Μητσοτάκης–Σίσι στο Ελ Αλαμέιν: Η Αθήνα βάζει «κόκκινη γραμμή» στον νέο άξονα Τουρκίας–Αιγύπτου

ΑΟΖ, Λιβύη, Συμφωνία της Μέκκας και Σινά στο τραπέζι της 8ης Σεπτεμβρίου – Η Ελλάδα θέλει την προσέγγιση Καΐρου–Άγκυρας χωρίς ανατροπή των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο

Από τη ΔΕΘ και την οικονομία, ο Κυριάκος Μητσοτάκης περνά σχεδόν αμέσως στη μεγάλη γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου.

Την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου ο πρωθυπουργός μεταβαίνει στο Ελ Αλαμέιν, όπου θα συναντηθεί με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι σε μια συγκυρία κατά την οποία σχεδόν όλες οι περιφερειακές ισορροπίες μετακινούνται ταυτόχρονα.

Τουρκία. Λιβύη. Θαλάσσιες ζώνες. Μεταναστευτικό. Σινά. Ενέργεια. Νέες αμυντικές συμμαχίες.

Και πίσω από όλα αυτά ένα ερώτημα που απασχολεί πλέον έντονα την Αθήνα:

πόσο κοντά μπορεί να έρθει η Αίγυπτος του Σίσι με την Τουρκία του Ερντογάν;

Η Αθήνα δεν φοβάται την επαφή Καΐρου–Άγκυρας – φοβάται την αλλαγή ισορροπίας

Αυτό είναι το σημείο από το οποίο πρέπει να διαβαστεί η επίσκεψη.

Η Ελλάδα δεν μπορεί ούτε επιδιώκει να εμποδίσει την εξομάλυνση των σχέσεων Αιγύπτου και Τουρκίας.

Η ανησυχία αφορά κάτι διαφορετικό: μήπως η προσέγγιση εξελιχθεί από διπλωματική εξομάλυνση σε στρατηγική σύγκλιση που θα επηρεάσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Και η Άγκυρα έχει λόγους να το επιδιώκει.

Η Αίγυπτος διαθέτει μία από τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις της περιοχής, ελέγχει το Σουέζ, βρίσκεται απέναντι από την Κρήτη και τη Λιβύη και αποτελεί κρίσιμο παίκτη τόσο στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η νέα κίνηση Ερντογάν που παρακολουθεί η Αθήνα

Ένας από τους νέους παράγοντες είναι η Συμφωνία της Μέκκας, το περιφερειακό αμυντικό σχήμα που έχει δημιουργηθεί από Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν.

Η Άγκυρα έχει ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής της Αιγύπτου, ενώ ο Χακάν Φιντάν έχει χαρακτηρίσει το Κάιρο φυσικό εταίρο ενός ευρύτερου περιφερειακού σχήματος.

Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες γεωπολιτικές μεταβλητές.

Εάν η Αίγυπτος προχωρούσε κάποτε σε πλήρη συμμετοχή σε έναν αμυντικό μηχανισμό όπου η Τουρκία έχει κεντρικό ρόλο, θα δημιουργούνταν μια νέα πραγματικότητα από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό Κόλπο.

Δεν υπάρχουν, πάντως, αυτή τη στιγμή ενδείξεις ότι το Κάιρο είναι έτοιμο για ένα τέτοιο βήμα. Η αιγυπτιακή στρατηγική παραδοσιακά επιδιώκει να διατηρεί πολλαπλές σχέσεις και περιθώρια αυτονομίας, ενώ το Κάιρο έχει σημαντικούς δεσμούς με ΗΠΑ και Ευρώπη.

Η ΑΟΖ είναι το ελληνικό «κεκτημένο»

Για την Αθήνα υπάρχει όμως ένα θεμελιώδες στρατηγικό πλεονέκτημα.

Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν ήδη δημιουργήσει ένα νομικό και γεωπολιτικό κεκτημένο μέσω της συμφωνίας του 2020 για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ.

Η συμφωνία εκείνη αποτέλεσε ουσιαστική απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και παραμένει ένας από τους ισχυρότερους πυλώνες της ελληνικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Αθήνα επιδιώκει επομένως να διασφαλίσει ότι η βελτίωση των σχέσεων Τουρκίας–Αιγύπτου δεν θα αγγίξει αυτή τη θεμελιώδη σύγκλιση.

Και κυρίως ότι δεν θα δημιουργήσει χώρο για αναβίωση σεναρίων τουρκικής πίεσης προς το Κάιρο γύρω από διαφορετική οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει η «βόμβα»

Η Λιβύη θα βρίσκεται αναπόφευκτα στο τραπέζι.

Η Αθήνα εξακολουθεί να απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως νομικά αβάσιμο, με το ελληνικό ΥΠΕΞ να επισημαίνει ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν κοινά θαλάσσια σύνορα λόγω της παρουσίας ελληνικών νησιών και ότι η συμφωνία παραγνωρίζει τα δικαιώματά τους βάσει του διεθνούς δικαίου.

Για την Αίγυπτο η Λιβύη έχει επίσης τεράστια σημασία.

Μοιράζεται μαζί της μεγάλα χερσαία σύνορα και θεωρεί τη σταθερότητα της ανατολικής Λιβύης ζωτικό ζήτημα εθνικής ασφαλείας.

Αυτό δημιουργεί έναν σημαντικό κοινό τόπο Αθήνας–Καΐρου.

Η Κρήτη βρίσκεται ουσιαστικά πάνω στο τραπέζι

Υπάρχει και μία ακόμη διάσταση που κάνει τη συνάντηση ιδιαίτερα κρίσιμη.

Η Ελλάδα έχει κινηθεί στην αξιοποίηση θαλάσσιων περιοχών νότια της Κρήτης, απορρίπτοντας παράλληλα τις λιβυκές αμφισβητήσεις και υποστηρίζοντας ότι τα συγκεκριμένα blocks βρίσκονται εντός περιοχών ελληνικής δικαιοδοσίας.

Άρα η ενεργειακή γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου συνδέεται πλέον άμεσα με τη διπλωματική.

ΑΟΖ, υδρογονάνθρακες, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και στρατηγικές υποδομές είναι κομμάτια του ίδιου puzzle.

Το Κάιρο έχει όμως κάθε λόγο να μιλά και με τον Ερντογάν

Εδώ χρειάζεται να αποφύγουμε την απλουστευτική εικόνα «Ελλάδα ή Τουρκία».

Η Αίγυπτος δεν θέλει να επιλέξει.

Θέλει να μιλά και με τους δύο.

Η αποκατάσταση των σχέσεων με την Τουρκία προσφέρει στο Κάιρο εμπόριο, επενδύσεις, περιφερειακή επιρροή και δυνατότητα συνεννόησης σε μέτωπα όπως η Λιβύη.

Παράλληλα, η Ελλάδα προσφέρει κάτι διαφορετικό:

ευρωπαϊκή πρόσβαση, ενεργειακές συνεργασίες, θεσμική συνέχεια, αμυντικές σχέσεις και μια δοκιμασμένη στρατηγική σχέση.

Επομένως, το παιχνίδι του Σίσι δεν είναι απαραίτητα να αντικαταστήσει την Αθήνα με την Άγκυρα.

Είναι να αυξήσει την αξία της Αιγύπτου συνομιλώντας και με τις δύο.

Αυτό ακριβώς πρέπει να προλάβει η Αθήνα

Η ελληνική στρατηγική έχει συνεπώς μια πιο σύνθετη αποστολή.

Δεν αρκεί να διατηρήσει καλές σχέσεις με το Κάιρο.

Πρέπει να κάνει τη σχέση Ελλάδας–Αιγύπτου αρκετά βαθιά ώστε η οποιαδήποτε προσέγγιση Ερντογάν–Σίσι να μην μπορεί να μεταβάλει τα βασικά γεωπολιτικά δεδομένα.

Και αυτό σημαίνει περισσότερα από διπλωματικές δηλώσεις.

Σημαίνει ενέργεια, ηλεκτρική διασύνδεση, επενδύσεις, άμυνα, ναυτιλία, μεταναστευτικό και ευρωπαϊκή συνεργασία.

Και εδώ μπαίνει η Κύπρος

Η πιθανή παρουσία του Νίκου Χριστοδουλίδη στο Ελ Αλαμέιν αποκτά γι’ αυτό ιδιαίτερη σημασία.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, εξετάζεται μια άτυπη τριμερής Ελλάδας–Αιγύπτου–Κύπρου στο περιθώριο των επαφών.

Εάν πραγματοποιηθεί, το μήνυμα θα είναι καθαρό:

η Αθήνα και το Κάιρο μπορούν να βελτιώνουν τις σχέσεις τους με τρίτες χώρες, αλλά ο τριμερής στρατηγικός άξονας στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένει ενεργός.

Το Σινά είναι διαφορετικό – αλλά πολιτικά ευαίσθητο

Στην ατζέντα βρίσκεται επίσης η Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Για την Αθήνα πρόκειται για ζήτημα ιδιαίτερης ιστορικής, θρησκευτικής και πολιτικής σημασίας και η κυβέρνηση επιδιώκει οριστική διευθέτηση που θα διασφαλίζει τον χαρακτήρα, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Μονής.

Δεν είναι θέμα γεωπολιτικής ισχύος όπως η ΑΟΖ ή η Λιβύη.

Αποτελεί όμως τεστ εμπιστοσύνης στις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις.

Ο Μητσοτάκης πηγαίνει στον Σίσι μετά το μήνυμα προς Ερντογάν

Το timing επίσης δεν είναι τυχαίο.

Μόλις στις 3 Σεπτεμβρίου, δίπλα στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο Μητσοτάκης επανέφερε το casus belli και τις τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο στο ευρωπαϊκό επίπεδο, συνδέοντας τη συνεργασία τρίτων χωρών με την ευρωπαϊκή άμυνα με τον σεβασμό των συμφερόντων ασφαλείας των κρατών-μελών.

Παράλληλα, η σταθερή ελληνική θέση παραμένει ότι η μόνη βασική διαφορά που μπορεί να συζητηθεί με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας βάσει του διεθνούς δικαίου.

Άρα δημιουργείται μια αλληλουχία:

Βρυξέλλες – Άγκυρα – Κάιρο – Ανατολική Μεσόγειος.

Η Αθήνα επιχειρεί να μεταφέρει την ίδια γραμμή σε διαφορετικά διπλωματικά επίπεδα.

Το πραγματικό ερώτημα: Πόσο κοντά μπορεί να πάει ο Σίσι στον Ερντογάν;

Η απάντηση σήμερα είναι: αρκετά κοντά για συνεργασία, αλλά πολύ δυσκολότερα τόσο κοντά ώστε να ανατρέψει ολόκληρη τη στρατηγική αρχιτεκτονική της τελευταίας δεκαετίας.

Η Αίγυπτος έχει λόγους να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με την Τουρκία.

Έχει όμως επίσης λόγους να μη μετατραπεί σε μέρος ενός τουρκικού περιφερειακού άξονα.

Θέλει σχέσεις με την Ουάσιγκτον.

Θέλει την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Θέλει τη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα.

Θέλει την Ελλάδα και την Κύπρο.

Και θέλει ταυτόχρονα να αποκαταστήσει τις σχέσεις με την Άγκυρα.

Αυτό δεν είναι αντίφαση.

Είναι η αιγυπτιακή στρατηγική της πολλαπλής εξισορρόπησης.

Η Αθήνα θέλει να παραμείνει «αναντικατάστατη» για το Κάιρο

Γι’ αυτό το Ελ Αλαμέιν δεν πρέπει να διαβαστεί ως μια προσπάθεια του Μητσοτάκη να ζητήσει από τον Σίσι να επιλέξει ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία.

Μια τέτοια στρατηγική πιθανότατα θα αποτύγχανε.

Το πραγματικό ελληνικό στοίχημα είναι πολύ πιο έξυπνο:

να μπορεί η Αίγυπτος να πλησιάζει την Τουρκία χωρίς ποτέ να έχει συμφέρον να απομακρυνθεί από την Ελλάδα.

Η συμφωνία ΑΟΖ, η Κύπρος, η ενέργεια, η Λιβύη, η ΕΕ, η άμυνα και οι επενδύσεις αποτελούν τα κομμάτια αυτής της σχέσης.

Και γι’ αυτό η συνάντηση της 8ης Σεπτεμβρίου αποκτά σημασία πολύ μεγαλύτερη από μια συνηθισμένη διμερή επίσκεψη.

Ο Σίσι δεν καλείται να διαλέξει Αθήνα ή Άγκυρα.

Η μάχη της Αθήνας είναι να διασφαλίσει ότι, όσο κοντά κι αν έρθει το Κάιρο με την Άγκυρα, η Ελλάδα θα παραμένει στρατηγικά αναντικατάστατη στην αιγυπτιακή εξίσωση της Ανατολικής Μεσογείου.

Πηγή: pagenews.gr