Για χρόνια, ο Βλαντίμιρ Πούτιν μπορούσε να υπολογίζει σε κάτι εξαιρετικά σημαντικό.
Ακόμη και χώρες που δεν υποστήριζαν ανοιχτά τον πόλεμο στην Ουκρανία απέφευγαν να τον αμφισβητούν δημόσια.
Η Ινδία διατηρούσε τη στρατηγική της σχέση με τη Μόσχα και συνέχιζε να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο και όπλα.
Το Καζακστάν παρέμενε δεμένο οικονομικά, ενεργειακά και γεωγραφικά με τη Ρωσία.
Και πολλές πρώην σοβιετικές δημοκρατίες ακολουθούσαν μια πολιτική προσεκτικών αποστάσεων χωρίς ανοιχτή σύγκρουση.
Αυτό το μοντέλο αρχίζει τώρα να παρουσιάζει ρωγμές.
Όχι επειδή οι χώρες αυτές μετατρέπονται ξαφνικά σε αντιρωσικές.
Αλλά επειδή ο πόλεμος έχει αρχίσει να εισάγει κόστος στις δικές τους οικονομίες, στις εξαγωγές τους και στις σχέσεις τους με τη Δύση.
Μόντι προς Πούτιν: «Ήρθε η ώρα να τελειώσει ο πόλεμος»
Η πιο εντυπωσιακή παρέμβαση ήρθε από τον Ναρέντρα Μόντι.
Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Κιργιστάν, ο Ινδός πρωθυπουργός επέλεξε να μιλήσει με ασυνήθιστα ευθύ τρόπο μπροστά στον Ρώσο πρόεδρο.
«Ήρθε η ώρα να αφήσουμε πίσω μας έναν πόλεμο χωρίς τέλος και να περάσουμε στο τέλος του πολέμου», είπε.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Μόντι ζητούσε ειρήνη.
Ήταν όμως από τις πιο άμεσες δημόσιες τοποθετήσεις του απέναντι στον Πούτιν.
Και αυτό έχει σημασία επειδή η Ινδία δεν είναι μια περιφερειακή δύναμη που μπορεί εύκολα να αγνοήσει η Μόσχα.
Είναι ένας από τους σημαντικότερους αγοραστές ρωσικού πετρελαίου και ένας παραδοσιακός πελάτης ρωσικών οπλικών συστημάτων.
Η Ινδία δεν εγκαταλείπει τη Ρωσία – αλλά θέλει να σταματήσει να πληρώνει το τίμημα
Το Νέο Δελχί βρίσκεται σε μια ολοένα δυσκολότερη ισορροπία.
Από τη μία πλευρά, το φθηνότερο ρωσικό αργό έχει σημαντική οικονομική αξία.
Από την άλλη, η σχέση αυτή έχει εξελιχθεί σε μόνιμο σημείο τριβής με την Ουάσιγκτον.
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη ασκήσει έντονη πίεση για περιορισμό των ινδικών αγορών ρωσικού πετρελαίου, ενώ η σχέση με τη Μόσχα έχει χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα και σε εμπορικές διαμάχες.
Και τώρα υπάρχει κάτι ακόμη πιο απτό.
Τον Ιούλιο, ρωσική πυραυλική επίθεση σε φορτηγό πλοίο στη Μαύρη Θάλασσα προκάλεσε τον θάνατο τεσσάρων Ινδών μελών του πληρώματος.
Η σύγκρουση επομένως δεν είναι πλέον ένα μακρινό γεωπολιτικό γεγονός.
Αγγίζει άμεσα Ινδούς πολίτες και ινδικά οικονομικά συμφέροντα.
Το μήνυμα Μόντι έχει και αποδέκτη τη Δύση
Η παρέμβαση του Ινδού πρωθυπουργού έχει όμως και δεύτερη ανάγνωση.
Το Νέο Δελχί θέλει να διατηρήσει τη στρατηγική αυτονομία του.
Δεν θέλει να ευθυγραμμιστεί ούτε πλήρως με τη Μόσχα ούτε πλήρως με την Ουάσιγκτον.
Γι’ αυτό το μήνυμα προς τον Πούτιν λειτουργεί ταυτόχρονα ως μήνυμα προς τους δυτικούς εταίρους της Ινδίας:
αγοράζουμε ρωσική ενέργεια, αλλά δεν υποστηρίζουμε τον πόλεμο.
Αυτή η διάκριση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ινδία προετοιμάζεται να φιλοξενήσει τη σύνοδο των BRICS και θέλει να εμφανίζεται ως αυτόνομος πόλος, όχι ως μέρος ενός ρωσοκινεζικού στρατοπέδου.
Τοκάγιεφ: Η ακόμη πιο επικίνδυνη κριτική για τον Πούτιν
Ίσως ακόμη πιο σημαντική πολιτικά είναι η στάση του Καζακστάν.
Ο Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ μίλησε τον Ιούλιο απευθείας στον Πούτιν και έθεσε ανοιχτά το ερώτημα για τη λογική συνέχισης της σύγκρουσης.
«Η φύση αυτής της σύγκρουσης δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη σε πολλούς, συμπεριλαμβανομένων και εμάς», είπε, προσθέτοντας ότι ίσως έχει έρθει η στιγμή για πάγωμα του πολέμου και επιστροφή σε μια αναθεωρημένη φόρμουλα των διαπραγματεύσεων της Κωνσταντινούπολης.
Αυτό είναι εξαιρετικά βαρύ μήνυμα.
Το Καζακστάν δεν είναι Ινδία.
Είναι χώρα με τεράστια σύνορα με τη Ρωσία, βαθιές ιστορικές σχέσεις και κρίσιμες ενεργειακές εξαρτήσεις από ρωσικές διαδρομές.
Όταν ένας τέτοιος εταίρος αρχίζει να αμφισβητεί δημόσια το νόημα του πολέμου, το μήνυμα προς το Κρεμλίνο είναι πολύ πιο δύσκολο να αγνοηθεί.
Γιατί το Καζακστάν έχει αρχίσει να χάνει την υπομονή του
Η εξήγηση είναι σε μεγάλο βαθμό οικονομική.
Το Καζακστάν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Caspian Pipeline Consortium – CPC για την εξαγωγή του πετρελαίου του.
Ο αγωγός καταλήγει στο Νοβοροσίσκ, στις ρωσικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας.
Οι επιθέσεις drones και η γενικότερη στρατιωτική αστάθεια έχουν προκαλέσει προβλήματα στη λειτουργία του συστήματος και έχουν δυσκολέψει τη φόρτωση πετρελαίου.
Άρα για την Αστάνα ο πόλεμος έχει πλέον πολύ συγκεκριμένο οικονομικό τίμημα:
λιγότερη προβλεψιμότητα στις εξαγωγές και μεγαλύτερη εξάρτηση από ένα πολεμικό περιβάλλον που το Καζακστάν δεν ελέγχει.
Chevron και ExxonMobil προσθέτουν δυτική πίεση
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα λόγω της δυτικής επιχειρηματικής παρουσίας στο Καζακστάν.
Αμερικανικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων θυγατρικές των Chevron και ExxonMobil, συμμετέχουν στην κοινοπραξία του CPC.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ που επικαλείται τον Carnegie Russia Eurasia Center, η πίεση από επιχειρηματικά και δυτικά συμφέροντα φαίνεται να ενισχύει την ανάγκη της Αστάνα να απαιτήσει μεγαλύτερη σταθερότητα.
Αυτό δημιουργεί μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα για τη Μόσχα.
Οι γείτονές της δεν έχουν πλέον μόνο ρωσικές επιλογές.
Έχουν και αμερικανικό κεφάλαιο.
Η μεγαλύτερη ρωγμή βρίσκεται στην πρώην σοβιετική περιφέρεια
Το Καζακστάν δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση.
Η Αρμενία έχει ήδη απομακρυνθεί αισθητά από τη Ρωσία.
Το Ερεβάν κατηγορεί τη Μόσχα ότι δεν έκανε αρκετά για να αποτρέψει την κατάρρευση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023, παρότι υπήρχαν ρωσικές ειρηνευτικές δυνάμεις στην περιοχή.
Έκτοτε, η Αρμενία έχει αναζητήσει στενότερες σχέσεις με τη Δύση και νέες αμερικανικές επενδύσεις.
Και αυτό είναι ίσως πιο ανησυχητικό για το Κρεμλίνο από τις δηλώσεις ενός δυτικού ηγέτη.
Γιατί δείχνει ότι η ρωσική επιρροή υποχωρεί μέσα στην ίδια την παραδοσιακή της σφαίρα επιρροής.
Η Ουκρανία απορροφά ρωσική ισχύ από την περιφέρεια
Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη γεωπολιτική αλλαγή.
Όσο η Ρωσία συγκεντρώνει στρατιωτικούς, οικονομικούς και πολιτικούς πόρους στην Ουκρανία, τόσο λιγότερη ισχύ διαθέτει για να επιβάλει πειθαρχία στην περιφέρειά της.
Η εικόνα μιας Ρωσίας που μπορεί ταυτόχρονα να πολεμά στην Ουκρανία, να ελέγχει τον Καύκασο, να καθορίζει την Κεντρική Ασία και να διατηρεί απόλυτη επιρροή στους εταίρους της γίνεται ολοένα δυσκολότερο να διατηρηθεί.
Όπως σημειώνουν αναλυτές, οι γειτονικές χώρες φαίνεται να αισθάνονται πλέον ότι έχουν μεγαλύτερη ελευθερία να επικρίνουν τη Μόσχα επειδή η Ρωσία έχει ήδη υπερβολικά πολλά μέτωπα ανοιχτά.
Αυτό δεν είναι ακόμη «ανταρσία» κατά του Πούτιν
Χρειάζεται όμως προσοχή.
Η Ινδία δεν εγκαταλείπει τη Ρωσία.
Το Καζακστάν δεν έχει κόψει τις στρατηγικές του σχέσεις με τη Μόσχα.
Ούτε βλέπουμε μια συντονισμένη εξέγερση των συμμάχων του Κρεμλίνου.
Η σωστή λέξη είναι αυτονόμηση.
Οι χώρες αυτές αρχίζουν να υπερασπίζονται ανοιχτότερα τα δικά τους συμφέροντα, ακόμη και όταν αυτά συγκρούονται με τις ρωσικές επιδιώξεις.
Και αυτό από μόνο του είναι μεγάλη αλλαγή.
Η Μόσχα βλέπει το στρατηγικό της μονοπώλιο να τελειώνει
Για δεκαετίες, η Ρωσία διέθετε ένα είδος στρατηγικού μονοπωλίου σε μεγάλο μέρος της Κεντρικής Ασίας και του Νοτίου Καυκάσου.
Αυτό σήμερα αμφισβητείται από πολλές κατευθύνσεις.
Από την Κίνα μέσω επενδύσεων και εμπορίου.
Από τις ΗΠΑ μέσω εταιρειών, υποδομών και διπλωματικών πρωτοβουλιών.
Από την Τουρκία μέσω τουρκογενών κρατών.
Και από τις ίδιες τις τοπικές κυβερνήσεις, που θέλουν περισσότερη αυτονομία.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία.
Γιατί οι δηλώσεις Μόντι και Τοκάγιεφ έχουν μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο φαίνεται
Ο Πούτιν μπορεί να αγνοήσει εύκολα την κριτική από το Παρίσι, το Βερολίνο ή το Λονδίνο.
Είναι πολύ δυσκολότερο να αγνοήσει δημόσιες υποδείξεις από ηγέτες που ο ίδιος παρουσιάζει ως εταίρους στον «πολυπολικό κόσμο».
Η Ρωσία θέλει να παρουσιάζει BRICS και SCO ως αποδείξεις ότι δεν είναι διεθνώς απομονωμένη.
Αλλά όταν μέσα σε αυτά τα ίδια σχήματα οι εταίροι αρχίζουν να λένε στον Πούτιν ότι ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει, το αφήγημα γίνεται πιο σύνθετο.
Η πολυπολικότητα σημαίνει περισσότερους εταίρους.
Σημαίνει όμως και λιγότερους πειθαρχημένους συμμάχους.
Οι φίλοι της Ρωσίας αρχίζουν να στέλνουν λογαριασμό
Αυτό είναι τελικά το πραγματικό μήνυμα.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν επιβαρύνει πλέον μόνο τη Ρωσία και τη Δύση.
Επιβαρύνει και τις χώρες που προσπάθησαν επί χρόνια να μείνουν στη μέση.
Η Ινδία πληρώνει σε πίεση στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και σε αυξημένο γεωπολιτικό κόστος.
Το Καζακστάν πληρώνει σε αβεβαιότητα στις εξαγωγές πετρελαίου.
Η Αρμενία έχει ήδη αναζητήσει εναλλακτικές εγγυήσεις ασφαλείας.
Και όσο αυτό συνεχίζεται, οι εταίροι της Μόσχας θα έχουν όλο και περισσότερους λόγους να πουν στον Πούτιν αυτό που μέχρι πρόσφατα απέφευγαν:
ο πόλεμος δεν είναι πλέον μόνο δικό σας πρόβλημα – αρχίζει να γίνεται και δικό μας.
Αυτό δεν σημαίνει ακόμη κατάρρευση του ρωσικού δικτύου συμμαχιών.
Σημαίνει όμως ότι η Μόσχα αρχίζει να χάνει κάτι εξαιρετικά πολύτιμο:
την ικανότητα να θεωρεί δεδομένη τη σιωπή των φίλων της.
Πηγή: pagenews.gr