Με μια σειρά ιδιαίτερα σαφών τοποθετήσεων για την Τουρκία, την Κάσο, τον Great Sea Interconnector και την επικείμενη επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο, ο καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής Μάριος Ευθυμιόπουλος περιγράφει μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής κινητικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο ίδιος θεωρεί ότι η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα έχει πραγματικό στρατηγικό βάρος και δεν είναι εθιμοτυπική.
Ταυτόχρονα, όμως, διατυπώνει μια σαφή κριτική:
θα ήθελε να δει και τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο στην Αθήνα.
«Όταν επισκέπτεται ένας υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ τη χώρα μας, πάντα είναι σημαντικό, γιατί προφανώς έχει οριστεί μια ατζέντα συνεργασίας», σημείωσε.
Και πρόσθεσε:
«Θέλω να κάνω μια μικρή κριτική, ότι δεν μπορεί να δεχόμαστε μόνο τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ ενώ η γείτονα χώρα να δέχεται τον Αμερικανό πρόεδρο. Άρα θα επιθυμούσα να δω και τον Αμερικανό πρόεδρο στην Αθήνα».
Ρούμπιο στην Αθήνα: «Σηματοδοτεί κάτι σημαντικό στρατηγικά»
Ο Μάρκο Ρούμπιο αναμένεται στην Αθήνα στις 6–7 Οκτωβρίου, όπου θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ.
Για τον Μάριο Ευθυμιόπουλο, η επίσκεψη πρέπει να αξιοποιηθεί σε βάθος και με συγκεκριμένα αποτελέσματα.
«Τα σοβαρά ζητήματα είναι στρατηγικής σημασίας. Είναι τα ενεργειακά, είναι το εμπορικό ισοζύγιο, είναι η έρευνα και η τεχνολογία, είναι οι επενδύσεις και είναι βεβαίως ο τρόπος με τον οποίο χειριζόμαστε αυτή τη στιγμή τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και ασφάλειας».
Στην ατζέντα τοποθετεί τόσο τα Βαλκάνια όσο και τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, ενώ ζητεί η εμβάθυνση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων να συνοδευτεί από συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.
«Αυτή η επίσκεψη αυτή τη χρονική περίοδο του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ στην Ελλάδα σηματοδοτεί κάτι σημαντικό στρατηγικό. Δεν το βλέπω καθόλου πολιτικά ή κομματικά. Το βλέπω Ελλάδα–ΗΠΑ, τις διμερείς μας σχέσεις, οι οποίες πιστεύω πρέπει να πάνε πιο πολύ εις βάθος».
«Η Τουρκία πάντα θα έβρισκε έναν λόγο»
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε στη συνέχεια η νέα τουρκική κινητικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και γύρω από την Κύπρο.
Η εκτίμηση του Ευθυμιόπουλου είναι κατηγορηματική:
«Και τίποτα να μην κάναμε, η Τουρκία πάντοτε θα έβρισκε κάποιο λόγο για να έρθει εναντίον της Ελλάδος και προφανώς εναντίον της Κύπρου».
Ο καθηγητής απέρριψε την τουρκική θέση σχετικά με τις δραστηριότητες της Κυπριακής Δημοκρατίας, λέγοντας ότι η απαίτηση να ζητεί η Λευκωσία άδεια για δικές της ενέργειες είναι «πέρα για πέρα εκτός πραγματικότητας».
Κατά την εκτίμησή του, τρεις παράγοντες εξηγούν την αυξημένη κινητικότητα της Άγκυρας.
Τα τρία πράγματα που, κατά τον Ευθυμιόπουλο, ανησυχούν την Άγκυρα
Πρώτον, η ενίσχυση των διεθνών αμυντικών και πολιτικών επαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Δεύτερον, η πιθανότητα επανεκκίνησης των εργασιών για τον Great Sea Interconnector.
Και τρίτον, το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
«Φοβούνται μην προχωρήσουμε σε NAVTEX σε σχέση με το GSI», υποστήριξε.
Και συνέχισε:
«Φοβούνται προφανώς μην μπούμε σε διαδικασίες ως Ελλάδος και Κύπρου, κάτι το οποίο το έχω αναφέρει πολλές φορές, και βεβαίως μην προχωρήσουμε στα 12 ναυτικά μίλια, το οποίο εγώ λέω όχι μόνο νότια και νοτιοδυτικά, σε όλη την επικράτεια της Ελλάδος».
Πρόκειται για προσωπική θέση του καθηγητή σχετικά με την άσκηση του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων και όχι για ανακοίνωση κυβερνητικής απόφασης.
«Κάτι προετοιμάζει η Τουρκία»
Ο Ευθυμιόπουλος προχώρησε ακόμη περισσότερο στην εκτίμησή του για τις κινήσεις της Άγκυρας.
Αναφερόμενος στις τουρκικές επιχειρήσεις και στη ρητορική περί αυτοάμυνας στην ευρύτερη περιοχή, υποστήριξε:
«Κάτι προετοιμάζει η Τουρκία και προφανώς προετοιμάζει το έδαφος για να μπορέσει να υπάρχει μια αντίδραση από εμάς».
Δεν παρουσίασε στοιχεία για συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο της Άγκυρας.
Η τοποθέτηση αποτελεί γεωπολιτική εκτίμησή του για τη σημερινή τουρκική συμπεριφορά.
Μπορεί να υπάρξει επεισόδιο;
Στο ερώτημα εάν η αυξημένη κινητικότητα μπορεί να οδηγήσει σε ελληνοτουρκικό επεισόδιο, ο καθηγητής δεν το απέκλεισε.
Μίλησε συγκεκριμένα για ενδεχόμενο «επεισοδίου μικρής κλίμακας».
«Το να γίνει ένας ανταγωνισμός, ας πούμε, σε επίπεδο θαλάσσης είναι μέσα στα πιθανά σενάρια», ανέφερε.
Σύνδεσε την εκτίμησή του και με την πρόσφατη ελληνική στρατιωτική δραστηριότητα, την οποία χαρακτήρισε ένδειξη ετοιμότητας και επιχειρησιακής ικανότητας των Ενόπλων Δυνάμεων.
Ωστόσο έβαλε και σαφές όριο στην εκτίμησή του:
«Αυτά τα γεγονότα μπορούν να οδηγήσουν ανά πάσα ώρα και στιγμή σε ένα μικρό επεισόδιο, αλλά δεν νομίζω ότι θα φτάσουν σε αυτό το σημείο».
Άρα δεν προέβλεψε σύγκρουση.
Αναγνώρισε ένα σενάριο κινδύνου μέσα σε περιβάλλον αυξημένης έντασης.
Συμφωνεί με Συρίγο: «Κάναμε πίσω στην Κάσο»
Το πιο πολιτικά αιχμηρό σημείο της παρέμβασής του ήρθε όταν ρωτήθηκε για τις πρόσφατες δηλώσεις του Άγγελου Συρίγου, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι η Ελλάδα αναγκάστηκε δύο φορές να υποχωρήσει σε σχέση με τις έρευνες για το καλώδιο στην Κάσο.
Ο Ευθυμιόπουλος ουσιαστικά συμφώνησε μαζί του.
«Αποδεικνύεται μέρα με τη μέρα ότι αυτές οι ανησυχίες που είχαμε και τα ερωτήματα γιατί δεν προχωράμε στην Κάσο, είχαμε ακριβώς δίκιο. Γιατί έπρεπε η Κάσος να προχωρήσει».
Και πρόσθεσε για τον Συρίγο:
«Οι απόψεις του είναι σταθερές, δεν φαίνεται ότι αλλάζει άποψη εύκολα».
Κατά τον Ευθυμιόπουλο, στο εσωτερικό του μηχανισμού λήψης αποφάσεων υπήρξαν διαφορετικές προσεγγίσεις.
Η δική του εκτίμηση είναι ότι τελικά επικράτησε εκείνη που οδήγησε σε αναδίπλωση.
«Για μένα λανθασμένα κάναμε πίσω»
Λίγο αργότερα έγινε ακόμη σαφέστερος:
«Από τη στιγμή που φαινόμαστε ότι κάναμε πίσω —που για μένα λανθασμένα κάναμε πίσω και εξακολουθώ να πιστεύω ότι κάναμε πίσω— δεν αμφισβητώ την άποψη του κυρίου Συρίγου».
Η τοποθέτηση αποτελεί κριτική του Ευθυμιόπουλου στους χειρισμούς της Αθήνας και όχι παραδοχή της κυβέρνησης ότι υπήρξε ελληνική υποχώρηση.
Ο ίδιος θεωρεί ότι το ζήτημα πλέον δεν είναι να επαναλαμβάνεται η συζήτηση για το τι έγινε, αλλά να βρεθεί τρόπος να προχωρήσει το έργο.
«Το ζήτημα δεν είναι ότι πήγαν πίσω. Το ζήτημα είναι πώς επιλύεται το ζήτημα αυτή τη στιγμή, γιατί έχει δημιουργήσει μια κατάσταση η οποία πρέπει να αποτραπεί. Το έργο πρέπει να γίνει».
Τουρκία και Γαλλία: Το προηγούμενο της Total στην Κύπρο
Στη συζήτηση μπήκε και η Γαλλία, λόγω του ρόλου γαλλικών συμφερόντων και της ευρύτερης ελληνογαλλικής στρατηγικής σχέσης.
Ο Ευθυμιόπουλος υπενθύμισε προηγούμενες εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και γαλλικών συμφερόντων στην κυπριακή ΑΟΖ.
«Το έκανε με την Total στην Κύπρο. Και μετά ήρθαν τα πολεμικά πλοία της Γαλλίας, τραβήχθηκε η μία πλευρά, τραβήχθηκε η άλλη. Άρα υπάρχει ιστορικό, μπορεί να ξαναγίνει».
Η αναφορά του αφορά το ενδεχόμενο η παρουσία γαλλικού παράγοντα να επηρεάσει τους συσχετισμούς γύρω από μελλοντικές εργασίες του καλωδίου.
Δεν αποτελεί ένδειξη ότι έχει αποφασιστεί γαλλική στρατιωτική εμπλοκή στον GSI.
«Να είμαστε πιο απαιτητικοί στα εθνικά μας συμφέροντα»
Το τελικό μήνυμα του καθηγητή ήταν ίσως και το σαφέστερο.
Κατά την άποψή του, η Αθήνα πρέπει να επανακαθορίσει τη στάση της απέναντι στην Άγκυρα.
«Πρέπει να μπούμε στο σενάριο που είμαστε πιο απαιτητικοί καταρχήν από τα δικά μας εθνικά συμφέροντα».
Και συνέχισε:
«Προσδιορίζουμε τα δικά μας εθνικά συμφέροντα και δεν κάνουμε πουθενά πίσω. Αυτό είναι σε αέριο, χερσαίο και θαλάσσιο χώρο. Αυτό η Τουρκία πρέπει να το πάρει μάθημα».
Για να καταλήξει:
«Αν έκανε αυτό το σφάλμα η κυβέρνηση και έκανε πίσω, οφείλει να το διορθώσει άμεσα».
Ο Ρούμπιο έρχεται ενώ ο GSI ξαναμπαίνει στο τραπέζι
Η χρονική συγκυρία προσθέτει βάρος στις δηλώσεις Ευθυμιόπουλου.
Ο Μάρκο Ρούμπιο έρχεται στην Αθήνα για τον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ, με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να έχει ανακοινώσει επισήμως ότι μεταξύ των βασικών θεμάτων θα είναι η αμυντική συνεργασία, η περιφερειακή ασφάλεια και η ενεργειακή ασφάλεια.
Παράλληλα, ελληνικά και διεθνή δημοσιεύματα τοποθετούν στο ευρύτερο φόντο των συνομιλιών τόσο τον GSI όσο και τους ελληνικούς σχεδιασμούς σχετικά με τα χωρικά ύδατα νοτίως της Κρήτης.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, επανέλαβε την 1η Οκτωβρίου ότι αντιτίθεται σε δραστηριότητες σε περιοχές τις οποίες θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα χωρίς συντονισμό μαζί της.
Η Αθήνα δεν αποδέχεται ότι απαιτείται τουρκική άδεια για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Έτσι, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών φτάνει στην Ελλάδα σε μια στιγμή κατά την οποία ενέργεια, θαλάσσιες ζώνες, ελληνοτουρκικές σχέσεις και περιφερειακή ασφάλεια συγκλίνουν στην ίδια ατζέντα.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το βάρος της παρέμβασης Ευθυμιόπουλου:
ο καθηγητής θεωρεί ότι η Αθήνα πρέπει να αξιοποιήσει τη στρατηγική της σχέση με την Ουάσιγκτον, αλλά ταυτόχρονα να αποσαφηνίσει ότι ο GSI πρέπει να προχωρήσει χωρίς νέα αναδίπλωση απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.
Πηγή: pagenews.gr