Η εικόνα του καύσωνα στην Αττική αλλάζει
Περισσότερες και πιο έντονες ημέρες καύσωνα αναμένεται να αντιμετωπίσει η Αθήνα τις επόμενες δεκαετίες, καθώς ο κλιματικός κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά σε πολλές περιοχές του λεκανοπεδίου. Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από το ερευνητικό έργο CLIMASPIN, που εξετάζει τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στο ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα της πρωτεύουσας και αναδεικνύει την ανάγκη ο πολεοδομικός σχεδιασμός να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα.
Για την περίοδο 2031-2060, η μελέτη αποτυπώνει σαφή επιδείνωση σε σχέση με το 1981-2010, με τις επιπτώσεις να μην κατανέμονται ομοιόμορφα σε όλες τις περιοχές της Αθήνας. Άλλες ζώνες εμφανίζουν ήδη υψηλή έκθεση, ενώ σε κάποιες η μεταβολή αναμένεται να είναι ακόμη πιο έντονη.
Ποιες περιοχές εμφανίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο
Ο καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο ΕΚΠΑ Κώστας Καρτάλης, οποίος συμμετέχει στην επιστημονική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κλιματική Αλλαγή και είναι εκ των επικεφαλής του έργου, επισημαίνει ότι ο κλιματικός κίνδυνος του καύσωνα είναι ήδη υψηλός στις κεντρικές περιοχές της Αθήνας και στην Ελευσίνα. Σε αρκετές άλλες περιοχές του πολεοδομικού συγκροτήματος της πρωτεύουσας καταγράφεται σήμερα μέτριος κίνδυνος, όμως αυτό αναμένεται να αλλάξει.
Μέχρι το διάστημα 2031-2060, ο κίνδυνος εκτιμάται ότι θα ενισχυθεί σε όλη την Αττική. Στο ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας, αλλά και στις αστικές περιοχές έως την Ελευσίνα και τα Μέγαρα, η κατάταξη ανεβαίνει στην κατηγορία πολύ υψηλός κίνδυνος. Ιδιαίτερη μεταβολή προβλέπεται και στα Μεσόγεια, όπου η εκτίμηση αλλάζει κατά δύο βαθμίδες, από χαμηλό σε υψηλό.
Ο καύσωνας δεν αποτυπώνεται μόνο με τη θερμοκρασία
Ο Κώστας Καρτάλης εξηγεί ότι η προσέγγιση του φαινομένου δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη θερμοκρασία του αέρα. Όπως σημειώνει, η επιστημονική μεθοδολογία του CLIMASPIN ενσωματώνει διαφορετικούς δείκτες που αποτυπώνουν καλύτερα τη θερμική πίεση σε μια πόλη. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι βαθμοημέρες ψύξης, ο αριθμός επεισοδίων καύσωνα, η μέση μέγιστη θερμοκρασία της θερινής περιόδου, οι θερμές ημέρες με μέγιστη θερμοκρασία άνω των 35 βαθμών και οι τροπικές νύκτες, όταν η ελάχιστη θερμοκρασία ξεπερνά τους 25 βαθμούς.
Με αυτόν τον τρόπο, η ανάλυση δεν μένει σε μια απλή καταγραφή υψηλών θερμοκρασιών, αλλά επιχειρεί να δείξει πώς μεταβάλλεται συνολικά η θερμική επιβάρυνση σε κάθε περιοχή.
Η τρωτότητα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες
Αντίστοιχα, η τρωτότητα δεν ορίζεται μόνο από το θερμικό φορτίο μιας περιοχής. Στο έργο λαμβάνονται υπόψη μια σειρά από στοιχεία που επηρεάζουν το πόσο εκτεθειμένοι είναι οι κάτοικοι σε ένα επεισόδιο καύσωνα. Μεταξύ αυτών βρίσκονται η επιφανειακή θερμοκρασία εδάφους, ο δείκτης βλάστησης, το ποσοστό δόμησης, το ύψος των κτιρίων, η απόσταση από αστικό πράσινο, το ποσοστό πληθυσμού άνω των 65 ετών και η προσβασιμότητα σε υπηρεσίες υγείας.
Η αποτύπωση της τρωτότητας στο CLIMASPIN δείχνει ότι οι υψηλότερες τιμές για το παρόν διάστημα εντοπίζονται στο ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας, όπου οι κατηγορίες κυμαίνονται από 6 έως 8 σε κλίμακα 1 έως 8. Ελαφρώς χαμηλότερες τιμές καταγράφονται επίσης στην Ελευσίνα και σε αστικές περιοχές των Μεσογείων.
Όταν υψηλός κίνδυνος δεν σημαίνει πάντα υψηλή τρωτότητα
Η έρευνα δείχνει και κάτι ακόμη: υπάρχουν περιοχές όπου ο κίνδυνος καύσωνα είναι υψηλός, αλλά η τρωτότητα παραμένει χαμηλή. Η εξήγηση, όπως τονίζει ο Κώστας Καρτάλης, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο συνδυάζονται οι δείκτες. Μια περιοχή μπορεί να έχει υψηλή έκθεση σε καύσωνα, αλλά ταυτόχρονα να διαθέτει υψηλό δείκτη βλάστησης, περιορισμένη δομημένη επιφάνεια, χαμηλό ή μέτριο ύψος κτιρίων και μικρή απόσταση κατοίκων από χώρους πρασίνου. Αν σε αυτό προστεθούν και άλλοι παράγοντες, όπως η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού, η επιβάρυνση μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά.
Το έργο δίνει επίσης τη δυνατότητα να εντοπίζονται περιοχές όπου συγκεντρώνονται ευάλωτες ομάδες πληθυσμού και συνυπάρχουν δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες. Ενδεικτικά, ο συνδυασμός του δείκτη βλάστησης με τον πληθυσμό άνω των 65 ετών μπορεί να δείξει σε ποιες περιοχές οι μεγαλύτεροι σε ηλικία κάτοικοι είναι πιο εκτεθειμένοι σε ένα επεισόδιο καύσωνα. Ως παραδείγματα αναφέρονται γειτονιές της Καλλιθέας, του Γαλατσίου και του κέντρου της Αθήνας.
Εργαλείο για παρεμβάσεις και χωρικό σχεδιασμό
Η σημασία της μεθοδολογίας δεν περιορίζεται στη διάγνωση του προβλήματος. Μπορεί να λειτουργήσει ως βάση για στοχευμένες παρεμβάσεις, καθώς αναλύει την τρωτότητα σε επίπεδο 100 μέτρων επί 100 μέτρα, δηλαδή σε κλίμακα γειτονιάς. Έτσι, είναι δυνατός ο χωρικός σχεδιασμός για περίπου 100 πόλεις στην Ελλάδα, με πιο ακριβείς προτεραιότητες ανά περιοχή.
Στην πράξη, μια περιοχή με χαμηλή ή μέτρια τρωτότητα και χαμηλό ύψος κτιρίων δίνει το μήνυμα ότι πρέπει να αποφεύγεται η ανέγερση ψηλών κτιρίων σε πυκνή διάταξη. Αντίθετα, σε περιοχές όπου η τρωτότητα είναι υψηλή λόγω περιορισμένης βλάστησης και μεγάλης απόστασης από χώρους πρασίνου, η ενίσχυση και η διασπορά πράσινων σημείων αναδεικνύεται ως πρώτη προτεραιότητα.
Ανάγκη για σχέδια προσαρμογής με συντονισμό
Για τον Κώστα Καρτάλη, ένα από τα βασικά συμπεράσματα του CLIMASPIN είναι η άμεση ανάγκη εκπόνησης και εφαρμογής σχεδίων προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Τα σχέδια αυτά, όπως σημειώνει, δεν πρέπει να βασίζονται μόνο στη θερμοκρασία και δεν είναι αποτελεσματικά όταν μένουν αυστηρά εντός των ορίων κάθε δήμου. Οι καύσωνες, άλλωστε, δεν γνωρίζουν σύνορα.
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι απαιτείται συντονισμός και κοινή κατεύθυνση, ώστε οι παρεμβάσεις να αλληλοσυμπληρώνονται και να αποδίδουν περισσότερο. Παράλληλα, επισημαίνει την ανάγκη ο πολεοδομικός σχεδιασμός να συνδεθεί πιο ουσιαστικά με την κλιματική αλλαγή, καθώς η τρωτότητα αυξάνεται όταν υψηλά κτίρια κατασκευάζονται σε ήδη δομημένες περιοχές και επιβαρύνουν το μικροκλίμα.
Το έργο CLIMASPIN και οι φορείς που συμμετείχαν
Το CLIMASPIN υλοποιήθηκε υπό τον συντονισμό του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, του Γραφείου Μελετών Θύμιος Παπαγιάννης και Συνεργάτες και της εταιρείας γεωπληροφορικής GET. Εντάχθηκε στο πλαίσιο του έργου «Συμπράξεις Ερευνητικής Αριστείας» του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0».
Πηγή: Pagenews.gr