Τρεις διαφορετικές χώρες έστειλαν υψηλόβαθμες αποστολές στην Τεχεράνη μέσα σε λίγες ημέρες.
Το Κατάρ, το Ομάν και το Πακιστάν επιχειρούν να δημιουργήσουν έναν διάδρομο επιστροφής στις συνομιλίες για το Στενό του Ορμούζ και, δυνητικά, για έναν ευρύτερο τερματισμό της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν.
Η εικόνα παραπέμπει σε έντονη διπλωματική κινητικότητα.
Η ουσία, όμως, είναι πολύ πιο δύσκολη.
Το Ιράν δεν εμφανίζεται ακόμη έτοιμο να διαπραγματευτεί ανταλλάγματα. Εμφανίζεται να συγκεντρώνει και να κωδικοποιεί προϋποθέσεις που η Ουάσιγκτον δεν έχει αποδεχθεί.
Και πίσω από αυτή τη σκληρή διαπραγματευτική στάση υπάρχει ένα δεύτερο, ακόμη πιο κρίσιμο ερώτημα:
ποιος έχει σήμερα την πραγματική εξουσία να πει το τελικό «ναι» στην Τεχεράνη;
Το Κατάρ πήγε να βρει όχι μόνο συμφωνία, αλλά και συνομιλητή
Η επίσκεψη του πρωθυπουργού και υπουργού Εξωτερικών του Κατάρ, Σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, στην Τεχεράνη στις 27 Αυγούστου είναι ενδεικτική.
Μέσα στην ίδια ημέρα πραγματοποίησε επαφές με τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και άλλους κορυφαίους Ιρανούς αξιωματούχους, με επίκεντρο την αποκλιμάκωση και την επαναφορά της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ.
Το μήνυμα του Κατάρ ήταν σαφές: επιστροφή του Στενού στην προπολεμική κατάσταση και αναβίωση της διπλωματίας.
Η απάντηση όμως από τον επικεφαλής της ιρανικής εθνικής ασφάλειας ήταν εξίσου σαφής:
«Οι ΗΠΑ πρέπει πρώτα να κάνουν πρακτικά βήματα για να εκπληρώσουν τους όρους του Ιράν και τότε το Ιράν θα προχωρήσει στο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ».
Αυτό δεν είναι κλασική θέση διαπραγμάτευσης.
Είναι απαίτηση προκαταβολικής συμμόρφωσης.
Τι πραγματικά συμφώνησαν Ιράν και Ομάν
Πολύς θόρυβος έχει δημιουργηθεί γύρω από τη συμφωνία Ιράν–Ομάν για έναν προσωρινό διάδρομο ναυσιπλοΐας.
Όμως το τεχνικό πλαίσιο είναι πολύ πιο περιορισμένο από όσο δείχνουν οι τίτλοι.
Οι δύο πλευρές έχουν συζητήσει μια προσωρινή διαδρομή για τα πλοία μέσα από ιρανικά και ομανικά ύδατα, καθώς και συνεργασία για εκκαθάριση ναρκών και ασφαλέστερη κυκλοφορία.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο διάδρομος δεν σημαίνει αυτομάτως πλήρες άνοιγμα του Ορμούζ.
Η ίδια η Τεχεράνη έχει επιμείνει ότι η λειτουργία του εξαρτάται από την αποδοχή των ιρανικών όρων από την Ουάσιγκτον.
Με άλλα λόγια:
ο διάδρομος υπάρχει στο χαρτί.
Η πολιτική συμφωνία που θα τον ενεργοποιήσει δεν υπάρχει ακόμη.
Οι όροι της Τεχεράνης έχουν γίνει βαρύτεροι
Η δυσκολία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή οι ιρανικές απαιτήσεις έχουν διευρυνθεί.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας έχει συνδέσει το πλήρες άνοιγμα του Στενού με μια σειρά πολύ βαριών όρων:
άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού,
αποχώρηση αμερικανικών ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων από την περιοχή,
άρση των κυρώσεων,
απελευθέρωση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων,
αποζημίωση για πολεμικές ζημιές,
και παύση επιθέσεων κατά του Ιράν και συμμάχων του στην περιοχή.
Το πρόβλημα είναι ότι αρκετοί από αυτούς τους όρους υπερβαίνουν το προηγούμενο μνημόνιο του Ιουνίου.
Αυτό σημαίνει ότι η Τεχεράνη δεν ζητά απλώς επιστροφή σε μια προηγούμενη συμφωνία.
Ζητά καλύτερους όρους από εκείνους που είχαν ήδη συζητηθεί.
Η Ουάσιγκτον κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση
Αυτό ακριβώς δημιουργεί το πραγματικό αδιέξοδο.
Η αμερικανική πλευρά δεν έχει δώσει ένδειξη ότι είναι έτοιμη να αποδεχθεί προκαταβολικά αυτές τις απαιτήσεις.
Αντιθέτως, η κυβέρνηση Τραμπ έχει περάσει σε νέα φάση οικονομικής πίεσης και δευτερογενών κυρώσεων, επιχειρώντας να απομονώσει ακόμη περισσότερο την ιρανική οικονομία.
Παράλληλα, αμερικανικές θέσεις που μεταφέρθηκαν δημόσια συνδέουν τη χαλάρωση του αποκλεισμού με την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας από την ιρανική πλευρά — δηλαδή με την αντίστροφη σειρά από αυτήν που ζητά η Τεχεράνη.
Άρα το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι οι δύο πλευρές διαφωνούν στο ύψος ενός ανταλλάγματος.
Διαφωνούν στο ποιος κάνει το πρώτο βήμα.
Και αυτό σε μια διαπραγμάτευση εμπιστοσύνης είναι συχνά το δυσκολότερο σημείο.
Ο πραγματικός κίνδυνος: Οι μεσολαβητές ακούνε άλλη Τεχεράνη από αυτή που βλέπει η Ουάσιγκτον
Εδώ βρίσκεται το βαθύτερο πρόβλημα.
Το χάσμα ανάμεσα σε όσα ακούν οι μεσολαβητές στην Τεχεράνη και σε όσα λέει δημόσια η Ουάσιγκτον δεν μοιάζει απλώς με συνηθισμένο negotiation gap.
Μοιάζει περισσότερο με perception gap.
Το Κατάρ, το Ομάν και το Πακιστάν προσπαθούν να χτίσουν ένα πλαίσιο όπου κάθε πλευρά θα μπορεί να παρουσιάσει ένα πρώτο βήμα ως αμοιβαία κίνηση.
Η Ουάσιγκτον όμως φαίνεται να θεωρεί ότι η Τεχεράνη πρέπει πρώτα να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα.
Η Τεχεράνη θεωρεί ότι η Ουάσιγκτον πρέπει πρώτα να άρει την πίεση.
Όσο οι δύο πρωτεύουσες διαβάζουν διαφορετικά ακόμη και το σημείο εκκίνησης, τόσο η διπλωματική κινητικότητα μπορεί να παράγει συναντήσεις χωρίς να παράγει συμφωνία.
Και μετά έρχεται το πιο δύσκολο ερώτημα: Ποιος αποφασίζει στο Ιράν;
Έξι μήνες μετά τον πόλεμο, η εσωτερική αρχιτεκτονική εξουσίας του Ιράν έχει αλλάξει ριζικά.
Ο Αλί Χαμενεΐ και μεγάλο μέρος της προηγούμενης ανώτατης ηγεσίας σκοτώθηκαν στον πόλεμο. Την κορυφή του συστήματος έχει αναλάβει ο γιος του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ. Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατη αποτίμηση του AP, ο νέος ανώτατος ηγέτης δεν έχει εμφανιστεί δημοσίως για μεγάλο διάστημα και η πραγματική κατανομή εξουσίας έχει μετατοπιστεί ακόμη περισσότερο προς ένα σκληροπυρηνικό δίκτυο στρατιωτικών και κληρικών.
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για κάθε διαπραγμάτευση.
Γιατί μια συμφωνία δεν χρειάζεται μόνο έναν διαπραγματευτή.
Χρειάζεται έναν άνθρωπο ή έναν θεσμό που μπορεί πραγματικά να τη δεσμεύσει.
Πεζεσκιάν εναντίον της σκληρής γραμμής;
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν εμφανίζεται πιο ανοιχτός σε συμβιβασμό.
Έχει δηλώσει ότι τώρα μπορεί να είναι η καλύτερη στιγμή για συμφωνία και έχει επισημάνει την ανάγκη να βρεθεί μηχανισμός επίλυσης των διαφορών.
Όμως η σκληρή γραμμή που εκφράζεται από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, το IRGC και άλλους ισχυρούς πυλώνες του καθεστώτος είναι αισθητά πιο άκαμπτη.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι ένα σύστημα όπου ο πρόεδρος μπορεί να θέλει συμφωνία, αλλά δεν είναι αυτονόητο ότι έχει την τελική εξουσία να υπογράψει τις απαραίτητες υποχωρήσεις.
Και αυτό είναι το «μαύρο κουτί» της ιρανικής διαπραγμάτευσης.
Το Ορμούζ είναι ταυτόχρονα όπλο και παγίδα
Το Ιράν εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το Ορμούζ ως το σημαντικότερο στρατηγικό του χαρτί.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου περνούσε από το Στενό.
Η δυνατότητα της Τεχεράνης να περιορίζει αυτή τη ροή της δίνει τεράστια μόχλευση απέναντι στη Δύση και στις χώρες του Κόλπου.
Αλλά η μόχλευση αυτή έχει ημερομηνία λήξης.
Οι χώρες της περιοχής επιταχύνουν επενδύσεις σε εναλλακτικές οδούς εξαγωγής, αγωγούς και υποδομές που παρακάμπτουν το Στενό. Υπάρχουν ήδη εκτιμήσεις ότι η στρατηγική αξία του Ορμούζ μπορεί να μειωθεί σημαντικά μέσα στα επόμενα χρόνια αν αυτή η τάση συνεχιστεί.
Άρα το Ιράν έχει ένα παράδοξο:
όσο περισσότερο χρησιμοποιεί το Ορμούζ ως όπλο, τόσο περισσότερο ενθαρρύνει τους αντιπάλους του να το καταστήσουν λιγότερο απαραίτητο.
Οι αγορές ήδη ποντάρουν σε μερική αποκλιμάκωση
Οι αγορές ενέργειας έχουν αρχίσει να προεξοφλούν ότι κάποια μορφή μερικής διευθέτησης μπορεί τελικά να επιτευχθεί.
Το Brent υποχώρησε σημαντικά μέσα στην εβδομάδα, καθώς αυξήθηκαν οι προσδοκίες ότι περισσότερο πετρέλαιο θα αρχίσει να κινείται μέσα ή γύρω από το Ορμούζ.
Όμως αυτή η αποκλιμάκωση μπορεί να αποδειχθεί εύθραυστη.
Γιατί οι αγορές ποντάρουν σε τεχνική πρόοδο.
Η πολιτική πραγματικότητα εξακολουθεί να είναι πολύ πιο πίσω.
Το πρόβλημα δεν είναι να βρεθεί φόρμουλα – είναι να βρεθεί ποιος μπορεί να την υπογράψει
Αυτό είναι το πραγματικό story πίσω από τη διπλωματική κινητικότητα.
Το Κατάρ, το Ομάν και το Πακιστάν μπορούν να προτείνουν γλώσσα.
Μπορούν να προτείνουν σειρά βημάτων.
Μπορούν να γεφυρώσουν τεχνικές διαφορές.
Αλλά δεν μπορούν να λύσουν το βασικό πρόβλημα της Τεχεράνης:
ποια ακριβώς δομή εξουσίας μπορεί σήμερα να δεσμεύσει ολόκληρο το ιρανικό καθεστώς σε μια συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό κάνει τις συνομιλίες για το Ορμούζ πιο επικίνδυνες από μια συνηθισμένη διαπραγμάτευση.
Γιατί υπάρχει κίνδυνος οι μεσολαβητές να νομίζουν ότι έχουν φέρει τις δύο πλευρές πιο κοντά, ενώ στην πραγματικότητα έχουν απλώς συγκεντρώσει περισσότερες εκδοχές του τι θεωρεί κάθε πλευρά αποδεκτό.
Η Τεχεράνη σήμερα δεν φαίνεται να διαπραγματεύεται το άνοιγμα του Ορμούζ. Φαίνεται να διαπραγματεύεται το τίμημα της αμερικανικής υποχώρησης.
Και η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, δεν φαίνεται διατεθειμένη να πληρώσει αυτό το τίμημα προκαταβολικά.
Γι’ αυτό η επόμενη μεγάλη εξέλιξη δεν θα έρθει απαραίτητα από την επόμενη επίσκεψη μεσολαβητή.
Μπορεί να έρθει όταν γίνει σαφές ποιος στην Τεχεράνη έχει τελικά την εξουσία να πει “αρκετά” — και να ανοίξει το Στενό.
Πηγή: pagenews.gr