Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει δημιουργήσει μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις οικονομικής, στρατιωτικής και ανθρωπιστικής στήριξης στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το συνολικό ευρωπαϊκό αποτύπωμα έχει πλέον ξεπεράσει τα €224 δισ., όμως ο αριθμός από μόνος του δεν αποτυπώνει τη σημαντικότερη αλλαγή.
Η Ευρώπη δεν χρηματοδοτεί πλέον μόνο την άμυνα της Ουκρανίας.
Χρηματοδοτεί ταυτόχρονα τη λειτουργία του ουκρανικού κράτους, την οικονομική του σταθερότητα, την αμυντική βιομηχανία, την αποκατάσταση υποδομών, τους πρόσφυγες που βρίσκονται στην ΕΕ και —όλο και περισσότερο— την ικανότητα του Κιέβου να συνεχίσει τον πόλεμο σε βάθος χρόνου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τη στήριξη προς το Κίεβο ως πολιτική, οικονομική, στρατιωτική και ανθρωπιστική δέσμευση απέναντι στη συνεχιζόμενη ρωσική επίθεση.
€224,5 δισ.: Τι κρύβεται πίσω από τον μεγάλο αριθμό
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν που συνοδεύουν την τελευταία αποτύπωση της ευρωπαϊκής βοήθειας, η συνολική στήριξη της ΕΕ και των κρατών-μελών έχει ανέλθει περίπου στα €224,5 δισ.
Το ποσό δεν αποτελεί μία ενιαία «επιταγή» προς την ουκρανική κυβέρνηση.
Περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες:
- οικονομική και δημοσιονομική στήριξη,
- στρατιωτική βοήθεια,
- ανθρωπιστική βοήθεια,
- δαπάνες που συνδέονται με Ουκρανούς οι οποίοι έχουν καταφύγει σε κράτη-μέλη,
- διμερή στήριξη από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις,
- καθώς και πόρους που προέρχονται από τα έσοδα ακινητοποιημένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, διότι διαφορετικά δημιουργείται η εντύπωση ότι ολόκληρο το ποσό έχει μεταφερθεί απευθείας στο Κίεβο.
Δεν έχει.
€77,9 δισ. για τη στρατιωτική στήριξη
Η στρατιωτική βοήθεια αποτελεί πλέον έναν από τους μεγαλύτερους πυλώνες της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Στην αποτύπωση που παραθέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου €77,9 δισ. αφορούν στρατιωτική υποστήριξη.
Και η τάση συνεχίζεται.
Μόλις στις 18 Σεπτεμβρίου, η Κομισιόν ανακοίνωσε νέα εκταμίευση €3,3 δισ. για την άμυνα της Ουκρανίας, με τα χρήματα να καλύπτουν drones και πυραύλους.
Πρόκειται για την τέταρτη πληρωμή μέσω του Ukraine Support Loan για αμυντικές ανάγκες και, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι φετινές εκταμιεύσεις μέσω του συγκεκριμένου δανείου πλησιάζουν πλέον τα €15 δισ.
Η κατεύθυνση των χρημάτων δείχνει και την αλλαγή των προτεραιοτήτων.
Στις 24 Αυγούστου η ΕΕ ενέκρινε ακόμη €6,1 δισ. για αεράμυνα, αντιπυραυλικά συστήματα, πυραύλους, πυρομαχικά και ραντάρ.
Από τα οικονομικά πακέτα στα drones και στους πυραύλους
Ακόμη και η αλληλουχία των ευρωπαϊκών αποφάσεων μέσα στο καλοκαίρι είναι ενδεικτική.
Στις 30 Ιουνίου εκταμιεύθηκαν €3,8 δισ. για την προμήθεια drones.
Στις 30 Ιουλίου ακολούθησαν €3,47 δισ. για drones, πυραύλους, συστήματα αεράμυνας και μαχητικά αεροσκάφη.
Στις 24 Αυγούστου εγκρίθηκαν €6,1 δισ. για την ουκρανική άμυνα.
Και στις 18 Σεπτεμβρίου ήρθαν τα νέα €3,3 δισ. για drones και πυραύλους.
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση επομένως δεν αφορά πλέον μόνο τη διατήρηση της ουκρανικής οικονομίας όρθιας.
Έχει αποκτήσει σαφή και αυξανόμενη αμυντικοβιομηχανική διάσταση.
Το Ukraine Facility: Το δεύτερο μεγάλο πορτοφόλι
Παράλληλα λειτουργεί το Ukraine Facility, το πολυετές ευρωπαϊκό εργαλείο για την περίοδο 2024–2027, με συνολική δυνατότητα χρηματοδότησης έως €50 δισ.
Το Facility σχεδιάστηκε για να εξασφαλίζει προβλέψιμη οικονομική στήριξη, χρηματοδότηση της ανάκαμψης και της ανοικοδόμησης και ταυτόχρονα να συνδέει τις εκταμιεύσεις με μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας.
Η ίδια η Επιτροπή έχει επισημάνει ότι €38,3 δισ. του πρώτου πυλώνα του Facility αφορούν χρηματοδοτική στήριξη με τη μορφή δανείων και επιχορηγήσεων.
Έτσι δημιουργείται σταδιακά μια σύνδεση που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχε:
χρηματοδότηση του πολέμου, ανοικοδόμηση και ευρωπαϊκή ενσωμάτωση αποτελούν πλέον τμήματα της ίδιας στρατηγικής.
Και η Ελλάδα; €170 εκατ. σε διμερή στρατιωτική βοήθεια
Για την Ελλάδα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στους αριθμούς.
Σύμφωνα με στοιχεία του Kiel Institute for the World Economy που παραθέτει το Al Jazeera, η ελληνική διμερής στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία ανέρχεται σε €170 εκατ.
Σε αυτά προστίθενται περίπου €9 εκατ. ανθρωπιστικής βοήθειας.
Αυτοί είναι οι αριθμοί που μπορούν να αποδοθούν καθαρά ως καταγεγραμμένη διμερής ελληνική συνεισφορά στις συγκεκριμένες κατηγορίες.
Υπάρχει όμως και δεύτερο επίπεδο.
Τα €1,14 δισ. δεν είναι «επιταγή της Ελλάδας στο Κίεβο»
Το ίδιο δημοσίευμα, βασισμένο στα δεδομένα του Kiel, καταγράφει περίπου €1,14 δισ. ελληνικής συμμετοχής σε στρατιωτική και χρηματοδοτική βοήθεια μέσω θεσμών της ΕΕ.
Εδώ όμως απαιτείται σαφής διάκριση.
Το €1,14 δισ. δεν πρέπει να παρουσιάζεται σαν να πρόκειται για απευθείας μεταφορά €1,14 δισ. από τον ελληνικό κρατικό προϋπολογισμό προς την ουκρανική κυβέρνηση.
Αποτελεί την καταλογιζόμενη ελληνική συμμετοχή στη συλλογική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Άρα το «πόσα έχει δώσει η Ελλάδα» δεν έχει μία μόνο απάντηση.
Εξαρτάται από το εάν μετράμε μόνο τη διμερή βοήθεια ή και το μερίδιο της χώρας στους κοινούς ευρωπαϊκούς μηχανισμούς.
Η Αλεξανδρούπολη είναι μέρος της ελληνικής συνεισφοράς που δεν φαίνεται στα εκατομμύρια
Υπάρχει και μια άλλη διάσταση της ελληνικής συμμετοχής που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε έναν οικονομικό πίνακα.
Η Αλεξανδρούπολη έχει αποκτήσει από το 2022 αυξημένο στρατηγικό ρόλο ως κόμβος μεταφοράς αμερικανικού και συμμαχικού στρατιωτικού υλικού προς την ανατολική Ευρώπη.
Παράλληλα, μετά τα ρωσικά πλήγματα στις ουκρανικές ενεργειακές υποδομές, η Ελλάδα απέκτησε μεγαλύτερη σημασία και στις ενεργειακές διαδρομές προς την Ουκρανία.
Αυτό σημαίνει ότι το ελληνικό αποτύπωμα δεν είναι αποκλειστικά χρηματοδοτικό.
Είναι ταυτόχρονα στρατιωτικό, ενεργειακό και γεωγραφικό.
Από τα όπλα στην ανοικοδόμηση: Η Ελλάδα ψάχνει και οικονομικό ρόλο
Το επόμενο κεφάλαιο αφορά την ανοικοδόμηση.
Τον Ιούνιο η Αθήνα υπέγραψε το πρώτο μνημόνιο που προσδιορίζει τη συμμετοχή της στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και οι δύο πλευρές κινούνται προς ευρύτερη διακυβερνητική συμφωνία.
Σύμφωνα με τον υφυπουργό Εξωτερικών Χάρη Θεοχάρη, ελληνικές εταιρείες έχουν ήδη αναλάβει τουλάχιστον τέσσερα έργα για την αποκατάσταση υδροηλεκτρικών σταθμών και άλλων υποδομών που καταστράφηκαν στον πόλεμο.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η ελληνική πολιτική μπορεί σταδιακά να περάσει από τη φάση της βοήθειας στη φάση της οικονομικής συμμετοχής στην επόμενη ημέρα.
Η Ευρώπη σηκώνει μεγαλύτερο μέρος του βάρους
Η ευρύτερη εικόνα έχει αλλάξει αισθητά μέσα στο 2026.
Η ευρωπαϊκή και καναδική συμμετοχή έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στη στρατιωτική στήριξη, ενώ στο ΝΑΤΟ οι σύμμαχοι δεσμεύθηκαν τον Ιούλιο για €70 δισ. σε στρατιωτικό εξοπλισμό, βοήθεια και εκπαίδευση προς την Ουκρανία για το 2026 και για διατήρηση τουλάχιστον αντίστοιχων επιπέδων το 2027.
Η μετατόπιση αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο στρατιωτικό παράγοντα, αλλά η απαίτηση της κυβέρνησης Τραμπ για μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης από τους Ευρωπαίους μεταφέρει σταδιακά μεγαλύτερο μέρος του χρηματοδοτικού και βιομηχανικού βάρους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον «αν», αλλά «για πόσο»
Με περισσότερα από €224 δισ. ήδη καταγεγραμμένης ευρωπαϊκής στήριξης, η συζήτηση εισέρχεται σε διαφορετική φάση.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ευρώπη θα χρηματοδοτεί την Ουκρανία.
Είναι:
πόσο θα κοστίζει κάθε χρόνο, από πού θα βρίσκονται τα χρήματα και ποιος θα αναλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του λογαριασμού.
Το Κίεβο εξακολουθεί να χρειάζεται τεράστια εξωτερική χρηματοδότηση για τη λειτουργία του κράτους και την άμυνά του, ενώ όσο ο πόλεμος συνεχίζεται τόσο η διάκριση μεταξύ «έκτακτης βοήθειας» και μόνιμης ευρωπαϊκής δέσμευσης γίνεται δυσκολότερη.
Τα παγωμένα ρωσικά assets είναι το επόμενο μεγάλο πολιτικό πεδίο
Εδώ μπαίνει στην εξίσωση και το ζήτημα των ακινητοποιημένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων.
Η ΕΕ χρησιμοποιεί ήδη τα έκτακτα έσοδα που παράγουν αυτά τα assets για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Στις 5 Αυγούστου, για παράδειγμα, η Ένωση έλαβε ακόμη €1,4 δισ. εσόδων από ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για να χρησιμοποιηθούν στην υποστήριξη του Κιέβου.
Η μεγάλη πολιτική συζήτηση όμως αφορά πλέον το πόσο μακριά μπορεί να προχωρήσει η Ευρώπη στη χρήση αυτών των πόρων χωρίς να δημιουργήσει νομικά, χρηματοπιστωτικά και γεωπολιτικά προβλήματα.
Και αυτό θα είναι ένα από τα κεντρικά ευρωπαϊκά μέτωπα της επόμενης περιόδου.
Το 2027 είναι το πραγματικό stress test
Η χρηματοδότηση της Ουκρανίας έχει συνεπώς περάσει σε ένα νέο στάδιο.
Στην πρώτη περίοδο του πολέμου, οι αποφάσεις λαμβάνονταν συχνά ως έκτακτες αντιδράσεις σε μια εισβολή που πολλοί δεν γνώριζαν πόσο θα διαρκέσει.
Τώρα η Ευρώπη σχεδιάζει πολυετείς μηχανισμούς, δάνεια, αμυντική παραγωγή και ανοικοδόμηση.
Και αυτό αλλάζει εντελώς το πολιτικό βάρος του ζητήματος.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η πρόκληση θα είναι να εξηγήσουν στους πολίτες τους γιατί η υποστήριξη πρέπει να συνεχιστεί και πώς θα χρηματοδοτηθεί.
Για την Ουκρανία, η πρόκληση είναι να εξασφαλίσει ότι η βοήθεια θα παραμείνει προβλέψιμη.
Και για την ΕΕ, το 2027 μπορεί να εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα τεστ της νέας της γεωπολιτικής φιλοδοξίας:
αν μπορεί να στηρίξει ταυτόχρονα την άμυνα της Ουκρανίας, τη λειτουργία του ουκρανικού κράτους και τη δική της επανεξοπλιστική προσπάθεια χωρίς η πολιτική και δημοσιονομική συνοχή των 27 να αρχίσει να δοκιμάζεται.
Τα €224,5 δισ. δείχνουν πόσο μακριά έχει ήδη φτάσει η Ευρώπη.
Το πραγματικό ερώτημα του 2027 είναι πόσο μακριά είναι διατεθειμένη —και οικονομικά ικανή— να συνεχίσει.
Πηγή: pagenews.gr