Βοσνία: Ο Ντόντικ έχασε το αξίωμα, όχι την ισχύ – Η κάλπη που τεστάρει το Dayton και την ΕΕ

Στις 4 Οκτωβρίου η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ψηφίζει σε μια από τις κρισιμότερες αναμετρήσεις μετά τον πόλεμο. Ο Μίλοραντ Ντόντικ δεν μπορεί να είναι υποψήφιος, παραμένει όμως επικεφαλής του SNSD και ισχυρός παράγοντας στη Republika Srpska, ενώ η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο τεστ για το κατά πόσο μπορεί να συνδυάσει διεύρυνση, χρηματοδότηση και θεσμική σταθερότητα.

Ο άνθρωπος που κυριαρχεί πάνω από τις εκλογές της Κυριακής στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν βρίσκεται ο ίδιος μεταξύ των υποψηφίων.

Είναι ο Μίλοραντ Ντόντικ.

Ο πρώην πρόεδρος της Republika Srpska καταδικάστηκε, έχασε το προεδρικό αξίωμα και αποκλείστηκε από την κατοχή δημόσιου αξιώματος.

Δεν εξαφανίστηκε όμως από την πολιτική σκηνή.

Παρέμεινε επικεφαλής του κυβερνώντος SNSD, το όνομά του εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτικής ταυτότητας του κόμματος και, λίγες ημέρες πριν από τις κάλπες, ταξίδεψε μαζί με τον πρωθυπουργό της Republika Srpska Σάβο Μίνιτς στη Μόσχα για συνάντηση με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Η κάλπη της 4ης Οκτωβρίου γίνεται έτσι κάτι πολύ περισσότερο από μια συνηθισμένη γενική εκλογή.

Είναι ένα τεστ για το πόση πραγματική πολιτική ισχύ μπορεί να διατηρήσει ένας ηγέτης ακόμη και όταν έχει απομακρυνθεί από το αξίωμα — και ταυτόχρονα ένα τεστ για το ίδιο το σύστημα του Dayton.

Η καταδίκη που δεν έκλεισε το κεφάλαιο Ντόντικ

Τον Φεβρουάριο του 2025 ο Ντόντικ καταδικάστηκε από το Δικαστήριο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης για την άρνησή του να εφαρμόσει αποφάσεις του High Representative.

Η ποινή περιλάμβανε φυλάκιση ενός έτους και εξαετή απαγόρευση κατοχής δημόσιου αξιώματος.

Η απόφαση επικυρώθηκε και η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή αφαίρεσε στη συνέχεια από τον Ντόντικ την εντολή του ως προέδρου της Republika Srpska.

Η ποινή φυλάκισης μετατράπηκε σύμφωνα με τη βοσνιακή νομοθεσία σε χρηματική ποινή.

Το κρίσιμο όμως πολιτικό στοιχείο ήταν διαφορετικό:

η καταδίκη αφαίρεσε το αξίωμα από τον Ντόντικ, όχι την ηγεσία του κόμματός του.

Και αυτό είναι που δοκιμάζεται τώρα στις κάλπες.

Η μεγάλη μάχη στη Republika Srpska

Στις γενικές εκλογές εκλέγονται η τριμελής Προεδρία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, το κρατικό Κοινοβούλιο, τα κοινοβούλια των δύο οντοτήτων και η ηγεσία της Republika Srpska.

Για το SNSD, επομένως, η 4η Οκτωβρίου θα δείξει εάν η πολιτική του κυριαρχία μπορεί να συνεχιστεί χωρίς τον Ντόντικ προσωπικά σε δημόσιο αξίωμα.

Το αποτέλεσμα έχει ιδιαίτερη σημασία και λόγω της αυξημένης συσπείρωσης της αντιπολίτευσης των Σερβοβόσνιων.

Η αναμέτρηση δεν κρίνει μόνο πρόσωπα.

Κρίνει εάν το πολιτικό μοντέλο που έχτισε ο Ντόντικ μπορεί να λειτουργήσει με τον ίδιο ως κομματικό κέντρο ισχύος αντί ως θεσμικό πρόεδρο.

Και τρεις ημέρες πριν από την κάλπη, Μόσχα

Η γεωπολιτική διάσταση έγινε ακόμη πιο εμφανής αυτή την εβδομάδα.

Ο Ντόντικ και ο Σάβο Μίνιτς συναντήθηκαν στη Μόσχα με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, λίγες μόλις ημέρες πριν από τις εκλογές.

Η Ρωσία διατηρεί εδώ και χρόνια στενούς δεσμούς με τον Ντόντικ και έχει αμφισβητήσει τη νομιμοποίηση του δυτικού μηχανισμού επιτήρησης στη Βοσνία.

Η συνάντηση υπενθυμίζει ότι η πολιτική αντιπαράθεση στη χώρα δεν είναι αποκλειστικά εσωτερική.

Η Βοσνία βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η ευρωπαϊκή διεύρυνση, η αμερικανική πολιτική στα Δυτικά Βαλκάνια και η προσπάθεια της Μόσχας να διατηρήσει πολιτική επιρροή στην περιοχή.

Οι ΗΠΑ έβγαλαν τον Ντόντικ από τη λίστα κυρώσεων

Υπάρχει και μια μεγάλη αλλαγή σε σχέση με προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις.

Τον Οκτώβριο του 2025, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών αφαίρεσε από τις κυρώσεις τον Ντόντικ, μέλη της οικογένειάς του και σειρά συνεργατών και συνδεδεμένων εταιρειών.

Οι ΗΠΑ δεν παρουσίασαν τότε αναλυτική δημόσια αιτιολόγηση για την άρση.

Ο ίδιος ο Ντόντικ ευχαρίστησε τον Ντόναλντ Τραμπ και παρουσίασε την απόφαση ως διόρθωση μιας αδικίας.

Η αλλαγή αυτή αφαίρεσε ένα σημαντικό εργαλείο πίεσης που χρησιμοποιούσε η Ουάσιγκτον απέναντί του.

Δεν σημαίνει όμως ότι οι ΗΠΑ έχουν αποσυρθεί θεσμικά από το Dayton ή ότι έχουν υιοθετήσει τις πολιτικές θέσεις του SNSD.

Το μεγάλο κενό στο Sarajevo: Ποιος διαδέχεται τον Schmidt;

Το δεύτερο στοιχείο που κάνει τις φετινές εκλογές διαφορετικές βρίσκεται στο Office of the High Representative – OHR.

Ο Christian Schmidt ανακοίνωσε τον Μάιο ότι ολοκληρώνει τη θητεία του και αποχώρησε την 1η Ιουλίου.

Η Steering Board του Peace Implementation Council είχε θέσει ως στόχο να έχει συμφωνήσει στον διάδοχό του έως τις 14 Ιουλίου.

Δεν τα κατάφερε.

Και έτσι επικεφαλής του OHR παραμένει ως acting High Representative ο Αμερικανός διπλωμάτης Louis J. Crishock.

Αυτό δημιουργεί μια ασυνήθιστη θεσμική συγκυρία:

η Βοσνία πηγαίνει στις κάλπες χωρίς μόνιμο High Representative, ενώ οι μεγάλες δυτικές δυνάμεις δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει για τον διάδοχο του Schmidt.

Προσοχή όμως: Οι Bonn Powers δεν έχουν εξαφανιστεί

Εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη λεπτομέρεια.

Η σημερινή κατάσταση δεν σημαίνει ότι το OHR έχει μείνει θεσμικά χωρίς εξουσίες.

Ο ίδιος ο Crishock έχει ξεκαθαρίσει δημόσια:

«Έχω όλες τις εξουσίες, συμπεριλαμβανομένων των Bonn Powers».

Οι εξουσίες αυτές επιτρέπουν στον High Representative να παρεμβαίνει στην εφαρμογή του Dayton, ακόμη και με επιβολή αποφάσεων ή απομάκρυνση αξιωματούχων υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Και το Peace Implementation Council έχει δηλώσει επισήμως ότι ο acting High Representative οφείλει να διασφαλίζει τη θεσμική συνέχεια και να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα εάν επιχειρηθεί υπονόμευση προηγούμενων αποφάσεων.

Το ερώτημα επομένως δεν είναι αν υπάρχουν πλέον τα εργαλεία.

Είναι πώς και πότε θα χρησιμοποιηθούν μέσα σε ένα κατακερματισμένο διεθνές πολιτικό περιβάλλον.

Και τώρα η ΕΕ βρίσκεται στην πρώτη γραμμή

Αυτό μεταφέρει ακόμη μεγαλύτερο βάρος στις Βρυξέλλες.

Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη είναι υποψήφια προς ένταξη χώρα και η ΕΕ έχει συνδέσει οικονομικά κίνητρα με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις.

Το συνολικό δυνητικό πακέτο της χώρας μέσω του Growth Plan για τα Δυτικά Βαλκάνια ανέρχεται πλέον έως τα €976,6 εκατ.

Δεν είναι όμως λευκή επιταγή.

Τα χρήματα συνδέονται με 113 συγκεκριμένα μεταρρυθμιστικά βήματα, μεταξύ άλλων στο κράτος δικαίου, στην επιχειρηματικότητα και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Και η ΕΕ έχει ήδη δείξει ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το οικονομικό εργαλείο.

Τα €108 εκατ. που χάθηκαν

Το 2025 οι καθυστερήσεις της Βοσνίας στην υποβολή της Reform Agenda κόστισαν στη χώρα 10% της αρχικής ενδεικτικής χρηματοδότησης.

Η απώλεια ήταν περίπου €108,5 εκατ.

Έτσι, η δυνητική χρηματοδότηση μειώθηκε από €1,085 δισ. στα €976,6 εκατ.

Και η πίεση δεν έχει τελειώσει.

Ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας της ΕΕ στη Βοσνία, Luigi Soreca, προειδοποίησε φέτος ότι άλλα €373,9 εκατ.κινδυνεύουν εάν δεν προχωρήσουν οι δεσμευμένες μεταρρυθμίσεις.

Η Ευρώπη επομένως διαθέτει σημαντική οικονομική μόχλευση.

Το δύσκολο ερώτημα είναι εάν η οικονομική αιρεσιμότητα αρκεί όταν το πρόβλημα είναι βαθιά θεσμικό και πολιτικό.

Η Κροατική εξίσωση που δεν λύθηκε

Και υπάρχει ακόμη ένα μέτωπο.

Το HDZ BiH κατεβάζει την Darijana Filipović για την κροατική θέση στην τριμελή Προεδρία.

Το κόμμα του Dragan Čović επιμένει εδώ και χρόνια ότι ο Κροάτης εκπρόσωπος πρέπει να έχει την πολιτική νομιμοποίηση της πλειοψηφίας των Κροατών ψηφοφόρων.

Η διαμάχη συνδέεται με τις προηγούμενες εκλογές του Željko Komšić, τον οποίο το HDZ και η κυβέρνηση της Κροατίας υποστηρίζουν ότι εξέλεξαν σε μεγάλο βαθμό Βόσνιοι ψηφοφόροι και όχι η πλειονότητα των Κροατών.

Η εκλογική μεταρρύθμιση που θα έκλεινε αυτή τη σύγκρουση δεν έχει ολοκληρωθεί.

Έτσι, ακόμη και μετά την καταμέτρηση της Κυριακής, η διαδικασία σχηματισμού και λειτουργίας των νέων θεσμών μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την ίδια παλιά διαφωνία.

Το Dayton στα 31 του χρόνια

Η Συμφωνία του Dayton σταμάτησε έναν πόλεμο που άφησε περισσότερους από 100.000 νεκρούς.

Δημιούργησε όμως ένα εξαιρετικά σύνθετο κράτος:

δύο οντότητες, τριμελή Προεδρία, πολλαπλά επίπεδα εξουσίας και έναν διεθνή High Representative ως τελικό θεσμικό μηχανισμό προστασίας της ειρηνευτικής συμφωνίας.

Τριάντα ένα χρόνια αργότερα, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο εάν το σύστημα μπορεί να αποτρέψει μια επιστροφή στη σύγκρουση.

Είναι εάν μπορεί να παράγει λειτουργικό κράτος, σταθερή κυβέρνηση και πραγματική ευρωπαϊκή ενσωμάτωση.

Και τα οικονομικά στοιχεία δείχνουν το κόστος της πολιτικής στασιμότητας.

Το ΔΝΤ προβλέπει ανάπτυξη μόλις 2% για τη Βοσνία το 2026, ενώ επισημαίνει ότι η εγχώρια πολιτική αβεβαιότητα αποτελεί έναν από τους καθοδικούς κινδύνους για την οικονομία.

Η Κυριακή δεν αποφασίζει απλώς ποιος κυβερνά

Η κάλπη της 4ης Οκτωβρίου θα δώσει απάντηση σε πολλά διαφορετικά ερωτήματα ταυτόχρονα.

Θα δείξει πόσο ισχυρό παραμένει το SNSD χωρίς τον Ντόντικ ως υποψήφιο.

Θα μετρήσει την ικανότητα της αντιπολίτευσης στη Republika Srpska να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε εκλογική αλλαγή.

Θα επαναφέρει το κροατικό ζήτημα στο κέντρο της συζήτησης για την Προεδρία.

Και πάνω απ’ όλα θα δείξει πόσο ανθεκτική είναι η θεσμική αρχιτεκτονική του Dayton σε μια εποχή κατά την οποία η διεθνής συναίνεση γύρω από τη Βοσνία είναι ασθενέστερη και περισσότερο κατακερματισμένη.

Ο Ντόντικ έχασε το προεδρικό αξίωμα.

Το ερώτημα της 4ης Οκτωβρίου είναι πόση από την πολιτική ισχύ που έχτισε όλα αυτά τα χρόνια έχει πραγματικά χάσει μαζί του.

Και για την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει ένα δεύτερο, μεγαλύτερο ερώτημα:

μπορεί η προοπτική ένταξης και σχεδόν €1 δισ. ευρωπαϊκών κεφαλαίων να μετατραπούν σε πραγματική θεσμική επιρροή στα Δυτικά Βαλκάνια;

Πηγή: pagenews.gr