Ένα από τα ισχυρότερα ευρωπαϊκά συστήματα αεράμυνας βρίσκεται σήμερα στην Εσθονία.
Και είναι ιταλικό.
Η Ρώμη έχει αναπτύξει SAMP/T στην ανατολική πτέρυγα του NATO, μαζί με ραντάρ και Eurofighter, ενισχύοντας την αεράμυνα των Βαλτικών χωρών.
Η επιλογή είναι απολύτως κατανοητή.
Η Ρωσία παραμένει, σύμφωνα με το NATO, η σημαντικότερη άμεση απειλή για την ασφάλεια των Συμμάχων.
Αλλά περίπου 2.000 χιλιόμετρα νοτιότερα διαμορφώνεται μια διαφορετική εικόνα.
Ρωσικές στρατιωτικές υποδομές επεκτείνονται στη Λιβύη.
Το ρωσικό shadow fleet κινείται στη Μεσόγειο.
Η Ευρώπη έχει ήδη δεχθεί επίθεση με Shahed από την κατεύθυνση της Μέσης Ανατολής.
Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκε η πληροφορία ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες είχαν προειδοποιήσει για πιθανή εκτόξευση ρωσικών drones από εμπορικά πλοία εναντίον στόχων στη Νότια Ευρώπη.
Η πληροφορία αυτή διαψεύστηκε από Παρίσι και Ρώμη.
Αλλά η γεωγραφία πίσω από το σενάριο παραμένει.
Η Ευρώπη θωράκισε την Ανατολή.
Τώρα πρέπει να κοιτάξει και τον Νότο.
Eastern Sentry: Η νέα ασπίδα απέναντι στη Ρωσία
Τον Σεπτέμβριο του 2025, μετά τις σοβαρές παραβιάσεις συμμαχικού εναέριου χώρου από ρωσικά drones και αεροσκάφη, το NATO ενεργοποίησε το Eastern Sentry.
Μαχητικά.
Ελικόπτερα.
Αεροσκάφη επιτήρησης.
Αντιαεροπορικά συστήματα.
Φρεγάτες.
Και ενισχυμένος συντονισμός σε ολόκληρη την ανατολική πτέρυγα.
Είχε προηγηθεί τον Ιανουάριο του 2025 το Baltic Sentry, μετά τα περιστατικά που αφορούσαν κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές στη Βαλτική.
Το NATO επομένως ακολούθησε μια συγκεκριμένη λογική:
όταν αλλάζει η απειλή, αλλάζει και η στρατιωτική διάταξη.
Η Ιταλία στέλνει SAMP/T στην Εσθονία
Η περίπτωση της Ιταλίας είναι χαρακτηριστική.
Ο Guido Crosetto επιβεβαίωσε την αποστολή του ιταλικού SAMP/T στην Εσθονία ως συμπλήρωμα της ιταλικής συμμετοχής στο NATO Air Policing.
Το σύστημα έχει αναπτυχθεί με επιχειρησιακούς εκτοξευτές και ραντάρ, ενώ η Ιταλία έχει διαθέσει και Eurofighter στην περιοχή.
Η Ρώμη επομένως συμβάλλει ουσιαστικά στην προστασία του ευρωπαϊκού Βορρά.
Αλλά η ίδια χώρα βρίσκεται στο κέντρο μιας Μεσογείου της οποίας το περιβάλλον ασφαλείας αλλάζει.
Η «προειδοποίηση της CIA» που Παρίσι και Ρώμη διαψεύδουν
Την περασμένη εβδομάδα το ισπανικό El Mundo δημοσίευσε μια εντυπωσιακή πληροφορία.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η CIA είχε προειδοποιήσει ότι η Ρωσία ενδέχεται να εξετάζει επιθέσεις με drones τύπου Gerbera εναντίον Ισπανίας, Γαλλίας ή Ιταλίας.
Το ακόμη πιο ανησυχητικό στοιχείο ήταν ο υποτιθέμενος τρόπος επίθεσης:
τα drones θα μπορούσαν να εκτοξευθούν από εμπορικά πλοία στη Μεσόγειο.
Όμως εδώ απαιτείται προσοχή.
Η πληροφορία βασίζεται σε ανώνυμη λιθουανική πηγή.
Και ο Emmanuel Macron τη διέψευσε.
«Η CIA δεν ενημέρωσε τη Γαλλία για αυτή την πληροφορία», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος.
Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Guido Crosetto επίσης δήλωσε ότι η αναφορά δεν επιβεβαιώνεται.
Άρα δεν υπάρχει σήμερα επαρκής βάση για να παρουσιαστεί ως επιβεβαιωμένο ρωσικό σχέδιο επίθεσης.
Υπάρχει όμως λόγος να εξεταστεί το σενάριο ως μέρος μιας ευρύτερης μεταβολής της απειλής.
Γιατί ένα drone μέσα σε container αλλάζει τη γεωγραφία του πολέμου
Ένα Gerbera δεν είναι στρατηγικό βομβαρδιστικό.
Είναι σχετικά μικρό και φθηνό drone, το οποίο χρησιμοποιείται τόσο για παραπλάνηση όσο και σε αποστολές κρούσης.
Ακριβώς γι’ αυτό το σενάριο θα είχε διαφορετική στρατηγική λογική.
Ένα drone δεν χρειάζεται να διασχίσει την Πολωνία ή τη Βαλτική για να φτάσει στην Ευρώπη.
Εάν εκτοξευθεί από θαλάσσια πλατφόρμα, η γραμμή εκκίνησης μπορεί θεωρητικά να βρίσκεται πολύ πιο κοντά στον στόχο.
Λιμάνια.
Διυλιστήρια.
LNG terminals.
Αεροπορικές βάσεις.
Κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Το πρόβλημα επομένως δεν είναι μόνο η ισχύς του όπλου.
Είναι η απόδοση ευθύνης.
Το shadow fleet αποκτά άλλη διάσταση
Εδώ μπαίνει στη συζήτηση ο τεράστιος στόλος πλοίων που συνδέεται με το ρωσικό εμπόριο πετρελαίου και την παράκαμψη δυτικών κυρώσεων.
Η Γαλλία έχει ήδη πραγματοποιήσει ελέγχους και κατασχέσεις ύποπτων πλοίων στη Μεσόγειο.
Τον Ιούνιο, για παράδειγμα, το γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό πραγματοποίησε έλεγχο σε πλοίο προερχόμενο από το ρωσικό Primorsk, το οποίο θεωρήθηκε ύποπτο ότι χρησιμοποιούσε προβληματική σημαία.
Δεν αποτελεί απόδειξη ότι τέτοια πλοία χρησιμοποιούνται για επιθέσεις με drones.
Δείχνει όμως ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια στη Μεσόγειο έχει ήδη αποκτήσει ένα νέο maritime-hybrid σκέλος.
Η δεύτερη απειλή ήρθε ήδη στην Κύπρο
Το άλλο μεγάλο καμπανάκι δεν είναι υποθετικό.
Στις 2 Μαρτίου, drone τύπου Shahed έπληξε εγκατάσταση της RAF στο Ακρωτήρι της Κύπρου.
Οι κυπριακές αρχές εκτίμησαν ότι είχε εκτοξευθεί από τον Λίβανο και συνέδεσαν την επίθεση με τη Hezbollah.
Οι ζημιές ήταν περιορισμένες και δεν υπήρξαν θύματα.
Αλλά η πολιτική σημασία ήταν τεράστια:
ήταν επίθεση με drone του ευρύτερου πολέμου της Μέσης Ανατολής σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Ο Emmanuel Macron αντέδρασε με μία φράση που αποτύπωσε τη σημασία της:
«Όταν δέχεται επίθεση η Κύπρος, δέχεται επίθεση η Ευρώπη».
Η Γαλλία δεσμεύθηκε να ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία.
Η Ελλάδα επίσης έστειλε σαφές μήνυμα ότι ευρωπαϊκό έδαφος δεν μπορεί να μείνει εκτεθειμένο.
Και πίσω από τη Μεσόγειο βρίσκεται πλέον η Λιβύη
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη αλλαγή.
Αμερικανική γεωχωρική ανάλυση εξετάζει την επέκταση υποδομών σε έξι λιβυκές αεροπορικές βάσεις όπου έχει αναφερθεί παρουσία του ρωσικού Africa Corps.
Πρόκειται για:
Al-Khadim,
Al-Jufra,
Tamanhint,
Matan al-Sarra,
Al-Qardabiyah,
και Brak al-Shati.
Οι δορυφορικές εικόνες καταγράφουν έργα σε διαδρόμους, υπόστεγα, χώρους στάθμευσης αεροσκαφών και στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Η αμερικανική αξιολόγηση είναι προσεκτική αλλά σαφής.
Η επέκταση πιθανότατα ενισχύει τη δυνατότητα της Ρωσίας να διατηρεί στρατιωτικό foothold στη Βόρεια Αφρική και να υποστηρίζει επιχειρήσεις στο Σαχέλ.
Και χρησιμοποιεί μια κρίσιμη γεωπολιτική διατύπωση:
στρατιωτική παρουσία κατά μήκος της νότιας πτέρυγας του NATO.
Η Λιβύη γίνεται η ρωσική πύλη προς Αφρική και Μεσόγειο
Η αξία της Λιβύης για τη Μόσχα δεν βρίσκεται μόνο στη Μεσόγειο.
Από εκεί η Ρωσία αποκτά πρόσβαση προς το Σαχέλ.
Στρατιωτικό προσωπικό.
Εξοπλισμός.
Αεροπορικές μεταφορές.
Logistics.
Και επιρροή σε μια περιοχή που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια, τις ενεργειακές διαδρομές και τις μεταναστευτικές πιέσεις προς τη Νότια Ευρώπη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ρωσία προετοιμάζει συμβατική επίθεση από τη Λιβύη εναντίον της Ευρώπης.
Σημαίνει κάτι πιο σύνθετο:
η Μόσχα αποκτά περισσότερες επιλογές στη νότια γειτονιά του NATO.
Τρεις διαφορετικές απειλές συναντώνται στην ίδια θάλασσα
Έτσι η Μεσόγειος αρχίζει να αποκτά μια γεωπολιτική ιδιαιτερότητα που δεν υπήρχε με την ίδια ένταση πριν από λίγα χρόνια.
1. Ρωσία
Hybrid operations, shadow fleet και αυξανόμενη στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη.
2. Ιράν και περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις
Shahed έχουν ήδη φτάσει μέχρι την Κύπρο, ενώ η αστάθεια σε Λίβανο και Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα την Ανατολική Μεσόγειο.
3. Ερυθρά Θάλασσα
Η ασφάλεια στο Bab el-Mandeb επηρεάζει άμεσα το Σουέζ και επομένως την είσοδο στη Μεσόγειο.
Δεν πρόκειται για μία ενιαία συντονισμένη απειλή.
Και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τέτοια.
Πρόκειται όμως για τρεις διαφορετικές πηγές κινδύνου που συγκλίνουν στην ίδια γεωγραφική περιοχή.
Το NATO έχει Baltic Sentry και Eastern Sentry – Τι έχει στον Νότο;
Το NATO δεν είναι απόν από τη Μεσόγειο.
Η Operation Sea Guardian λειτουργεί ήδη στην περιοχή.
Παρέχει maritime situational awareness.
Υποστηρίζει την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας.
Μπορεί, υπό συγκεκριμένες αποφάσεις, να συμβάλει στην προστασία κρίσιμων υποδομών και σε maritime interdiction.
Όμως δεν αποτελεί το μεσογειακό αντίστοιχο του Eastern Sentry ως οργανωμένη περιφερειακή ενίσχυση της αεράμυνας.
Υπάρχει επίσης μια σημαντική νέα εξέλιξη.
Τον Ιούλιο το NATO παρουσίασε το Task Force X–Central Mediterranean, ιταλικής ηγεσίας, που δοκιμάζει ISR, counter-UAS και μη επανδρωμένα συστήματα στη Νότια Πτέρυγα.
Άρα η Συμμαχία έχει ήδη αρχίσει να βλέπει το πρόβλημα.
Αλλά δεν έχει ακόμη δημιουργήσει κάτι αντίστοιχο με μια ολοκληρωμένη Southern Sentry.
Η ειρωνεία της ευρωπαϊκής αεράμυνας
Και εδώ εμφανίζεται ένα παράδοξο.
Η Ιταλία στέλνει SAMP/T στην Εσθονία.
Η Γαλλία διαθέτει ισχυρές στρατιωτικές δυνατότητες στη Μεσόγειο.
Ιταλία και Γαλλία έχουν αναπτύξει μαζί το SAMP/T.
Όμως η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική αεράμυνας παραμένει κατακερματισμένη.
Το German-led European Sky Shield δημιουργήθηκε για κοινές αγορές και διαλειτουργικότητα.
Η Γαλλία έχει διαφωνήσει με στοιχεία της αρχιτεκτονικής του, ιδιαίτερα λόγω της εξάρτησης από μη ευρωπαϊκά συστήματα και της αρχικής υποβάθμισης του SAMP/T.
Άρα η Ευρώπη διαθέτει συστήματα.
Το πρόβλημα είναι η γεωγραφική κατανομή, η ποσότητα και η ολοκλήρωσή τους.
Δεν χρειάζεται να μεταφέρουμε τα Patriot από την Πολωνία στη Σικελία
Υπάρχει μια ισχυρή αντίρρηση σε όλη αυτή τη συζήτηση.
Και είναι σωστή.
Η απειλή στην Ανατολική Ευρώπη είναι σήμερα ασύγκριτα μεγαλύτερη.
Η Ρωσία χρησιμοποιεί μαζικά drones και πυραύλους εναντίον της Ουκρανίας.
Η Πολωνία και οι Βαλτικές χώρες βρίσκονται δίπλα στο ρωσικό και λευκορωσικό στρατιωτικό περιβάλλον.
Θα ήταν παράλογο να αποδυναμωθεί η Ανατολική Πτέρυγα εξαιτίας ενός μη επιβεβαιωμένου δημοσιεύματος για drones στη Μεσόγειο.
Αλλά αυτό δεν είναι το πραγματικό δίλημμα.
Η ερώτηση δεν είναι:
Ανατολή ή Νότος;
Είναι:
Μπορεί το NATO να δημιουργήσει αξιόπιστη άμυνα στον Νότο χωρίς να αποδυναμώσει την Ανατολή;
Η απειλή στον Νότο είναι διαφορετική
Η Μεσόγειος δεν χρειάζεται απαραίτητα εκατοντάδες πυραύλους αεράμυνας κατά μήκος μιας νέας γραμμής αντιπαράθεσης.
Χρειάζεται διαφορετικό μοντέλο.
Counter-drone systems γύρω από κρίσιμες υποδομές.
Ισχυρότερη επιτήρηση εμπορικών πλοίων.
Airborne early warning.
Καλύτερη σύνδεση στρατιωτικών και πολιτικών radar.
Προστασία LNG terminals και διυλιστηρίων.
Ταχύτερη ανταλλαγή intelligence.
Δυνατότητα ελέγχου ύποπτων πλοίων όταν υπάρχει επαρκής νομική βάση.
Και πάνω απ’ όλα:
ένα κοινό operational picture της Μεσογείου.
Γιατί η Γαλλία μπορεί να είναι η χώρα-κλειδί
Εάν δημιουργηθεί ποτέ ένα πραγματικό «Southern Sentry», η Γαλλία θα είναι από τις χώρες που θα πρέπει να το διαμορφώσουν.
Έχει ισχυρό ναυτικό.
Έχει SAMP/T.
Έχει στρατηγική παρουσία στη Μεσόγειο.
Και μετά την επίθεση στην Κύπρο ο Macron έδειξε ότι αντιμετωπίζει την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου ως ευρωπαϊκό ζήτημα.
Η Γαλλία έχει επίσης εντείνει τις επιχειρήσεις εναντίον ύποπτων πλοίων που συνδέονται με το ρωσικό shadow fleet.
Η Ιταλία, λόγω γεωγραφίας, θα ήταν ο άλλος φυσικός πυλώνας.
Και εδώ αποκτούν μεγαλύτερη σημασία Ελλάδα και Κύπρος.
Ελλάδα και Κύπρος μπαίνουν στο κέντρο του νέου χάρτη
Για την Αθήνα το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.
Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα:
στην Ανατολική Μεσόγειο,
στα Βαλκάνια,
στη Μαύρη Θάλασσα μέσω των συμμαχικών διαδρομών,
στη Μέση Ανατολή,
και στη θαλάσσια γραμμή Σουέζ–Μεσογείου.
Η Κύπρος έχει ήδη αποδείξει ότι η γεωγραφική απόσταση από τα βασικά μέτωπα δεν προσφέρει πλέον απόλυτη προστασία.
Αυτό δίνει στην Ελλάδα έναν πιθανό ρόλο όχι μόνο ως χώρα υποδοχής και logistics αλλά ως κόμβο μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής αεράμυνας και maritime situational awareness στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το πραγματικό warning δεν είναι η CIA – Είναι ο χάρτης
Γι’ αυτό το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας δεν είναι εάν η CIA έστειλε ή δεν έστειλε τη συγκεκριμένη προειδοποίηση.
Παρίσι και Ρώμη λένε ότι δεν την έστειλε.
Αυτό πρέπει να καταγράφεται καθαρά.
Το πραγματικό warning βρίσκεται αλλού.
Στην Κύπρο ένα Shahed έχει ήδη χτυπήσει ευρωπαϊκό έδαφος.
Στη Λιβύη η Ρωσία ενισχύει υποδομές σε βάσεις που συνδέονται με το Africa Corps.
Στη Μεσόγειο η Ευρώπη ήδη παρακολουθεί και ελέγχει ύποπτα πλοία του shadow fleet.
Στην Ερυθρά Θάλασσα η ασφάλεια του Bab el-Mandeb επηρεάζει ολόκληρη την ευρωπαϊκή εμπορική αλυσίδα.
Και την ίδια στιγμή το μεγαλύτερο μέρος της νέας συλλογικής αεράμυνας του NATO έχει — για απολύτως κατανοητούς λόγους — στραφεί ανατολικά.
Η Ανατολική Πτέρυγα παραμένει η πρώτη γραμμή απέναντι στη Ρωσία.
Αλλά η Νότια Πτέρυγα παύει να είναι τα μετόπισθεν.
Και αυτό ίσως είναι η σημαντικότερη αλλαγή στον νέο χάρτη ασφαλείας της Ευρώπης.
Πηγή: pagenews.gr