Το Ελ Αλαμέιν σήμερα δεν φιλοξενεί απλώς ακόμη μία συνάντηση κορυφής Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου.
Η χρονική συγκυρία δίνει στην εικόνα του Κυριάκου Μητσοτάκη, του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και του Νίκου Χριστοδουλίδη πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.
Η Ανατολική Μεσόγειος αναδιατάσσεται, η Άγκυρα διευρύνει τις περιφερειακές της σχέσεις, η Αθήνα προχωρά παράλληλα τη στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ και τον αραβικό κόσμο, ενώ η ενέργεια μετατρέπεται ξανά σε βασικό εργαλείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι τρεις ηγέτες επαναβεβαίωσαν σήμερα τη στρατηγική σημασία του τριμερούς μηχανισμού συνεργασίας, με την αιγυπτιακή προεδρία να επιβεβαιώνει επισήμως ότι στην ατζέντα βρίσκονται τόσο η εμβάθυνση της συνεργασίας όσο και οι περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις.
Η στιγμή της Τριμερούς δεν είναι τυχαία
Η επίσκεψη Μητσοτάκη στην Αίγυπτο πραγματοποιείται μόλις λίγες ημέρες μετά τη νέα μεγάλη αμυντική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και ενώ το Κάιρο διατηρεί τη δική του δύσκολη εξίσωση με το Ισραήλ εξαιτίας της Γάζας.
Παράλληλα, η Αίγυπτος έχει αποκαταστήσει σημαντικό μέρος των σχέσεών της με την Τουρκία, ενώ Αθήνα και Άγκυρα βρίσκονται ξανά αντιμέτωπες με εντάσεις γύρω από το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό δημιουργεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον διπλωματικό τρίγωνο.
Η Ελλάδα δεν ζητά από την Αίγυπτο να επιλέξει ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα. Και η Αίγυπτος δεν ζητά από την Ελλάδα να επιλέξει ανάμεσα στο Κάιρο και το Ισραήλ.
Αντίθετα, οι δύο χώρες επιχειρούν να προστατεύσουν τη μεταξύ τους στρατηγική σχέση μέσα σε ένα σύστημα πολλαπλών και συχνά αλληλοεπικαλυπτόμενων συμμαχιών. Αυτή ακριβώς τη λογική επισημαίνει και σημερινή ανάλυση της Καθημερινής για τη χρονική σημασία της επίσκεψης.
GREGY: Το καλώδιο που γίνεται γεωπολιτική
Στην καρδιά της ελληνικής στρατηγικής βρίσκεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Αιγύπτου.
Το GREGY φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν ηλεκτρικό διάδρομο από τη Βόρεια Αφρική προς την Ελλάδα και, μέσω αυτής, προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη γεωπολιτική διάσταση του έργου.
Η Αίγυπτος αποκτά πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Ευρώπη αποκτά έναν πρόσθετο διάδρομο ενεργειακής διαφοροποίησης.
Και η Ελλάδα αποκτά έναν ακόμη λόγο για να βρίσκεται στο κέντρο της ενεργειακής αρχιτεκτονικής που συνδέει Ευρώπη, Ανατολική Μεσόγειο και Βόρεια Αφρική.
Η ενέργεια, συνεπώς, δεν αποτελεί απλώς ένα κεφάλαιο της σημερινής ατζέντας. Είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου μια διπλωματική σχέση μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική στρατηγική αλληλεξάρτηση. Η σημερινή κάλυψη από ΕΡΤ και MEGA επιβεβαιώνει ότι η ηλεκτρική διασύνδεση βρίσκεται στο επίκεντρο των επαφών.
Θαλάσσιες ζώνες: Το δεύτερο, αθόρυβο μέτωπο
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη παράμετρος με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αθήνα: οι θαλάσσιες ζώνες.
Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν από το 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ.
Το ζήτημα παραμένει γεωπολιτικά κρίσιμο, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος εξακολουθεί να αποτελεί χώρο ανταγωνιστικών διεκδικήσεων και διαφορετικών αντιλήψεων για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Το γεγονός ότι οι θαλάσσιες ζώνες βρίσκονται στη σημερινή ατζέντα των ελληνοαιγυπτιακών επαφών έχει συνεπώς ιδιαίτερη βαρύτητα.
Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι επίκειται νέα συμφωνία οριοθέτησης.
Σημαίνει όμως ότι Αθήνα και Κάιρο διατηρούν ενεργό τον στρατηγικό διάλογο σε ένα πεδίο που επηρεάζει άμεσα τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κύπρος–Αίγυπτος: Το φυσικό αέριο μπαίνει ξανά δυνατά στην εξίσωση
Η παρουσία του Νίκου Χριστοδουλίδη προσθέτει ένα ακόμη ενεργειακό επίπεδο.
Στη διμερή συνάντησή του με τον Αλ Σίσι, οι δύο πρόεδροι έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην ενέργεια και στο φυσικό αέριο.
Η αιγυπτιακή προεδρία υπενθυμίζει μάλιστα ότι οι σχέσεις Αιγύπτου–Κύπρου αναβαθμίστηκαν σε στρατηγική εταιρική σχέση τον Απρίλιο του 2026, με την ενεργειακή συνεργασία να βρίσκεται στον πυρήνα της.
Έτσι, η τριμερής αρχιτεκτονική αρχίζει να αποκτά δύο παράλληλους ενεργειακούς άξονες:
Αίγυπτος–Ελλάδα μέσω ηλεκτρικής ενέργειας και Αίγυπτος–Κύπρος μέσω φυσικού αερίου.
Και στο κέντρο βρίσκεται η ευρωπαϊκή αγορά.
Γάζα: Η Αίγυπτος παραμένει αναντικατάστατος παίκτης
Η Τριμερής πραγματοποιείται επίσης ενώ η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να βρίσκεται σε βαθιά αστάθεια.
Το Κάιρο έχει ειδικό βάρος στην παλαιστινιακή εξίσωση λόγω της γεωγραφίας του, των σχέσεών του με τις εμπλεκόμενες πλευρές και του ρόλου του στη Γάζα.
Στη σημερινή συνάντηση Αλ Σίσι–Χριστοδουλίδη επαναβεβαιώθηκε η στήριξη στη λύση δύο κρατών και η αντίθεση στον εκτοπισμό των Παλαιστινίων, ενώ ο Αιγύπτιος πρόεδρος επανέλαβε τη θέση του Καΐρου υπέρ παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα της 4ης Ιουνίου 1967 με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.
Για την Αθήνα αυτή η παράμετρος έχει ιδιαίτερη αξία.
Η Ελλάδα επιδιώκει να διατηρήσει τη στρατηγική σχέση της με το Ισραήλ, αλλά ταυτόχρονα να ενισχύσει τις σχέσεις της με την Αίγυπτο και τις αραβικές δυνάμεις της περιοχής.
Ο ίδιος ο Μητσοτάκης ξεκαθάρισε μόλις πριν από δύο ημέρες ότι η Αθήνα θέλει να εμβαθύνει τις σχέσεις της με τον αραβικό κόσμο παράλληλα με τη στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ.
Και το μεταναστευτικό μέσα στην περιφερειακή ασφάλεια
Η σημερινή ατζέντα έχει ακόμη μία διάσταση που δεν πρέπει να υποτιμηθεί.
Ο Χριστοδουλίδης εξήρε στις συνομιλίες με τον Αλ Σίσι τον ρόλο της Αιγύπτου στην αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης, με τις δύο πλευρές να συμφωνούν σε στενότερο συντονισμό απέναντι στις κοινές περιφερειακές προκλήσεις.
Το μεταναστευτικό, η ασφάλεια και η ενέργεια αρχίζουν έτσι να αποτελούν διαφορετικές όψεις της ίδιας στρατηγικής σχέσης Ευρώπης–Αιγύπτου.
Και Ελλάδα και Κύπρος μπορούν να λειτουργήσουν ως δύο από τους βασικούς ευρωπαϊκούς διαύλους αυτής της σχέσης.
Στο τραπέζι και η Μονή Σινά
Στο διμερές ελληνοαιγυπτιακό σκέλος υπάρχει και ένα ευαίσθητο ζήτημα: η Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά.
Σύμφωνα με την ελληνική ενημέρωση πριν από τη συνάντηση, Αθήνα και Κάιρο βρίσκονται σε αναμονή της αιγυπτιακής δικαστικής εξέλιξης γύρω από το νομικό και ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μονής, με το θέμα να περιλαμβάνεται στις επαφές των δύο πλευρών.
Για την ελληνική πλευρά, πρόκειται για ζήτημα που υπερβαίνει τη διπλωματική διαχείριση: αγγίζει ένα μνημείο τεράστιας ιστορικής και θρησκευτικής σημασίας και γι’ αυτό απαιτεί λεπτούς χειρισμούς χωρίς να διαταραχθεί η ευρύτερη στρατηγική σχέση με το Κάιρο.
Η Αίγυπτος παίζει σε πολλά ταμπλό – και αυτό ακριβώς την κάνει πολύτιμη
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της σημερινής συνάντησης.
Η Αίγυπτος δεν ανήκει αποκλειστικά σε έναν περιφερειακό άξονα.
Συνεργάζεται με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Βελτιώνει τις σχέσεις της με την Τουρκία.
Διατηρεί κρίσιμο ρόλο στη Γάζα.
Έχει στρατηγικές σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου.
Και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συνομιλητές της Ευρώπης στη Βόρεια Αφρική.
Αυτό δεν αποδυναμώνει τη σημασία της για την Αθήνα. Την αυξάνει.
Γιατί σε ένα περιβάλλον όπου οι χώρες δεν χωρίζονται πλέον εύκολα σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα, πραγματική γεωπολιτική ισχύ αποκτά εκείνος που διαθέτει τους περισσότερους λειτουργικούς διαύλους.
Το Ελ Αλαμέιν στέλνει μήνυμα και προς την Άγκυρα – αλλά δεν είναι «αντιτουρκική συμμαχία»
Θα ήταν εύκολο να παρουσιαστεί η σημερινή Τριμερής αποκλειστικά ως μήνυμα προς την Τουρκία.
Θα ήταν όμως υπεραπλούστευση.
Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο έχουν πράγματι συμφέρον να διατηρήσουν ένα ισχυρό πλαίσιο συντονισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Όμως η σημερινή περιφερειακή πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Το ίδιο το Κάιρο έχει αποκαταστήσει τους διαύλους του με την Άγκυρα, ενώ η Ελλάδα διατηρεί σημαντικές σχέσεις με κράτη που ταυτόχρονα συνεργάζονται στενά με την Τουρκία.
Άρα το πραγματικό μήνυμα δεν είναι η δημιουργία ενός νέου αντιτουρκικού μπλοκ.
Είναι ότι η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος δεν εγκαταλείπουν τη δική τους στρατηγική αρχιτεκτονική επειδή μεταβάλλονται οι υπόλοιπες συμμαχίες της περιοχής.
Ποιος θα συνδέσει Αφρική, Μέση Ανατολή και Ευρώπη
Αυτό είναι τελικά το πραγματικό διακύβευμα του Ελ Αλαμέιν.
Ο ανταγωνισμός στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αφορά πλέον μόνο πολεμικά πλοία, ΑΟΖ και στρατιωτικές συμφωνίες.
Αφορά ηλεκτρικά καλώδια, φυσικό αέριο, εμπορικούς διαδρόμους, λιμάνια, επενδύσεις και πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.
Και εδώ το GREGY αποκτά συμβολισμό πολύ μεγαλύτερο από ένα ενεργειακό project.
Εάν προχωρήσει, θα δημιουργήσει μια φυσική ενεργειακή γέφυρα Αφρικής–Ελλάδας–Ευρώπης. Το Κάιρο θα αποκτήσει ευρωπαϊκή διέξοδο, η Ευρώπη πρόσθετη ενεργειακή διαφοροποίηση και η Ελλάδα μεγαλύτερο γεωοικονομικό βάρος.
Γι’ αυτό η σημερινή Τριμερής πρέπει να διαβαστεί πέρα από τις δηλώσεις και τις φωτογραφίες.
Το Ελ Αλαμέιν είναι η προσπάθεια Αθήνας, Λευκωσίας και Καΐρου να μετατρέψουν μια δεκαετή πολιτική συνεργασία σε μόνιμη υποδομή ισχύος.
Και στην Ανατολική Μεσόγειο που διαμορφώνεται, η χώρα που θα ελέγχει όχι απαραίτητα τα περισσότερα εδάφη αλλά τους περισσότερους διαδρόμους ενέργειας, εμπορίου και διπλωματίας, θα διαθέτει και το μεγαλύτερο στρατηγικό πλεονέκτημα.
