Η Τεχεράνη επιχειρεί μια από τις σημαντικότερες στρατηγικές μετατοπίσεις των τελευταίων ετών.
Έπειτα από έναν πόλεμο που αποκάλυψε όχι μόνο τη δύναμη αλλά και τα όρια της ιρανικής αποτροπής, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επαναφέρει μια παλαιότερη ιρανική ιδέα με πολύ διαφορετικό πλέον βάρος: η ασφάλεια της Μέσης Ανατολής να οικοδομηθεί από τα ίδια τα κράτη της περιοχής και όχι γύρω από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες εξωτερικές δυνάμεις.
Μιλώντας στην Islamic Unity Conference στην Τεχεράνη, ο Πεζεσκιάν πρότεινε τη δημιουργία συμφώνου αμοιβαίας ασφάλειας και μη επίθεσης μεταξύ γειτονικών ισλαμικών κρατών, συνοδευόμενου από έναν μόνιμο μηχανισμό διαμεσολάβησης και πρόληψης συγκρούσεων.
Το Ιράν, δήλωσε, είναι έτοιμο να δημιουργήσει «κοινές ρυθμίσεις ασφαλείας» με τους γείτονές του.
Η πρόταση δεν είναι απλώς ακόμη μία διπλωματική πρωτοβουλία.
Είναι προϊόν της μεταπολεμικής ευαλωτότητας του Ιράν.
Ο πόλεμος αποκάλυψε τα όρια της ιρανικής αποτροπής
Για χρόνια, η στρατηγική ασφαλείας της Τεχεράνης στηριζόταν σε ένα σύνθετο σύστημα αποτροπής.
Βαλλιστικοί πύραυλοι.
Drones.
Οι Φρουροί της Επανάστασης.
Περιφερειακοί σύμμαχοι και ένοπλα δίκτυα.
Και η δυνατότητα του Ιράν να μεταφέρει το κόστος μιας επίθεσης πολύ πέρα από τα δικά του σύνορα.
Ο πόλεμος με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ απέδειξε ότι αυτή η στρατηγική εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική επιθετική ισχύ: η Τεχεράνη μπόρεσε να απαντήσει και να δημιουργήσει κόστος στους αντιπάλους της.
Απέδειξε όμως ταυτόχρονα κάτι πολύ πιο ανησυχητικό για την ιρανική ηγεσία.
Η δυνατότητα αντιποίνων δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με δυνατότητα αποτροπής του πολέμου.
Το ίδιο το Al-Monitor επισημαίνει ότι η σύγκρουση αποκάλυψε ευπάθειες τις οποίες οι τεράστιες ιρανικές επενδύσεις σε πυραύλους, drones και περιφερειακή αποτροπή δεν κατάφεραν να εξαλείψουν.
Αυτό εξηγεί γιατί η Τεχεράνη αναζητεί πλέον κάτι πέρα από το πεδίο της μάχης.
Η νέα ιδέα Πεζεσκιάν: «Μην επιτεθούμε ο ένας στον άλλον»
Η πρόταση έχει δύο βασικούς πυλώνες.
Ο πρώτος είναι ένα περιφερειακό σύμφωνο αμοιβαίας ασφάλειας και μη επίθεσης.
Ο δεύτερος είναι ένας μόνιμος μηχανισμός διαμεσολάβησης και πρόληψης κρίσεων μεταξύ των κρατών της περιοχής.
Εάν εφαρμοζόταν, η λογική θα ήταν ριζικά διαφορετική από τη σημερινή αρχιτεκτονική ασφαλείας του Κόλπου.
Η ασφάλεια πολλών αραβικών κρατών στηρίζεται εδώ και δεκαετίες σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία και στις διμερείς σχέσεις τους με την Ουάσιγκτον.
Το Ιράν προτείνει ουσιαστικά ένα διαφορετικό μοντέλο:
λιγότερη εξάρτηση από εξωτερικούς προστάτες και περισσότερες δεσμεύσεις μη επίθεσης μεταξύ των ίδιων των περιφερειακών δυνάμεων.
Και αυτό εξυπηρετεί ένα θεμελιώδες ιρανικό στρατηγικό συμφέρον: τη σταδιακή αποδυνάμωση του αμερικανικού ρόλου στον Περσικό Κόλπο.
Αλλά η Σαουδική Αραβία χτίζει ήδη διαφορετική αρχιτεκτονική
Εδώ αρχίζει το μεγάλο πρόβλημα για την Τεχεράνη.
Η ιρανική πρόταση εμφανίζεται την ίδια στιγμή που άλλες περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν δικές τους εγγυήσεις ασφαλείας.
Και μάλιστα όχι απαραίτητα μαζί με το Ιράν.
Στις 7 Αυγούστου, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν υπέγραψαν αμυντικό σύμφωνο στη Μέκκα, μια εξέλιξη που το ίδιο το Al-Monitor χαρακτηρίζει δοκιμασία για την περιφερειακή στρατηγική της Τεχεράνης.
Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα αντιπαράθεση δύο μοντέλων.
Από τη μία πλευρά, η Τεχεράνη προτείνει ένα ευρύ σύμφωνο μη επίθεσης.
Από την άλλη, το Ριάντ ενισχύει τις σχέσεις ασφαλείας του με δύο σημαντικές μουσουλμανικές στρατιωτικές δυνάμεις: την Τουρκία και το Πακιστάν.
Η διαφορά είναι κρίσιμη.
Το Ιράν ζητά εμπιστοσύνη.
Οι γείτονές του αναζητούν αποτροπή.
Το παράδοξο της Τεχεράνης: Ζητά εμπιστοσύνη ενώ κρατά το Ορμούζ
Υπάρχει όμως ένα ακόμη μεγαλύτερο εμπόδιο.
Τα Στενά του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη προσπαθεί να πείσει τους γείτονές της ότι μπορεί να γίνει πυλώνας μιας συλλογικής περιφερειακής ασφάλειας, την ώρα που χρησιμοποιεί τον σημαντικότερο ενεργειακό θαλάσσιο διάδρομο του πλανήτη ως βασικό μοχλό πίεσης.
Και αυτό δημιουργεί μια στρατηγική αντίφαση.
Στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται με τη μεσολάβηση του Ομάν, το Ιράν έχει επιδιώξει να διατηρήσει σημαντικό ρόλο στον έλεγχο της εισερχόμενης ναυσιπλοΐας στον Κόλπο. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, περιφερειακοί διαπραγματευτές έχουν επιμείνει ότι οποιοδήποτε σύστημα επιθεωρήσεων πρέπει να περιλαμβάνει και χώρες της περιοχής.
Αυτό αγγίζει την καρδιά του προβλήματος.
Για το Ιράν, το Ορμούζ είναι εγγύηση ότι κανένας πόλεμος εναντίον του δεν μπορεί να περιοριστεί εντός των ιρανικών συνόρων.
Για τους γείτονές του, όμως, η ίδια δυνατότητα μπορεί να εκλαμβάνεται ως απειλή.
Η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει την αδυναμία σε διπλωματικό πλεονέκτημα
Η χρονική στιγμή της πρότασης Πεζεσκιάν δεν είναι τυχαία.
Η ιρανική οικονομία βρίσκεται υπό τεράστια πίεση.
Ο πόλεμος απέδειξε ότι το στρατιωτικό οπλοστάσιο της χώρας δεν μπορεί να αποκλείσει μια μεγάλης κλίμακας επίθεση.
Και οι χώρες του Κόλπου αναζητούν νέες μορφές ασφάλειας.
Η Τεχεράνη επιχειρεί επομένως να μετατρέψει αυτή την αδυναμία σε επιχείρημα:
αν όλοι είναι ευάλωτοι σε έναν περιφερειακό πόλεμο, τότε όλοι έχουν συμφέρον να δημιουργήσουν μηχανισμούς που θα εμποδίζουν την επόμενη σύγκρουση.
Πρόκειται για έξυπνη διπλωματική μετατόπιση.
Αντί το Ιράν να εμφανίζεται μόνο ως η δύναμη που μπορεί να τιμωρήσει τους αντιπάλους του, επιχειρεί να παρουσιαστεί και ως η δύναμη που μπορεί να βοηθήσει ώστε να μη χρειαστεί η επόμενη σύγκρουση.
Το μεγάλο ερώτημα είναι η αξιοπιστία
Το πρόβλημα όμως δεν είναι να καταθέσει η Τεχεράνη μια πρόταση.
Είναι να πείσει τους γείτονές της ότι μπορούν να την εμπιστευθούν.
Ένα περιφερειακό σύστημα ασφαλείας χρειάζεται περισσότερα από μια κοινή διακήρυξη.
Χρειάζεται μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, κανόνες για στρατιωτικές δραστηριότητες, διαύλους επικοινωνίας σε περιόδους κρίσης και —κυρίως— κοινή αντίληψη για το ποιος αποτελεί απειλή.
Και εκεί οι διαφορές παραμένουν τεράστιες.
Η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και άλλα κράτη του Κόλπου μπορεί να επιθυμούν αποκλιμάκωση με το Ιράν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι έτοιμα να αντικαταστήσουν τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας με μια αρχιτεκτονική στην οποία η Τεχεράνη θα έχει κεντρικό ρόλο.
Πού μπαίνει η Τουρκία
Υπάρχει και ένας ακόμη παίκτης που κάνει την εξίσωση πιο σύνθετη.
Η Τουρκία.
Η Άγκυρα μπορεί να λειτουργεί ως συνομιλητής του Ιράν και ταυτόχρονα να ενισχύει τους δεσμούς ασφαλείας της με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Αυτό της προσφέρει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα θέση στη νέα περιφερειακή ισορροπία.
Δεν χρειάζεται να επιλέξει αποκλειστικά ανάμεσα στο Ιράν και στους Άραβες του Κόλπου.
Μπορεί να επιχειρήσει να βρίσκεται μέσα σε περισσότερες από μία αρχιτεκτονικές ασφαλείας ταυτόχρονα.
Για την Τεχεράνη, αυτό αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία και κίνδυνο.
Η Τουρκία μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα.
Μπορεί όμως επίσης να εξελιχθεί σε έναν ακόμη ισχυρό ανταγωνιστή για τον καθορισμό των νέων κανόνων ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Το Ιράν αλλάζει δόγμα επειδή ο πόλεμος απέδειξε ότι η αποτροπή δεν ήταν αρκετή
Εδώ βρίσκεται η πραγματική ιστορία πίσω από την πρόταση Πεζεσκιάν.
Το Ιράν δεν εγκαταλείπει τους πυραύλους του.
Δεν εγκαταλείπει τα drones.
Δεν εγκαταλείπει τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Και ασφαλώς δεν εγκαταλείπει το Ορμούζ ως στρατηγικό μοχλό.
Προσπαθεί όμως να προσθέσει ένα δεύτερο στρώμα ασφάλειας πάνω από τη στρατιωτική αποτροπή: την περιφερειακή αλληλεξάρτηση.
Η λογική είναι απλή.
Εάν οι γειτονικές χώρες δεσμευθούν ότι δεν θα επιτρέπουν το έδαφος ή τις υποδομές τους να χρησιμοποιούνται σε μια επίθεση κατά του Ιράν, η Τεχεράνη αποκτά κάτι που χιλιάδες πύραυλοι δεν μπόρεσαν να της εξασφαλίσουν:
μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος χωρίς να χρειάζεται να πολεμήσει.
Αλλά το αντίτιμο είναι επίσης μεγάλο.
Για να γίνει το Ιράν μέρος μιας πραγματικής περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, πρέπει να πείσει τους γείτονές του ότι η ασφάλεια που προσφέρει δεν συνοδεύεται από ιρανική κυριαρχία πάνω στην περιοχή.
Και αυτό είναι πολύ δυσκολότερο από την υπογραφή ενός συμφώνου.
Ο πόλεμος άλλαξε επομένως ένα θεμελιώδες ερώτημα για την Τεχεράνη.
Για δεκαετίες η ιρανική στρατηγική ρωτούσε:
«Πώς θα κάνουμε μια επίθεση εναντίον μας υπερβολικά ακριβή;»
Μετά τον πόλεμο, προστίθεται ένα δεύτερο:
«Πώς θα κάνουμε τους γείτονές μας να μη θέλουν καν να συμμετάσχουν σε αυτή;»
Αν ο Πεζεσκιάν καταφέρει να μετατρέψει αυτή την ιδέα σε πραγματική περιφερειακή συμφωνία, το Ιράν θα έχει μετατρέψει μία από τις μεγαλύτερες μεταπολεμικές αδυναμίες του σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Αν αποτύχει, η Μέση Ανατολή πιθανότατα θα κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση:
περισσότερες αμυντικές συμμαχίες, περισσότερη στρατιωτικοποίηση και έναν νέο ανταγωνισμό για το ποιος θα οικοδομήσει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της μεταπολεμικής Μέσης Ανατολής.
Πηγή: pagenews.gr