ΜΑΝΟΣ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ
9 ΧΡΟΝΙΑ • 9 ΟΡΟΣΗΜΑ
Ο άνθρωπος πίσω από το δίκτυο που αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη της Ελλάδας
Εννέα χρόνια μπορούν να μετρηθούν με πολλούς τρόπους.
Στον κόσμο των μεγάλων υποδομών, όμως, ο χρόνος αποκτά διαφορετική αξία όταν μετατρέπεται σε έργα.
Σε καλώδια που διασχίζουν θάλασσες. Σε νησιά που βγαίνουν από την ενεργειακή απομόνωση. Σε νέες γραμμές μεταφοράς. Σε μικρότερη εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα. Σε χαμηλότερο κόστος για τους καταναλωτές. Και, τελικά, σε μια χώρα που αποκτά διαφορετική θέση στον περιφερειακό και ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.
Αυτή είναι η ιστορία της τελευταίας εννιαετίας του ΑΔΜΗΕ.
Και είναι ταυτόχρονα η ιστορία μιας περιόδου που συνδέεται με την παρουσία του Μάνου Μανουσάκη στην ηγεσία του Διαχειριστή και με έναν εξαιρετικά πυκνό κύκλο ανάπτυξης ηλεκτρικών υποδομών.
Η ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας περνά πλέον σε μεγάλο βαθμό μέσα από τα δίκτυα. Και ο ΑΔΜΗΕ βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η ενεργειακή ασφάλεια, η πράσινη μετάβαση, οι επενδύσεις και η αναβάθμιση της θέσης της χώρας στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Η περίοδος Μανουσάκη: Από τον σχεδιασμό στην εκτέλεση
Οι μεγάλες ηλεκτρικές διασυνδέσεις δεν είναι συμβατικά κατασκευαστικά projects.
Χρειάζονται πολυετή σχεδιασμό, υψηλή τεχνική εξειδίκευση, πολύπλοκες αδειοδοτήσεις, μεγάλα κεφάλαια, διεθνείς προμηθευτές και ισχυρή διαχειριστική ικανότητα.
Κυρίως όμως απαιτούν συνέχεια στην εκτέλεση.
Εκεί βρίσκεται ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της τελευταίας εννιαετίας του ΑΔΜΗΕ.
Από το 2020 και μετά, οι βόρειες Κυκλάδες, η Σκιάθος και η διασύνδεση Κρήτης–Πελοποννήσου λειτουργούν αδιάλειπτα, αναβαθμίζοντας την ενεργειακή ασφάλεια των νησιωτικών περιοχών που εξυπηρετούν.
Παράλληλα, προχώρησαν αναβαθμίσεις υφιστάμενων διασυνδέσεων στο Ιόνιο και το Αιγαίο, καθώς και έργα που αφορούν τον χερσαίο κορμό του ηλεκτρικού συστήματος από την Πελοπόννησο έως τη βόρεια Ελλάδα.
Έτσι δημιουργήθηκε κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία για έναν οργανισμό υποδομών:
track record εκτέλεσης.
Και πάνω σε αυτό το track record χτίζεται πλέον η επόμενη περίοδος.
01 | Βόρειες Κυκλάδες
Η αρχή μιας διαφορετικής ενεργειακής γεωγραφίας
Η διασύνδεση των Κυκλάδων αποτέλεσε ένα από τα βασικά κεφάλαια του νέου ηλεκτρικού χάρτη.
Νησιά με μεγάλη τουριστική ανάπτυξη και έντονες εποχικές ανάγκες απέκτησαν ισχυρότερη σύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα.
Η μετάβαση είχε ήδη αρχίσει:
από την ενεργειακή απομόνωση στη διασύνδεση.
02 | Σκιάθος
Ένα ακόμη νησί στο ενιαίο σύστημα
Η Σκιάθος αποτελεί έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα των έργων που αναβάθμισαν την ασφάλεια τροφοδοσίας του νησιωτικού χώρου.
Κάθε επιμέρους διασύνδεση μπορεί να είναι μικρότερη από τα mega-projects που ακολούθησαν, αλλά υπηρετεί την ίδια στρατηγική:
λιγότερες ενεργειακές νησίδες, περισσότερο ενιαίο δίκτυο.
03 | Κρήτη–Πελοπόννησος
Το πρώτο μεγάλο βήμα για την Κρήτη
Η πρώτη διασύνδεση της Κρήτης με το ηπειρωτικό σύστημα μέσω Πελοποννήσου αποτέλεσε καθοριστική καμπή.
Για πρώτη φορά, το μεγαλύτερο ελληνικό νησί έπαψε να εξαρτάται αποκλειστικά από το αυτόνομο ηλεκτρικό του σύστημα.
Ήταν ταυτόχρονα ένα απαιτητικό τεχνικό project και το πρώτο μεγάλο βήμα προς την πλήρη άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κρήτης.
Και ακολούθησε το έργο που άλλαξε οριστικά τα δεδομένα.
04 | Κρήτη–Αττική
Το μεγαλύτερο έργο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας που έχει υλοποιηθεί στην Ελλάδα
Ο Μάιος του 2025 αποτέλεσε ιστορικό σημείο αναφοράς για το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα.
Η δεύτερη ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης με την ηπειρωτική χώρα, μέσω Αττικής, τέθηκε σε λειτουργία.
Το έργο υλοποιήθηκε από τη θυγατρική του ΑΔΜΗΕ, Ariadne Interconnection, και με την ολοκλήρωσή του τερματίστηκε οριστικά η ενεργειακή απομόνωση της Κρήτης.
Η σημασία του, όμως, δεν αποτυπώνεται μόνο στην τεχνική του κλίμακα.
Αποτυπώνεται κυρίως στην απόδοσή του.
Από ελληνικό mega-project σε ευρωπαϊκό case study
Η σημασία της Κρήτης–Αττικής ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα.
Η διασύνδεση συμπεριλήφθηκε στα 25 σημαντικά έργα πανευρωπαϊκά στο πλαίσιο του διαγωνισμού RegioStars Awards.
Για τον ΑΔΜΗΕ, η αναγνώριση αυτή προσθέτει ένα ακόμη credential σε έναν Διαχειριστή που περνά από την κατασκευή μεγάλων εθνικών έργων στην υλοποίηση ενός όλο και πιο διεθνοποιημένου επενδυτικού προγράμματος.
05 | Νότιες Κυκλάδες
Σαντορίνη, Φολέγανδρος, Μήλος και Σέριφος στο ηπειρωτικό σύστημα
Ο τελευταίος κρίκος στην αλυσίδα των διασυνδέσεων των Κυκλάδων προστέθηκε τον Ιούνιο του 2026, με την κατασκευαστική ολοκλήρωση της διασύνδεσης των νοτίων Κυκλάδων.
Σαντορίνη, Φολέγανδρος, Μήλος και Σέριφος ενσωματώνονται στο ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα μέσω Αττικής.
Πρόκειται για την τέταρτη και τελευταία φάση ενός ευρύτερου project μέσω του οποίου έχουν επίσης διασυνδεθεί άμεσα στην υψηλή τάση η Πάρος, η Μύκονος, η Σύρος και η Νάξος.
Παράλληλα, αναβαθμίστηκαν οι υποβρύχιες καλωδιακές συνδέσεις Εύβοιας–Άνδρου και Άνδρου–Τήνου.
Ένας ολόκληρος νησιωτικός χώρος αλλάζει ενεργειακό μοντέλο.
06 | Ο ηλεκτρικός κορμός
Το έργο που δεν βρίσκεται μόνο κάτω από τη θάλασσα
Το transformation του ελληνικού συστήματος δεν περιορίζεται στα υποβρύχια καλώδια.
Παράλληλα με τις νησιωτικές διασυνδέσεις προχωρούν οι αναβαθμίσεις στο Ιόνιο και το Αιγαίο, αλλά και η ενίσχυση του χερσαίου ηλεκτρικού κορμού από την Πελοπόννησο έως τη βόρεια Ελλάδα.
Είναι η λιγότερο θεαματική οπτικά, αλλά απολύτως κρίσιμη πλευρά της ενεργειακής μετάβασης.
Όσο περισσότερες ΑΠΕ, αποθήκευση και νέα ηλεκτρικά φορτία εισέρχονται στο σύστημα, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για ισχυρότερη μεταφορά.
Χωρίς δίκτυο δεν υπάρχει ενεργειακή μετάβαση.
Η επόμενη πίστα
Η επιτυχής αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους 1 δισ. ευρώ, που ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2026, δημιουργεί τη χρηματοδοτική βάση για τον επόμενο μεγάλο κύκλο ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ.
Και εδώ αλλάζει η φύση του story.
Η προηγούμενη περίοδος ήταν κυρίως η περίοδος των έργων που παραδόθηκαν.
Η νέα είναι η περίοδος της κλίμακας.
Δωδεκάνησα.
Βόρειο Αιγαίο.
Ελλάδα–Ιταλία.
Ο ελληνικός ηλεκτρικός χάρτης αρχίζει να ενώνεται με έναν πολύ μεγαλύτερο ευρωπαϊκό.
07 | Δωδεκάνησα
1.290 χιλιόμετρα νέας ενεργειακής γεωγραφίας
Αφετηρία της ηλεκτρικής διασύνδεσης των Δωδεκανήσων είναι η Κόρινθος.
Από εκεί προβλέπεται η σύνδεση με την Κω μέσω καλωδιακού συστήματος υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος — HVDC.
Το συνολικό μήκος του συστήματος φτάνει τα 1.290 χιλιόμετρα.
Το project περιλαμβάνει επίσης τη διασύνδεση της Κω με τη Ρόδο και την Κάρπαθο μέσω υποβρύχιων καλωδίων υψηλής τάσης εναλλασσόμενου ρεύματος.
Ο διαγωνισμός για την προμήθεια των καλωδίων Κορίνθου–Κω έχει ολοκληρωθεί, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη ο διαγωνισμός για τους Σταθμούς Μετατροπής.
08 | Βόρειο Αιγαίο
Πέντε ακόμη νησιά στο διασυνδεδεμένο σύστημα
Λήμνος, Λέσβος, Χίος, Σάμος και Σκύρος αποτελούν τον δεύτερο μεγάλο νησιωτικό άξονα της επόμενης περιόδου.
Τα νησιά προβλέπεται να ενταχθούν στο διασυνδεδεμένο σύστημα μέσω καλωδίων υψηλής τάσης, ενώ έχουν ήδη κινηθεί οι διαγωνιστικές διαδικασίες για καλώδια και υποσταθμούς.
Με την πρόοδο των έργων στα Δωδεκάνησα και στο Βόρειο Αιγαίο, ένα ακόμη μεγάλο μέρος του ελληνικού νησιωτικού χώρου θα περάσει στο ενιαίο σύστημα.
09 | GRITA 2
Η νέα ηλεκτρική γέφυρα Ελλάδας–Ιταλίας
Το ένατο ορόσημο κοιτάζει πλέον πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Το 2025 ο ΑΔΜΗΕ και ο ιταλικός Διαχειριστής Terna υπέγραψαν στη Ρώμη Μνημόνιο Συνεργασίας, στο πλαίσιο της Διακυβερνητικής Συνόδου Ιταλίας–Ελλάδας, για τη δεύτερη ηλεκτρική διασύνδεση μεταξύ των δύο χωρών.
Το GRITA 2 προβλέπει νέα αμφίδρομη υποθαλάσσια διασύνδεση συνεχούς ρεύματος ισχύος 1.000 MW.
Ο στόχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός:
ο τριπλασιασμός των σημερινών περιθωρίων ανταλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας.
Οι δύο Διαχειριστές έχουν ήδη προκηρύξει τον διαγωνισμό για τις έρευνες βυθού και έχουν ξεκινήσει τις διαδικασίες για τις αναγκαίες περιβαλλοντικές μελέτες και αδειοδοτήσεις.
Το GRITA 2 περιλαμβάνεται επίσης στη δεύτερη λίστα Έργων Κοινού και Αμοιβαίου Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
GRITA 2
Στόχος: ΤΡΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ
των σημερινών περιθωρίων ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των δύο χωρών
ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΛΕΩΦΟΡΟΥΣ
Μάνος Μανουσάκης: Το business value πίσω από τα έργα
Τα μεγάλα έργα υποδομών έχουν μία ιδιαιτερότητα.
Οι ανακοινώσεις γίνονται σε μία στιγμή. Η πραγματική αξία τους, όμως, κρίνεται χρόνια αργότερα, όταν ένα project έχει χρηματοδοτηθεί, κατασκευαστεί, συνδεθεί και λειτουργεί.
Εδώ βρίσκεται και το business ενδιαφέρον της περιόδου Μανουσάκη.
Δεν είναι μόνο τα περίπου 4 δισ. ευρώ επενδύσεων της τελευταίας εννιαετίας.
Δεν είναι μόνο οι οκτώ νησιωτικές διασυνδέσεις.
Είναι η δημιουργία μιας αλυσίδας εκτέλεσης:
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ → ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ → ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ → ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ → ΠΑΡΑΔΟΣΗ → ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
Σε αυτή την αλυσίδα κρίνεται μεγάλο μέρος της διοικητικής υπεραξίας ενός infrastructure leader.
Και στον ΑΔΜΗΕ η συνέχεια αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία τώρα, καθώς η επόμενη γενιά έργων είναι μεγαλύτερη, ακριβότερη και περισσότερο διεθνοποιημένη.
ΑΠΟ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
Το δίκτυο γίνεται παραγωγικό κεφάλαιο
Για χρόνια τα ηλεκτρικά δίκτυα βρίσκονταν στο παρασκήνιο της δημόσιας συζήτησης για την ενέργεια.
Η ενεργειακή μετάβαση αλλάζει αυτή την ισορροπία.
Όσο περισσότερη ανανεώσιμη παραγωγή προστίθεται, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη για δίκτυα που μπορούν να τη μεταφέρουν.
Όσο περισσότερο ηλεκτροποιούνται οι μεταφορές, η βιομηχανία και τα κτίρια, τόσο αυξάνεται η στρατηγική σημασία της ηλεκτρικής υποδομής.
Το ίδιο ισχύει για την αποθήκευση, τα data centers και τις νέες ενεργοβόρες επενδύσεις.
Χωρίς διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο, νέα παραγωγή και νέες καταναλώσεις δυσκολεύονται να συνδεθούν.
Χωρίς ισχυρές γραμμές μεταφοράς, η πράσινη ενέργεια δεν μπορεί να κινηθεί αποτελεσματικά από τα σημεία παραγωγής προς τα κέντρα ζήτησης.
Χωρίς διεθνείς διασυνδέσεις, οι αγορές διαθέτουν μικρότερα περιθώρια ανταλλαγών.
Το δίκτυο επομένως παύει να είναι απλώς μια τεχνική υποδομή.
Μετατρέπεται σε παραγωγικό κεφάλαιο της οικονομίας.
Από ενεργειακό «άκρο» σε περιφερειακό κόμβο
Για δεκαετίες η γεωγραφία αποτελούσε πρόκληση για το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα.
Πολλά νησιά, μεγάλες θαλάσσιες αποστάσεις, αυτόνομα συστήματα και υψηλό κόστος παραγωγής.
Στη νέα ενεργειακή εποχή, η ίδια γεωγραφία μπορεί να μετατραπεί σε πλεονέκτημα.
Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στην Ανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και στην ιταλική και ευρωπαϊκή αγορά.
Όσο ενισχύονται οι εσωτερικές και διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τόσο μεγαλύτερη οικονομική και στρατηγική αξία μπορεί να αποκτήσει αυτή η θέση.
Το GRITA 2 είναι χαρακτηριστικό της αλλαγής.
Δεν αφορά απλώς μια ακόμη υποθαλάσσια σύνδεση.
Αφορά τη μεγαλύτερη ενσωμάτωση της ελληνικής αγοράς σε ένα ευρωπαϊκό σύστημα στο οποίο οι διασυνοριακές ροές ηλεκτρικής ενέργειας αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Ο ΑΔΜΗΕ περνά από τις εθνικές υποδομές στις ευρωπαϊκές ενεργειακές λεωφόρους.
Τα €6 δισ. και η επόμενη ημέρα
Το επενδυτικό πρόγραμμα με ορίζοντα το 2030 δείχνει πόσο μεγάλη είναι η αλλαγή κλίμακας.
Τα επόμενα έργα δεν αποτελούν απλώς συνέχεια όσων έγιναν την προηγούμενη περίοδο.
Τα Δωδεκάνησα και το Βόρειο Αιγαίο περιορίζουν περαιτέρω τις ενεργειακές «νησίδες».
Η ενίσχυση του χερσαίου συστήματος δημιουργεί περισσότερο ηλεκτρικό χώρο.
Οι διεθνείς διασυνδέσεις αυξάνουν τις δυνατότητες ανταλλαγών.
Και η ανάπτυξη του δικτύου δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη ενσωμάτωση ανανεώσιμης παραγωγής.
Έτσι, τα 6 δισ. ευρώ δεν αποτελούν μόνο ένα μεγάλο επενδυτικό πρόγραμμα.
Αποτελούν ένα στοίχημα για το πώς θα λειτουργεί η ελληνική οικονομία σε ένα περισσότερο ηλεκτροποιημένο ενεργειακό περιβάλλον.
Ο ΑΔΜΗΕ ως business case
Υπάρχει ένας ακόμη λόγος για τον οποίο η περίοδος αυτή έχει ενδιαφέρον πέρα από τον στενό ενεργειακό κλάδο.
Ο ΑΔΜΗΕ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της οικονομίας των υποδομών.
Εδώ το value creation δεν προκύπτει από ένα προϊόν που θα πουλήσει περισσότερο στο επόμενο τρίμηνο.
Χτίζεται σε βάθος χρόνου.
Ένα υποθαλάσσιο καλώδιο, ένας σταθμός μετατροπής ή μια διεθνής διασύνδεση μπορεί να απαιτήσει χρόνια προετοιμασίας πριν αρχίσει να δημιουργεί οικονομικό αποτέλεσμα.
Η διοίκηση καλείται επομένως να ισορροπεί μεταξύ κεφαλαίων, τεχνολογίας, ρυθμιστικού πλαισίου, διεθνών συνεργασιών και execution risk.
Αυτό κάνει την περίοδο Μανουσάκη ενδιαφέρουσα και ως management case.
Η μέτρηση δεν γίνεται μόνο στο πόσα σχεδιάστηκαν.
Γίνεται στο πόσα πέρασαν από το χαρτί στο δίκτυο.
Η επόμενη πρόκληση είναι μεγαλύτερη
Η επιτυχία των προηγούμενων έργων δεν αποτελεί αυτόματη εγγύηση για τα επόμενα.
Η νέα περίοδος ανεβάζει τον πήχη.
Μεγαλύτερες κεφαλαιακές ανάγκες, περισσότερα παράλληλα projects, σύνθετες διεθνείς αλυσίδες προμήθειας και μεγαλύτερη ανάγκη συντονισμού με ευρωπαϊκούς Διαχειριστές αυξάνουν και τις απαιτήσεις.
Η «αλλαγή πίστας» επομένως δημιουργεί μεγαλύτερες ευκαιρίες, αλλά και μεγαλύτερη ευθύνη εκτέλεσης.
Το επόμενο τεστ για τον ΑΔΜΗΕ είναι αν το track record της προηγούμενης εννιαετίας μπορεί να μεταφερθεί σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα.
Η πρώτη 9ετία ήταν η εκτέλεση. Η επόμενη είναι η κλίμακα.
Η Ελλάδα του 2017 και η Ελλάδα του 2026 δεν έχουν τον ίδιο ηλεκτρικό χάρτη.
Η Κρήτη είναι πλέον διασυνδεδεμένη με το ηπειρωτικό σύστημα. Οι Κυκλάδες έχουν περάσει σε διαφορετικό ενεργειακό μοντέλο. Οκτώ νησιωτικές διασυνδέσεις έχουν ολοκληρωθεί και περίπου 4 δισ. ευρώ έχουν επενδυθεί την τελευταία εννιαετία.
Τώρα ανοίγει ένας νέος κύκλος 6 δισ. ευρώ.
Δωδεκάνησα. Βόρειο Αιγαίο. Ιταλία. Νέα δίκτυα. Περισσότερες ΑΠΕ. Μεγαλύτερες διασυνοριακές ροές.
Η πρώτη εννιαετία της περιόδου Μανουσάκη είχε ως βασική λέξη την εκτέλεση.
Η επόμενη θα κριθεί από την κλίμακα.
Και η πρόκληση πλέον είναι διαφορετική: ο ΑΔΜΗΕ καλείται να μετατρέψει την επιχειρησιακή εμπειρία που απέκτησε στα μεγάλα ελληνικά έργα σε ικανότητα υλοποίησης ενός πολύ μεγαλύτερου επενδυτικού προγράμματος.
Εάν ο νέος κύκλος εξελιχθεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το αποτέλεσμα δεν θα είναι απλώς ένας μεγαλύτερος Διαχειριστής.
Θα είναι ένα διαφορετικό ηλεκτρικό σύστημα.
Μια Ελλάδα με μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια, μεγαλύτερη δυνατότητα ενσωμάτωσης καθαρής ενέργειας και ισχυρότερες συνδέσεις με τις ευρωπαϊκές αγορές.
Και για τον Μάνο Μανουσάκη, το αποτύπωμα αυτής της περιόδου θα κριθεί ακριβώς εκεί: όχι μόνο στο ύψος των επενδύσεων, αλλά στα έργα που πέρασαν από τον σχεδιασμό στη θάλασσα, από τη θάλασσα στο δίκτυο και από το δίκτυο στην οικονομία
Η πρώτη εννιαετία άλλαξε τον χάρτη.
Η επόμενη θα κρίνει τη θέση της Ελλάδας πάνω του.
Πηγή: pagenews.gr