Ένα διαφορετικό πρόσωπο της Θεσσαλονίκης, στο οποίο η πολιτιστική κληρονομιά δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως κάτι που πρέπει να προστατευθεί αλλά ως αναπτυξιακό κεφάλαιο της πόλης, παρουσίασε από την 90ή ΔΕΘ η Λίνα Μενδώνη.
Περίπου 42 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας κατευθύνθηκαν σε έργα πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, επιταχύνοντας αποκαταστάσεις μνημείων, αναβαθμίσεις σύγχρονων πολιτιστικών υποδομών, παρεμβάσεις προσβασιμότητας και ψηφιακό μετασχηματισμό.
Το αποτέλεσμα αρχίζει ήδη να αποτυπώνεται στην ίδια την εικόνα της πόλης: από το ανακαινισμένο Αλκαζάρ και το Μπέη Χαμάμ έως τα βυζαντινά μνημεία, το Κρατικό Ωδείο, το Μέγαρο Μουσικής και το νέο MOMus-Air στο αεροδρόμιο «Μακεδονία».
Η Μενδώνη βάζει τον πολιτισμό μέσα στην αναπτυξιακή εξίσωση
Μιλώντας στην ημερίδα «Επενδύοντας στην Πολιτιστική Κληρονομιά: Ένας Πυλώνας Ανάπτυξης για το Μέλλον», στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του MOMus, η υπουργός Πολιτισμού περιέγραψε μια στρατηγική που, όπως τόνισε, δεν ξεκίνησε με το Ταμείο Ανάκαμψης.
«Στο υπουργείο Πολιτισμού, ήδη από το 2019, σχεδιάσαμε 13 χάρτες, έναν για κάθε Περιφέρεια, με υποσύνολα τις Περιφερειακές Ενότητες. Εκεί καταγράψαμε τι χρειάζεται να γίνει, τι ζητούν οι τοπικές κοινωνίες και οι πολιτιστικοί φορείς και ποιες παρεμβάσεις θα είναι τελικά επωφελείς για κάθε περιοχή», ανέφερε η Λίνα Μενδώνη.
Η λογική ήταν να υπάρχει έτοιμη δεξαμενή ώριμων έργων ώστε, όταν εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος.
Και σε αυτό ακριβώς το σημείο το Ταμείο Ανάκαμψης λειτούργησε ως επιταχυντής.
Έργα που θα περίμεναν τέσσερα χρόνια έγιναν τώρα
Η υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στην ταχύτητα που επέτρεψε το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο.
«Το Ταμείο Ανάκαμψης ήρθε να χρηματοδοτήσει έργα τα οποία, φυσιολογικά, θα πήγαιναν τουλάχιστον τέσσερα χρόνια αργότερα, στην καλύτερη περίπτωση, όταν θα άνοιγε η νέα χρηματοδοτική περίοδος του ΕΣΠΑ», σημείωσε.
Έτσι, έργα που ήταν ήδη ώριμα ή μπορούσαν να ωριμάσουν με ταχύτερες διαδικασίες πέρασαν νωρίτερα στη φάση της υλοποίησης.
Και αυτή είναι ίσως η πολιτικά σημαντικότερη διάσταση των €42 εκατ.: δεν πρόκειται απλώς για περισσότερα χρήματα στον πολιτισμό, αλλά για συμπίεση του χρόνου ανάμεσα στον σχεδιασμό και στο αποτέλεσμα.
Αλκαζάρ και Μπέη Χαμάμ αλλάζουν την Εγνατία
Η αλλαγή γίνεται ιδιαίτερα ορατή στην καρδιά της Θεσσαλονίκης.
Η αποκατάσταση του Αλκαζάρ και οι εργασίες στο Μπέη Χαμάμ επαναφέρουν δύο ιστορικά μνημεία στο αστικό τοπίο της Εγνατίας, ενώ παράλληλα έχουν προχωρήσει παρεμβάσεις σε βυζαντινά μνημεία που αποδίδονται σταδιακά στους πολίτες.
Εδώ βρίσκεται και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της στρατηγικής: η επένδυση στο μνημείο αλλάζει ταυτόχρονα και τον δημόσιο χώρο γύρω του.
Η πολιτιστική παρέμβαση αποκτά επομένως αστική διάσταση, επηρεάζοντας την εικόνα μιας γειτονιάς, την επισκεψιμότητα και τελικά την οικονομική δραστηριότητα που αναπτύσσεται γύρω από αυτή.
MOMus-Air: Η σύγχρονη τέχνη συναντά τον επισκέπτη στο αεροδρόμιο
Η πολιτιστική επένδυση δεν περιορίζεται στην αρχαιολογία και στα ιστορικά μνημεία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το MOMus-Air, ο νέος μόνιμος χώρος σύγχρονης τέχνης στο αεροδρόμιο «Μακεδονία».
Η επιλογή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την τουριστική ταυτότητα της Θεσσαλονίκης: ο επισκέπτης μπορεί πλέον να έρχεται σε επαφή με τη σύγχρονη πολιτιστική παραγωγή της πόλης ήδη από την πύλη εισόδου του.
Ο πολιτισμός μεταφέρεται έτσι έξω από τα παραδοσιακά όρια ενός μουσείου και εντάσσεται στην ίδια την ταξιδιωτική εμπειρία.
Μέγαρο Μουσικής: Προσβασιμότητα και νέο ηχογραφικό κέντρο
Στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης οι παρεμβάσεις έχουν διαφορετικό χαρακτήρα.
Η καθολική προσβασιμότητα αποτελεί σημαντική αναβάθμιση για τη δυνατότητα ισότιμης συμμετοχής των πολιτών στις πολιτιστικές δραστηριότητες, ενώ το νέο σύγχρονο ηχογραφικό κέντρο διευρύνει τις παραγωγικές δυνατότητες του οργανισμού.
Η επένδυση, επομένως, δεν αφορά μόνο το κτίριο. Αφορά και το τι μπορεί να παράγει ένας πολιτιστικός οργανισμός μέσα σε αυτό.
Το Κρατικό Ωδείο ξαναμπαίνει στο παιχνίδι
Σημαντικό κεφάλαιο αποτελεί και η αποκατάσταση του κτιρίου του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης.
Παράλληλα με τις κτιριακές εργασίες, αναπτύσσονται ψηφιακά εργαλεία για τις ανάγκες του οργανισμού, συνδέοντας την προστασία ενός ιστορικού θεσμού με τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό του.
Αυτή είναι και η νέα φιλοσοφία που επιχειρεί να περιγράψει το υπουργείο: δεν αρκεί να αποκατασταθεί ένα πολιτιστικό κτίριο· πρέπει να μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα την επόμενη ημέρα.
€450 εκατ. και 208 έργα πολιτισμού σε ολόκληρη την Ελλάδα
Η Θεσσαλονίκη αποτελεί μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου εθνικού προγράμματος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Λίνα Μενδώνη, περίπου €450 εκατ. αμιγών πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης κατευθύνθηκαν στον πολιτισμό πανελλαδικά, χωρίς να συνυπολογίζονται εθνικοί πόροι και ΦΠΑ.
Με αυτή τη χρηματοδότηση το υπουργείο Πολιτισμού υλοποίησε 208 έργα σε ολόκληρη τη χώρα.
Το χαρτοφυλάκιο εκτείνεται από αρχαιολογικούς χώρους και αποκαταστάσεις μνημείων μέχρι νέα μουσεία, επανεκθέσεις και ψηφιακές υποδομές.
Η ψηφιακή μετάβαση είναι πλέον ζήτημα βιωσιμότητας
Η Μενδώνη έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Και εδώ υπάρχει μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας.
Η ψηφιοποίηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα πρόσθετο τεχνολογικό project, αλλά ως παράγοντας βιωσιμότητας και διεύρυνσης του κοινού των πολιτιστικών οργανισμών.
Ένας σύγχρονος πολιτιστικός φορέας δεν ανταγωνίζεται μόνο για τον επισκέπτη που βρίσκεται φυσικά στην πόλη. Ανταγωνίζεται διεθνώς για προσοχή, ψηφιακή παρουσία, εκπαιδευτικό περιεχόμενο και πολιτιστική εξωστρέφεια.
Από το μνημείο στο ξενοδοχείο, το εστιατόριο και την τοπική αγορά
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη οικονομική διάσταση της στρατηγικής.
Ένα αποκατεστημένο μνημείο δεν δημιουργεί αξία μόνο μέσω των εισιτηρίων του.
Μπορεί να αυξήσει την επισκεψιμότητα μιας περιοχής, να ενισχύσει τη διάρκεια παραμονής των ταξιδιωτών, να τροφοδοτήσει ξενοδοχεία και εστίαση, να δημιουργήσει νέες πολιτιστικές διαδρομές και να ενισχύσει την εμπορική δραστηριότητα.
Γι’ αυτό και η σύνδεση πολιτισμού – βιώσιμου τουρισμού – τοπικής οικονομίας βρέθηκε στον πυρήνα της ημερίδας.
Για μια πόλη όπως η Θεσσαλονίκη, με βυζαντινή, οθωμανική, εβραϊκή, νεότερη και σύγχρονη πολιτιστική ταυτότητα, αυτό μπορεί να αποτελέσει σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα.
Η μεγάλη πρόκληση μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Υπάρχει, ωστόσο, και το ερώτημα της επόμενης ημέρας.
Το Ταμείο Ανάκαμψης έδωσε τη δυνατότητα να επιταχυνθούν έργα που διαφορετικά, όπως είπε η ίδια η υπουργός, θα περίμεναν χρόνια.
Η πραγματική επιτυχία θα κριθεί από το εάν η δυναμική αυτή μπορεί να συνεχιστεί και μετά την ολοκλήρωση του συγκεκριμένου χρηματοδοτικού κύκλου.
Γιατί ένα μνημείο χρειάζεται συντήρηση μετά την αποκατάσταση. Ένα μουσείο χρειάζεται κοινό μετά τα εγκαίνια. Μια ψηφιακή υποδομή χρειάζεται συνεχή αναβάθμιση.
Η Θεσσαλονίκη επενδύει στην ταυτότητά της
Τα €42 εκατ. έχουν επομένως μεγαλύτερη σημασία από τον ίδιο τον αριθμό.
Αποτυπώνουν μια πολιτική επιλογή: ο πολιτισμός να αντιμετωπίζεται ως υποδομή ανάπτυξης και όχι ως πολυτέλεια που χρηματοδοτείται όταν περισσεύουν πόροι.
Από το Αλκαζάρ και το Μπέη Χαμάμ μέχρι το MOMus-Air, το Μέγαρο Μουσικής και το Κρατικό Ωδείο, η Θεσσαλονίκη αποκτά ένα πυκνότερο και πιο σύγχρονο πολιτιστικό δίκτυο.
Και αυτό είναι το ισχυρότερο μήνυμα που θέλησε να στείλει η Λίνα Μενδώνη από τη ΔΕΘ: η επένδυση στην ιστορία μπορεί να γίνει επένδυση στο μέλλον — αρκεί το αποκατεστημένο μνημείο να επιστρέφει στην πόλη, στους κατοίκους και στην οικονομία της.
Πηγή: pagenews.gr