Το Ομάν χτίζει τη «διπλωματία των μικρών»: Το Muscat Process απέναντι στη νέα Μέση Ανατολή
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Το Ομάν χτίζει τη «διπλωματία των μικρών»: Το Muscat Process απέναντι στη νέα Μέση Ανατολή
Σε μια Μέση Ανατολή όπου οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να καθορίσουν τους στρατιωτικούς συσχετισμούς αλλά δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να δημιουργήσουν κοινό διπλωματικό χώρο, μια διαφορετική σχολή εξωτερικής πολιτικής επιστρέφει στο προσκήνιο.
Η διπλωματία των μικρότερων κρατών.
Και στο επίκεντρό της βρίσκεται το Ομάν.
Το Σουλτανάτο δεν διαθέτει τη στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών, το οικονομικό μέγεθος της Σαουδικής Αραβίας ή τη γεωπολιτική επιρροή του Ιράν.
Διαθέτει όμως ένα διαφορετικό κεφάλαιο: τη δυνατότητα να συνομιλεί με πλευρές που συχνά δυσκολεύονται ακόμη και να καθίσουν στο ίδιο δωμάτιο.
Πάνω σε αυτή τη λογική οικοδομείται η πρόταση για το Muscat Process: έναν μόνιμο μηχανισμό περιφερειακού διαλόγου που θα μπορούσε να φέρει τις έξι χώρες του Gulf Cooperation Council, το Ιράν και το Ιράκ σε ένα σταθερό πλαίσιο επικοινωνίας.
Όχι μόνο όταν ξεσπά ένας πόλεμος.
Αλλά πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την κρίση.
Από την «πυροσβεστική» διπλωματία σε μόνιμο μηχανισμό
Η βασική ιδέα του Muscat Process είναι απλή αλλά φιλόδοξη.
Η Μέση Ανατολή δεν χρειάζεται μόνο μηχανισμούς διαχείρισης πολέμων.
Χρειάζεται μηχανισμούς που λειτουργούν πριν οι κρίσεις γίνουν πόλεμοι.
Το προτεινόμενο σχήμα προβλέπει αρχικά τακτικές διαβουλεύσεις μεταξύ των κρατών του GCC, του Ιράκ και του Ιράν, με έμφαση σε πεδία στα οποία υπάρχουν κοινά συμφέροντα ακόμη και μεταξύ πολιτικών αντιπάλων:
- θαλάσσια ασφάλεια,
- προστασία κρίσιμων υποδομών,
- ανθρωπιστική συνεργασία,
- αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών,
- κυβερνοασφάλεια,
- περιβαλλοντικές απειλές,
- οικονομική συνδεσιμότητα.
Η λογική δεν είναι να λυθούν από την πρώτη ημέρα όλες οι μεγάλες συγκρούσεις της περιοχής.
Είναι να δημιουργηθεί συνήθεια επικοινωνίας.
Το μοντέλο του Ελσίνκι στον Κόλπο
Η ιδέα παραπέμπει συνειδητά στην εμπειρία της Conference on Security and Cooperation in Europe – CSCE, της διαδικασίας που οδήγησε στην Τελική Πράξη του Ελσίνκι το 1975 και αργότερα στον σημερινό OSCE.
Το ιστορικό δίδαγμα δεν είναι ότι το Ελσίνκι τερμάτισε τον Ψυχρό Πόλεμο.
Δεν τον τερμάτισε.
Δημιούργησε όμως ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο κράτη με βαθιά αντικρουόμενα συμφέροντα μπορούσαν να συζητούν κανόνες, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και πρακτικές μορφές συνεργασίας.
Αυτή είναι και η φιλοσοφία του Muscat Process.
Πρώτα ο διάλογος. Μετά η εμπιστοσύνη. Και μόνο στη συνέχεια οι δυσκολότερες πολιτικές συμφωνίες.
Γιατί το Ομάν
Η επιλογή του Μουσκάτ δεν είναι τυχαία.
Το Ομάν έχει οικοδομήσει επί δεκαετίες μια εξωτερική πολιτική που αποφεύγει τη λογική των απόλυτων στρατοπέδων.
Κατά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ διατήρησε διαύλους και με τις δύο πλευρές.
Αργότερα έπαιξε διακριτικό αλλά ουσιαστικό ρόλο στις επαφές που οδήγησαν στη διεθνή συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Έχει επίσης μεσολαβήσει στο ζήτημα της Υεμένης.
Και το 2025 και το 2026 το Μουσκάτ επέστρεψε στον πυρήνα των αμερικανοϊρανικών επαφών.
Το πλεονέκτημα του Ομάν δεν βρίσκεται επομένως στην ικανότητά του να επιβάλει μια συμφωνία.
Βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο:
δεν θεωρείται δύναμη που μπορεί εύκολα να επιβάλει τη θέλησή της στους συνομιλητές της.
Η δύναμη του κράτους που δεν τρομάζει κανέναν
Εδώ βρίσκεται και το ευρύτερο μάθημα της λεγόμενης small-state diplomacy.
Οι μεγάλες δυνάμεις διαθέτουν στρατό, κυρώσεις, τεράστιες αγορές και οικονομικά εργαλεία.
Κουβαλούν όμως μαζί τους και το βάρος αυτής της ισχύος.
Κάθε αμερικανική πρωτοβουλία απέναντι στο Ιράν διαβάζεται μέσα από την ιστορία των σχέσεων Ουάσιγκτον–Τεχεράνης.
Κάθε σαουδαραβική κίνηση αξιολογείται μέσα από τον ανταγωνισμό Ριάντ–Τεχεράνης.
Κάθε ιρανική πρωτοβουλία προκαλεί αντίστοιχα ερωτήματα στις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου.
Ένα μικρότερο κράτος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να δημιουργήσει χώρο που μια μεγάλη δύναμη δεν μπορεί.
Όχι επειδή είναι ουδέτερο σε όλα.
Αλλά επειδή μπορεί να θεωρηθεί αρκετά αξιόπιστο ώστε να μεταφέρει ένα μήνυμα χωρίς το μήνυμα να θεωρηθεί αυτομάτως τελεσίγραφο.
Το Ορμούζ δείχνει γιατί αυτό έχει σημασία
Το 2026 προσφέρει ίσως το ισχυρότερο παράδειγμα.
Η κρίση γύρω από το Στενό του Ορμούζ έδειξε πόσο γρήγορα μια στρατιωτική αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ.
Τον Ιούλιο, οι υπουργοί Εξωτερικών Ομάν και Ιράν συναντήθηκαν στο Μουσκάτ ειδικά για την ασφάλεια και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο.
Αυτό ακριβώς είναι το είδος της επικοινωνίας που το Muscat Process επιχειρεί να κάνει μόνιμο.
Γιατί το Ορμούζ δεν αφορά μόνο Ιράν και αραβικά κράτη.
Αφορά την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Μια γεωπολιτική κρίση είναι ταυτόχρονα οικονομική κρίση
Αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της νέας προσέγγισης.
Η παραδοσιακή διπλωματία αντιμετωπίζει συχνά χωριστά την ασφάλεια και την οικονομία.
Στην πραγματικότητα, ο κύκλος είναι ενιαίος.
Η γεωπολιτική ένταση αυξάνει την αβεβαιότητα.
Η αβεβαιότητα μειώνει τις επενδύσεις.
Η σύγκρουση διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα.
Οι ναύλοι και τα ασφάλιστρα αυξάνονται.
Το πετρέλαιο και το LNG ακριβαίνουν.
Οι εφοδιαστικές αλυσίδες πιέζονται.
Και η οικονομική πίεση επιστρέφει τελικά στο πολιτικό σύστημα.
Ασφάλεια και οικονομία τροφοδοτούν η μία την άλλη.
Energy security στο ίδιο τραπέζι με τη διπλωματία
Γι’ αυτό το Muscat Process αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια.
Η περιοχή του Κόλπου βρίσκεται πάνω σε ορισμένες από τις σημαντικότερες ενεργειακές και εμπορικές αρτηρίες του κόσμου.
Μια μόνιμη διαδικασία διαλόγου θα μπορούσε να δημιουργήσει μηχανισμούς επικοινωνίας για ζητήματα όπως:
η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, οι ενεργειακές υποδομές, οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις, τα υποθαλάσσια δίκτυα, οι λιμένες και η προστασία των εμπορικών διαδρομών.
Δεν πρόκειται για ειρηνευτική συμφωνία.
Πρόκειται για κάτι περισσότερο τεχνικό αλλά δυνητικά εξαιρετικά χρήσιμο:
κανόνες επικοινωνίας όταν όλα αρχίζουν να πηγαίνουν στραβά.
Το τηλέφωνο που πρέπει να λειτουργεί πριν πέσει ο πρώτος πύραυλος
Η χρησιμότητα ενός τέτοιου συστήματος φαίνεται σε κάθε στάδιο μιας κρίσης.
Πριν από την κλιμάκωση μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης.
Κατά την αύξηση της έντασης μπορεί να επιτρέψει ανεπίσημες επαφές χωρίς να απαιτεί δημόσια υποχώρηση από καμία κυβέρνηση.
Μέσα στην κρίση μπορεί να μεταφέρει επείγοντα μηνύματα ώστε να αποφεύγονται λανθασμένοι υπολογισμοί.
Στην αποκλιμάκωση μπορεί να βοηθήσει να μετατραπεί μια προσωρινή εκεχειρία σε σταθερότερη συνεννόηση.
Και μετά την κρίση μπορεί να επαναφέρει εμπόριο, επενδύσεις και οικονομική συνδεσιμότητα.
Το πραγματικό προϊόν της μικρής κρατικής διπλωματίας είναι επομένως συχνά όχι μια θεαματική συμφωνία.
Είναι ένα τηλέφωνο που εξακολουθεί να απαντά όταν οι επίσημοι δίαυλοι έχουν κλείσει.
Το Ομάν το έχει ήδη κάνει με ΗΠΑ και Ιράν
Δεν πρόκειται μόνο για θεωρία.
Το Μουσκάτ φιλοξένησε τον Απρίλιο του 2025 τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Abbas Araghchi και τον Αμερικανό απεσταλμένο Steve Witkoff, με τον Ομανό υπουργό Εξωτερικών Badr Albusaidi να λειτουργεί ως ενδιάμεσος.
Τον Φεβρουάριο του 2026 το Ομάν μεσολάβησε ξανά σε έμμεσες αμερικανοϊρανικές συνομιλίες.
Ακόμη και μετά τη στρατιωτική κλιμάκωση, το Σουλτανάτο συνέχισε να ζητά επιστροφή στον διάλογο.
Η διπλωματική του χρησιμότητα προκύπτει ακριβώς από αυτή τη συνέχεια:
το Ομάν προσπαθεί να διατηρεί το κανάλι ανοιχτό ακόμη και όταν η διαπραγμάτευση αποτυγχάνει.
Όμως το Muscat Process δεν υπάρχει ακόμη ως συμφωνημένος θεσμός
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση.
Το Muscat Process είναι σήμερα πρόταση, όχι μια ολοκληρωμένη και δεσμευτική περιφερειακή συμφωνία.
Η ιδέα που έχει τεθεί σε κυκλοφορία από ένα Group of Friends προβλέπει σταδιακή ανάπτυξη ενός μηχανισμού συνεργασίας με πιθανό facilitator το Ομάν.
Δεν υπάρχει ακόμη μια νέα «OSCE του Κόλπου».
Ούτε υπάρχει συμφωνία ότι GCC, Ιράν και Ιράκ έχουν αποδεχθεί όλες τις προτεινόμενες δομές.
Το πραγματικό τεστ θα είναι ακριβώς αυτό:
αν μια καλή διπλωματική ιδέα μπορεί να αποκτήσει πολιτική ιδιοκτησία από τις ίδιες τις χώρες της περιοχής.
Η μεγάλη πρόκληση: Το Ομάν δεν μπορεί να επιβάλει ειρήνη
Υπάρχουν και σαφή όρια.
Η διαμεσολάβηση λειτουργεί μόνο όταν οι αντιμαχόμενες πλευρές θεωρούν ότι υπάρχει λόγος να συνομιλήσουν.
Το Ομάν μπορεί να μεταφέρει προτάσεις.
Μπορεί να προστατεύσει έναν δίαυλο επικοινωνίας.
Μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο παρεξήγησης.
Δεν μπορεί όμως να υποχρεώσει ΗΠΑ, Ιράν ή οποιαδήποτε περιφερειακή δύναμη να αποδεχθεί συμφωνία που θεωρεί αντίθετη στα στρατηγικά της συμφέροντα.
Οι δυσκολίες των αμερικανοϊρανικών επαφών το 2026 δείχνουν ακριβώς αυτά τα όρια.
Η μικρή κρατική διπλωματία δημιουργεί χώρο για συμφωνία — δεν δημιουργεί από μόνη της τη συμφωνία.
Από τη διαχείριση κρίσεων στη διαχείριση ολόκληρου του κύκλου
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη ιδέα πίσω από το Muscat Process.
Η διεθνής κοινότητα λειτουργεί συνήθως αντιδραστικά.
Ξεσπά η κρίση.
Ακολουθεί η έκτακτη σύνοδος.
Έρχονται οι διαμεσολαβητές.
Αναζητείται εκεχειρία.
Το νέο μοντέλο επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή τη σειρά.
Να υπάρχει ο μηχανισμός πριν από την κρίση, ώστε να παραμένει ενεργός κατά την κλιμάκωση και να συνεχίζει μετά την αποκλιμάκωση.
Και μέσα σε αυτόν να συνδέονται πολιτική, ασφάλεια και οικονομία.
Η μεγάλη επιστροφή της «ήσυχης ισχύος»
Σε έναν κόσμο όπου η διεθνής πολιτική μετριέται όλο και περισσότερο σε πυραύλους, κυρώσεις, δασμούς και αμυντικές δαπάνες, το Ομάν προτείνει στην πράξη μια διαφορετική μορφή ισχύος.
Την αξιοπιστία.
Ένα μικρό κράτος δεν μπορεί να καθορίσει μόνο του τη διεθνή τάξη.
Μπορεί όμως, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να κρατήσει ανοιχτό το δωμάτιο στο οποίο οι ισχυρότεροι θα αναγκαστούν κάποια στιγμή να επιστρέψουν.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα του Muscat Process.
Όχι να υποσχεθεί ότι θα εξαφανίσει τις συγκρούσεις του Κόλπου.
Αλλά να δημιουργήσει μια μόνιμη διπλωματική υποδομή ώστε, όταν έρθει η επόμενη κρίση, οι αντίπαλοι να έχουν ακόμη έναν τρόπο να μιλούν μεταξύ τους πριν η πολιτική αποτυχία μετατραπεί σε πόλεμο — και ο πόλεμος σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
