη σκέψη.
Η AI όμως μπορεί να υποκαταστήσει και αυτή την ίδια τη γνωστική εργασία.
Νομική.
Customer service.
Ιατρική.
Software.
Μεταποίηση.
Σύμφωνα με τον Γκέιτς, οι ανατροπές δεν θα περιοριστούν σε μία μόνο επαγγελματική τάξη, ενώ είναι πιθανό στο μέλλον να δημιουργούνται «πολύ λιγότερες» νέες θέσεις από όσες υπάρχουν σήμερα.
Το σχέδιο «Human Reserved»
Εδώ έρχεται η πιο εντυπωσιακή πρότασή του.
Ο Γκέιτς προτείνει οι κυβερνήσεις να εξετάσουν εάν ορισμένες θέσεις εργασίας πρέπει να προστατευθούν θεσμικά από την αυτοματοποίηση.
Τις αποκαλεί «Human Reserved» jobs.
Η λογική θυμίζει, όπως σημειώνουν οι Financial Times, τη δημιουργία φυσικών προστατευόμενων περιοχών: η κοινωνία θα αποφασίζει ότι σε ορισμένα πεδία η ανθρώπινη παρουσία έχει αξία από μόνη της και πρέπει να διατηρηθεί ακόμη κι αν η μηχανή είναι τεχνικά ικανότερη.
Παραδείγματα που έχουν τεθεί στη συζήτηση είναι η φροντίδα παιδιών και η συμμετοχή σε ενόρκους, όπου η ανθρώπινη σχέση, η κρίση ή η κοινωνική νομιμοποίηση ενδέχεται να θεωρούνται σημαντικότερες από τη μέγιστη αποδοτικότητα.
Το ερώτημα όμως είναι τεράστιο:
ποιος αποφασίζει ποια επαγγέλματα αξίζει να προστατευθούν;
Φόρος στην AI και στα ρομπότ
Ο Γκέιτς επαναφέρει επίσης μια πρόταση που υπερασπίζεται εδώ και σχεδόν μία δεκαετία:
τη φορολόγηση της αυτοματοποίησης.
Υποστηρίζει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να εξετάσουν φόρους στη χρήση AI, στα AI tokens ή στα ρομπότ, ώστε να μειωθεί το οικονομικό κίνητρο των επιχειρήσεων να αντικαθιστούν ανθρώπινη εργασία αποκλειστικά επειδή η μηχανή φορολογείται ευνοϊκότερα.
Το επιχείρημα είναι απλό.
Εάν ένας εργαζόμενος δημιουργεί φορολογικά και ασφαλιστικά έσοδα για το κράτος αλλά η αντικατάστασή του από AI σχεδόν δεν φορολογείται, τότε το ίδιο το φορολογικό σύστημα ενθαρρύνει την αυτοματοποίηση.
Ο Γκέιτς θέλει αυτή η ανισορροπία να επανεξεταστεί.
Το πραγματικό πρόβλημα: Η επανεκπαίδευση ίσως δεν αρκεί
Για δεκαετίες, το βασικό πολιτικό αντίδοτο στην τεχνολογική ανεργία ήταν το reskilling.
Χάνεις μια θέση.
Εκπαιδεύεσαι σε μια νέα ειδικότητα.
Βρίσκεις νέα δουλειά σε έναν πιο προηγμένο κλάδο.
Ο Γκέιτς αμφισβητεί πλέον εάν αυτή η συνταγή επαρκεί.
Εάν η AI μπορεί να μαθαίνει ταχύτερα από έναν εργαζόμενο και να εισέρχεται συνεχώς σε νέους γνωστικούς τομείς, τότε η εκπαίδευση δεν αποτελεί απαραίτητα μόνιμη άμυνα απέναντι στην αντικατάσταση.
Η μετατόπιση μπορεί να είναι συνεχής.
Και ο εργαζόμενος μπορεί να χρειάζεται να εκπαιδεύεται ξανά και ξανά για θέσεις οι οποίες στο μεταξύ αυτοματοποιούνται.
Από δικηγόρους και γιατρούς μέχρι εργοστάσια
Αυτό που φοβίζει περισσότερο τον Γκέιτς είναι η ταυτόχρονη επέκταση της AI σε λευκά και μπλε κολάρα.
Σε προηγούμενες επαναστάσεις, μία κατηγορία εργαζομένων συχνά μετακινούνταν προς άλλη.
Τώρα, όμως, τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μπορούν να αναλάβουν μέρος της νομικής έρευνας, του software development και της εξυπηρέτησης πελατών, ενώ η σύνδεση AI με robotics φέρνει την ίδια πίεση σε εργοστάσια, logistics και άλλες χειρωνακτικές δραστηριότητες.
Γι’ αυτό ο Γκέιτς θεωρεί ότι το σοκ μπορεί να είναι ταυτόχρονα πολύ ευρύτερο και πολύ ταχύτερο.
Cyber, βιολογία και AI control: «Κίτρινο ή κόκκινο παντού»
Ο φόβος του δεν περιορίζεται στις θέσεις εργασίας.
Cybersecurity.
Βιολογικά όπλα.
Ανθρώπινες σχέσεις.
Ψυχική υγεία.
Εκπαίδευση.
Έλεγχος προηγμένων συστημάτων AI.
Όλοι αυτοί οι κίνδυνοι, όπως είπε, βρίσκονται ήδη σε επίπεδο προειδοποίησης.
«Είναι όλα σαν να αναβοσβήνουν είτε κίτρινο είτε κόκκινο», είπε στο Axios.
Οι Financial Times αναφέρουν επίσης ότι ο Γκέιτς ανησυχεί για την υπερβολική εξάρτηση των ανθρώπων από υπερβολικά «συγκαταβατικά» AI chatbots και για τον κίνδυνο υποχώρησης της κριτικής σκέψης των μαθητών.
«Δεν ξέρω κανέναν που να μην ανησυχεί»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και όσα λέει για τους ίδιους τους επικεφαλής των εταιρειών AI.
Δημοσίως, οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες προβάλλουν κυρίως την παραγωγικότητα, την ανάπτυξη και τις νέες δυνατότητες.
Σύμφωνα όμως με τον Γκέιτς, η ιδιωτική συζήτηση είναι πολύ πιο ανήσυχη.
«Δεν ξέρω πραγματικά κανέναν που να μην ανησυχεί», είπε, αναφερόμενος σε επικεφαλής μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών και εργαστηρίων AI.
Επίθεση και στα δύο αμερικανικά κόμματα
Ο Γκέιτς δεν χαρίζεται ούτε στους Δημοκρατικούς ούτε στους Ρεπουμπλικανούς.
«Θα έλεγα ότι κανένα από τα δύο κόμματα δεν έχει ιδιαίτερη γνώση ή δεν σκέφτεται σοβαρά πάνω σε αυτό», είπε στο Axios.
Η κριτική του είναι ότι η AI αντιμετωπίζεται αποσπασματικά — ως ζήτημα τεχνολογίας, εθνικής ασφάλειας ή εκπαίδευσης — ενώ στην πραγματικότητα επηρεάζει όλα αυτά τα πεδία ταυτόχρονα.
Ζητά ένα νέο εθνικό «κέντρο AI»
Γι’ αυτό προτείνει τη δημιουργία νέων εθνικών θεσμών με δυνατότητα συντονισμού πολιτικής σε διαφορετικά υπουργεία και τομείς.
Απασχόληση.
Εκπαίδευση.
Φορολογία.
Υγεία.
Εθνική ασφάλεια.
Βιολογικός κίνδυνος.
Κατά τον Γκέιτς, η AI δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως αρμοδιότητα ενός υπουργείου τεχνολογίας ή μίας ρυθμιστικής αρχής.
Χρειάζεται οριζόντιος μηχανισμός αντίδρασης.
Και ένα «IAEA για την τεχνητή νοημοσύνη»
Η δεύτερη πρόταση είναι ακόμη πιο φιλόδοξη.
Ο Γκέιτς ζητά τη δημιουργία ενός διεθνούς θεσμού που θα συνδυάζει στοιχεία από τη διεθνή εποπτεία των πυρηνικών εγκαταστάσεων και τη διεθνή πολιτική αεροπορία.
Η λογική είναι ότι τα πιο ισχυρά AI συστήματα δημιουργούν διασυνοριακούς κινδύνους.
Ένα επικίνδυνο μοντέλο που δημιουργείται σε μία χώρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε άλλη.
Μια κυβερνοεπίθεση ή ένα βιολογικό εργαλείο δεν σταματά στα σύνορα.
Άρα, χωρίς κάποια μορφή διεθνούς εποπτείας, κάθε κράτος μπορεί να γίνει ευάλωτο στις αποφάσεις όλων των υπολοίπων.
Το εμπόδιο λέγεται Κίνα
Ο Γκέιτς αναγνωρίζει, πάντως, ότι η γεωπολιτική κάνει ένα τέτοιο σχέδιο εξαιρετικά δύσκολο.
Η AI έχει ήδη εξελιχθεί σε κεντρικό πεδίο ανταγωνισμού ΗΠΑ–Κίνας.
Και κανένα από τα δύο στρατόπεδα δεν θέλει να επιβραδύνει μονομερώς, φοβούμενο ότι το άλλο θα αποκτήσει στρατηγικό πλεονέκτημα.
«Εάν κάποιος είχε ένα αξιόπιστο σχέδιο για να επιβραδύνει παγκοσμίως τις εξελίξεις στην AI, πιθανότατα θα το υποστήριζα», γράφει.
Αλλά αμέσως προσθέτει:
«Δεν νομίζω ότι αυτό πρόκειται να συμβεί».
Αυτή ίσως είναι και η πιο απαισιόδοξη παραδοχή του.
Η ανθρωπότητα μπορεί να αντιλαμβάνεται ότι κινείται πολύ γρήγορα, χωρίς όμως να διαθέτει πολιτικό μηχανισμό για να πατήσει φρένο.
Η νέα μάχη δεν είναι άνθρωπος εναντίον μηχανής – Είναι ποιος θα μοιραστεί τα κέρδη της AI
Η πρόταση για «Human Reserved» θέσεις εργασίας ακούγεται αρχικά σχεδόν παράδοξη.
Για αιώνες, η οικονομική πρόοδος βασίστηκε ακριβώς στο αντίθετο: αν μια μηχανή μπορεί να κάνει μια δουλειά καλύτερα ή φθηνότερα, την αφήνουμε να την κάνει.
Ο Γκέιτς όμως βάζει στο τραπέζι ένα διαφορετικό ερώτημα.
Τι συμβαίνει όταν η μηχανή μπορεί να κάνει σχεδόν τα πάντα;
Τότε η αποδοτικότητα παύει να είναι το μοναδικό κριτήριο.
Η εργασία δεν είναι μόνο παραγωγή.
Είναι εισόδημα, κοινωνική θέση, φορολογική βάση, ανθρώπινη επαφή και ένας βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου διανέμεται ο πλούτος.
Αν η AI αυξήσει θεαματικά την παραγωγικότητα αλλά τα κέρδη συγκεντρωθούν σε λίγες εταιρείες, οι κοινωνικές ανισότητες μπορούν να διευρυνθούν αντί να περιοριστούν.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό νόημα της προειδοποίησης Γκέιτς:
το μεγάλο πολιτικό ζήτημα της AI μπορεί να μην είναι εάν θα δημιουργήσει περισσότερο πλούτο. Είναι ποιος θα εξακολουθεί να έχει δουλειά, εισόδημα και μερίδιο σε αυτόν τον πλούτο όταν οι μηχανές θα μπορούν να κάνουν όλο και περισσότερα.
Πηγές: Financial Times, Axios.