Η Ευρώπη έχει ένα πρόβλημα που πλέον δεν κρύβεται πίσω από τις μεγάλες πολιτικές εξαγγελίες.
Θέλει να κάνει περισσότερα.
Πολύ περισσότερα.
Να χρηματοδοτήσει την άμυνά της, να μειώσει το τεχνολογικό χάσμα από ΗΠΑ και Κίνα, να στηρίξει την πράσινη μετάβαση, να προστατεύσει τα σύνορα, να συνεχίσει την Κοινή Αγροτική Πολιτική και τη συνοχή και ταυτόχρονα να αποπληρώνει τις υποχρεώσεις που δημιουργήθηκαν από το NextGenerationEU.
Όλα αυτά όμως έχουν έναν κοινό παρονομαστή:χρήματα.
Και καθώς η διαπραγμάτευση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ μπαίνει στην τελική πολιτική ευθεία, η συζήτηση μετακινείται από το «πού θέλουμε να επενδύσουμε» στο πολύ δυσκολότερο:από πού θα βρεθούν τα έσοδα.
Σχεδόν €2 τρισ. για την Ευρώπη του 2028–2034
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο προβλέπει προϋπολογισμό σχεδόν €2 τρισ. σε τρέχουσες τιμές, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ για την περίοδο 2028–2034.
Το μέγεθος είναι εντυπωσιακό.
Αλλά εξίσου σημαντική είναι η αλλαγή των προτεραιοτήτων.
Ο νέος προϋπολογισμός σχεδιάζεται για μια Ευρώπη που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα:
πόλεμο και γεωπολιτική αστάθεια, ενεργειακή ανασφάλεια, ανταγωνισμό με ΗΠΑ και Κίνα, τεράστιες επενδυτικές ανάγκες σε AI και τεχνολογία, μετανάστευση, κλιματική προσαρμογή και μεγαλύτερες απαιτήσεις για ευρωπαϊκή άμυνα.
Το πρόβλημα είναι ότι οι παλιές ανάγκες δεν εξαφανίστηκαν.
Κανείς δεν θέλει να πληρώσει τον λογαριασμό με αγρότες και περιφέρειες
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική και τα κονδύλια συνοχής παραμένουν από τους μεγαλύτερους και πολιτικά πιο ευαίσθητους πυλώνες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Και ο Costa το γνωρίζει.
Στις τελευταίες επαφές του με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έχει επαναλάβει ότι αγροτική πολιτική και συνοχή πρέπει να παραμείνουν βασικοί πυλώνες, παρά τις νέες απαιτήσεις για άμυνα, ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα και καινοτομία.
Αυτό όμως δημιουργεί μια σχεδόν μαθηματική σύγκρουση.
Εάν δεν κόψεις σημαντικά από τα παλιά προγράμματα και θέλεις ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσεις νέες προτεραιότητες, υπάρχουν ουσιαστικά τρεις επιλογές:
να αυξηθούν οι εισφορές των κρατών, να αυξηθεί το χρέος ή να δημιουργηθούν νέες πηγές εσόδων για την ΕΕ.
Οι Βρυξέλλες ποντάρουν κυρίως στην τρίτη.
Costa: Νέα έσοδα για να μη φουσκώσουν οι εθνικές εισφορές
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έχει γίνει σαφής.
«Για να υλοποιήσουμε τις φιλοδοξίες και τις προτεραιότητές μας, οι ηγέτες συμφωνούν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται νέες πηγές εσόδων», δήλωσε μετά τις συνομιλίες του στο Δουβλίνο στις 17 Σεπτεμβρίου.
Και πρόσθεσε ότι πρέπει να διατηρηθούν οι εθνικές συνεισφορές σε λογικά επίπεδα.
Άρα οι λεγόμενοι new own resources —οι νέοι ίδιοι πόροι της Ένωσης— μετατρέπονται σε κεντρικό κομμάτι της διαπραγμάτευσης.
Δεν πρόκειται όμως για έναν ενιαίο «ευρωπαϊκό φόρο».
Η Επιτροπή έχει καταθέσει ένα καλάθι διαφορετικών μηχανισμών εσόδων.
Και εδώ αρχίζει η πραγματική πολιτική μάχη.
Οι 5 πηγές που βρίσκονται στο τραπέζι
1. ETS – Έσοδα από τις εκπομπές CO₂
Μέρος των εσόδων από το ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών θα κατευθύνεται απευθείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η Κομισιόν υπολογίζει ότι η πηγή αυτή θα μπορούσε να αποδίδει περίπου €9,6 δισ. τον χρόνο.
Η λογική είναι απλή:
όσο η Ευρώπη τιμολογεί τις εκπομπές άνθρακα, μέρος των εσόδων μετατρέπεται σε ευρωπαϊκό και όχι αποκλειστικά εθνικό πόρο.
2. CBAM – Ο άνθρακας στα σύνορα
Δεύτερη πηγή είναι ο Carbon Border Adjustment Mechanism.
Ο CBAM επιβάλλει κόστος άνθρακα σε συγκεκριμένες εισαγωγές προϊόντων υψηλών εκπομπών ώστε οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες που πληρώνουν για CO₂ να μη βρίσκονται σε μειονεκτική θέση έναντι παραγωγών τρίτων χωρών.
Μέρος των σχετικών εσόδων προτείνεται να καταλήγει στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Εκτιμώμενη απόδοση:
περίπου €1,4 δισ. ετησίως.
3. €15 δισ. από τα ηλεκτρονικά απόβλητα
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ασυνήθιστη πρόταση.
Η Επιτροπή προτείνει εισφορά που θα υπολογίζεται με βάση τα μη συλλεγόμενα ηλεκτρονικά απόβλητα κάθε κράτους — υπολογιστές, smartphones, tablets, τηλεοράσεις, εκτυπωτές και άλλες ηλεκτρονικές συσκευές.
Το αναμενόμενο έσοδο είναι τεράστιο:
περίπου €15 δισ. ετησίως.
Η λογική έχει δύο επίπεδα.
Δημιουργεί έσοδα για την ΕΕ αλλά ταυτόχρονα δίνει οικονομικό κίνητρο στα κράτη να συλλέγουν και να ανακυκλώνουν μεγαλύτερο ποσοστό των ηλεκτρονικών αποβλήτων τους.
4. Καπνός – €11,2 δισ. τον χρόνο
Άλλη πρόταση αφορά μέρος των εσόδων που συνδέονται με τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα προϊόντα καπνού.
Η Κομισιόν υπολογίζει ότι ο μηχανισμός θα μπορούσε να αποφέρει περίπου €11,2 δισ. ετησίως στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Και αυτό αναμένεται να αποτελέσει ιδιαίτερα ευαίσθητο σημείο της διαπραγμάτευσης, επειδή τα έσοδα από ειδικούς φόρους αποτελούν παραδοσιακά σημαντική πηγή για τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
5. CORE – Στο τραπέζι οι μεγάλες επιχειρήσεις
Και εδώ φτάνουμε στην πιο πολιτικά φορτισμένη πρόταση.
Η Επιτροπή προτείνει το Corporate Resource for Europe — CORE.
Θα πρόκειται για ετήσια κατ’ αποκοπή συνεισφορά από μεγάλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται και πραγματοποιούν πωλήσεις στην ΕΕ και έχουν καθαρό ετήσιο τζίρο τουλάχιστον €100 εκατ.
Η εκτιμώμενη απόδοση:
περίπου €6,8 δισ. τον χρόνο.
Η Επιτροπή το παρουσιάζει ως «ίδιο πόρο».
Οι επιχειρήσεις όμως θα εξετάσουν το μέτρο με πολύ διαφορετικό φακό: ως ένα ακόμη κόστος λειτουργίας στην ευρωπαϊκή αγορά.
Και έτσι η συζήτηση ακουμπά ακριβώς το πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει ο ίδιος ο προϋπολογισμός:
την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.
€58,5 δισ. νέα έσοδα κάθε χρόνο
Συνολικά, το πακέτο των πέντε νέων ίδιων πόρων, μαζί με αλλαγές στο υπάρχον σύστημα εσόδων, υπολογίζεται ότι μπορεί να δημιουργεί περίπου €58,5 δισ. ετησίως, σε τιμές 2025.
Σε μία επταετία μιλάμε θεωρητικά για εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ.
Και αυτά τα χρήματα χρειάζονται για έναν ακόμη λόγο που συχνά μένει εκτός της πολιτικής συζήτησης.
Έρχεται ο λογαριασμός του NextGenerationEU
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δανείστηκε μαζικά από τις αγορές για να χρηματοδοτήσει το NextGenerationEU μετά την πανδημία.
Αυτό το χρέος δεν εξαφανίζεται.
Η Επιτροπή αναφέρει ρητά ότι οι νέοι ίδιοι πόροι αποσκοπούν και στη χρηματοδότηση των νέων προτεραιοτήτων και στην αποπληρωμή του δανεισμού του NextGenerationEU, χωρίς να αυξηθούν υπερβολικά οι εθνικές εισφορές.
Άρα ο νέος προϋπολογισμός ξεκινά με ένα κόστος που ο προηγούμενος δεν είχε στην ίδια κλίμακα.
Πρέπει να πληρώσει και για το παρελθόν και για το μέλλον.
€409 δισ. για να κλείσει η Ευρώπη το χάσμα ανταγωνιστικότητας
Ένα μεγάλο μέρος της νέας φιλοσοφίας αφορά το πρόβλημα που περιέγραψαν οι εκθέσεις Draghi και Letta:
η Ευρώπη επενδύει λιγότερο και αναπτύσσει με μεγαλύτερη δυσκολία παγκόσμιους τεχνολογικούς πρωταθλητές από τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Η πρόταση προβλέπει νέο European Competitiveness Fund ύψους €409 δισ., με τέσσερις βασικούς άξονες:
καθαρή μετάβαση και απανθρακοποίηση, ψηφιακή μετάβαση, υγεία/βιοτεχνολογία και άμυνα/διάστημα.
Παράλληλα, το Horizon Europe προτείνεται να διαθέτει €175 δισ. για έρευνα και καινοτομία.
Δηλαδή οι Βρυξέλλες επιχειρούν κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια λογιστική ανακατανομή κονδυλίων.
Θέλουν ο επόμενος προϋπολογισμός να λειτουργήσει ως επενδυτικός μοχλός απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα.
Άμυνα ή αγρότες; Η παγίδα που θέλει να αποφύγει ο Costa
Εδώ βρίσκεται η πολιτική δυσκολία.
Οι χώρες της ανατολικής πτέρυγας θέλουν περισσότερα χρήματα για άμυνα και ασφάλεια.
Οι αγροτικές οικονομίες θέλουν να προστατευθεί η ΚΑΠ.
Οι χώρες που λαμβάνουν σημαντικά κονδύλια συνοχής δεν θέλουν περικοπές στις περιφέρειές τους.
Οι τεχνολογικά και βιομηχανικά ισχυρότερες χώρες θέλουν περισσότερα χρήματα για ανταγωνιστικότητα.
Και οι καθαροί συνεισφέροντες στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δεν θέλουν μεγάλη αύξηση των εθνικών τους εισφορών.
Αυτή είναι η εξίσωση που προσπαθεί να λύσει ο Costa.
Σε πρόσφατες δηλώσεις του στη Βιέννη τόνισε ότι η ΕΕ πρέπει να κάνει επιλογές «εντός περιορισμένων πόρων» και να διατηρήσει τόσο τις εθνικές εισφορές όσο και το συνολικό μέγεθος του προϋπολογισμού σε λογικά επίπεδα.
Γι’ αυτό οι νέοι ίδιοι πόροι δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια.
Είναι ο μηχανισμός που μπορεί να επιτρέψει στους ηγέτες να αποφύγουν την πιο επώδυνη επιλογή:
να πάρουν χρήματα από μία πολιτική για να τα δώσουν σε κάποια άλλη.
Η ώρα πιέζει: Συμφωνία έως το τέλος του 2026
Ο Costa έχει θέσει πολύ συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Θέλει συνολική πολιτική συμφωνία για τον νέο προϋπολογισμό μέχρι το τέλος του 2026.
Υπάρχει πρακτικός λόγος.
Το 2027 πρέπει να ολοκληρωθεί το τεράστιο νομοθετικό έργο που ακολουθεί, ώστε τα νέα προγράμματα να είναι έτοιμα και τα ευρωπαϊκά χρήματα να συνεχίσουν να ρέουν χωρίς διακοπή από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο σταθμό. Ο Costa έχει δηλώσει ότι θέλει εκεί να υπάρξει σαφέστερη εικόνα για ένα αναθεωρημένο «καλάθι» νέων ίδιων πόρων.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό παζάρι
Υπάρχει όμως ένα θεσμικό εμπόδιο που κάνει τη μάχη ακόμη δυσκολότερη.
Το MFF χρειάζεται ομοφωνία στο Συμβούλιο και τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Και η απόφαση για τους ίδιους πόρους χρειάζεται επίσης ομοφωνία, ενώ στη συνέχεια πρέπει να εγκριθεί από τα κράτη-μέλη σύμφωνα με τις εθνικές συνταγματικές διαδικασίες τους.
Άρα κάθε κυβέρνηση αποκτά τεράστια διαπραγματευτική δύναμη.
Και κάθε νέα πηγή εσόδων μπορεί να μετατραπεί σε αντάλλαγμα για κάποιο άλλο κεφάλαιο του προϋπολογισμού.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Αθήνα η μάχη έχει πολλαπλό ενδιαφέρον.
Η Ελλάδα έχει ισχυρό συμφέρον να προστατευθούν οι πόροι συνοχής και η Κοινή Αγροτική Πολιτική, ενώ παράλληλα μπορεί να διεκδικήσει περισσότερα ευρωπαϊκά κεφάλαια σε άμυνα, ενεργειακές διασυνδέσεις, υποδομές, ψηφιακή μετάβαση και ανταγωνιστικότητα.
Αλλά το σκέλος των εσόδων έχει επίσης άμεση σημασία.
ETS, CBAM, καπνός, ηλεκτρονικά απόβλητα και CORE επηρεάζουν διαφορετικούς κλάδους και δημιουργούν διαφορετική κατανομή κόστους μεταξύ των κρατών.
Άρα για κάθε πρωτεύουσα το ερώτημα δεν είναι απλώς:
«πόσα χρήματα θα πάρουμε;»
Είναι επίσης:
«από πού θα προέλθουν τα χρήματα που θα βάλουμε;»
Η μεγάλη μάχη της Ευρώπης δεν είναι τελικά για τα €2 τρισ.
Το εντυπωσιακό νούμερο είναι ο προϋπολογισμός των σχεδόν €2 τρισ.
Αλλά η πραγματική πολιτική σύγκρουση βρίσκεται αλλού.
Η Ευρώπη έχει αποφασίσει ότι θέλει να είναι περισσότερο αμυντικά αυτόνομη, περισσότερο τεχνολογικά ανταγωνιστική και περισσότερο γεωπολιτικά ισχυρή.
Δεν έχει ακόμη συμφωνήσει πλήρως ποιος θα πληρώσει αυτή τη φιλοδοξία.
Και αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα των επόμενων μηνών.
Γιατί οι κυβερνήσεις μπορούν σχετικά εύκολα να συμφωνήσουν ότι θέλουν περισσότερη άμυνα, περισσότερη ανάπτυξη, περισσότερη καινοτομία και ισχυρή αγροτική πολιτική.
Η συμφωνία γίνεται πολύ δυσκολότερη όταν το επόμενο ερώτημα είναι:
«Ωραία. Ποιος πληρώνει;»
Πηγή: pagenews.gr