Η Ρωσία επιχειρεί μία από τις πιο δύσκολες ασκήσεις ισορροπίας στη σημερινή Μέση Ανατολή.
Απέναντι στη Σαουδική Αραβία, εμφανίζεται ως δύναμη που υποστηρίζει την αποκλιμάκωση, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης.
Απέναντι στο Ιράν, διατηρεί τη στρατηγική σχέση που έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Και απέναντι στους Χούθι, η Μόσχα δεν έχει κλείσει ποτέ πραγματικά την πόρτα.
Το αποτέλεσμα είναι αυτό που το Al-Monitor περιγράφει ως το «διπλό παιχνίδι» της Ρωσίας στην Υεμένη.
Μόνο που πλέον το παιχνίδι δεν αφορά αποκλειστικά την Υεμένη.
Αφορά δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη:
Bab el-Mandeb και Στενά του Ορμούζ.
Και πίσω από αυτά βρίσκεται η παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Πούτιν στον Μπιν Σαλμάν: Ασφαλής διέλευση σε Bab el-Mandeb και Ορμούζ
Στις 22 Σεπτεμβρίου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σαουδάραβα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Οι δύο ηγέτες συζήτησαν την επιδείνωση της κατάστασης στη Μέση Ανατολή και υπογράμμισαν την ανάγκη για ταχεία διακοπή των εχθροπραξιών στην Υεμένη.
Το πιο σημαντικό, όμως, ήταν η αναφορά στις δύο θαλάσσιες αρτηρίες.
Μόσχα και Ριάντ τόνισαν την ανάγκη να εξασφαλιστεί ασφαλής και ανεμπόδιστη διέλευση των πλοίων τόσο από το Bab el-Mandeb όσο και από τα Στενά του Ορμούζ.
Δεν είναι τυχαίο.
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με αναταράξεις και στα δύο περάσματα από τα οποία εξαρτάται μεγάλο μέρος της ενεργειακής ασφάλειας της περιοχής.
Και η Ρωσία γνωρίζει ότι η ασφάλεια αυτών των διαδρομών αφορά άμεσα όχι μόνο το Ριάντ αλλά και τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου.
Λαβρόφ: «Απαράδεκτες» οι επιθέσεις των Χούθι
Η δημόσια ρωσική θέση απέναντι στους Χούθι έχει γίνει αισθητά αυστηρότερη.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, κατά την επίσκεψη στη Μόσχα του Σαουδάραβα υπουργού Εξωτερικών Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν, ο Σεργκέι Λαβρόφ χαρακτήρισε τις επιθέσεις των Χούθι εναντίον πολιτικών στόχων στη Σαουδική Αραβία «απαράδεκτες» και «αντιπαραγωγικές».
Στις 25 Σεπτεμβρίου, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Λαβρόφ συναντήθηκε και με τον Αμπντάλα αλ-Αλίμι Μπαουαζίρ, αντιπρόεδρο του σαουδαραβικής στήριξης Προεδρικού Συμβουλίου Ηγεσίας της Υεμένης.
Η επίσημη ρωσική διπλωματία επιμένει στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση και σε πολιτική διαδικασία υπό τον ΟΗΕ.
Πίσω από τη δημόσια γραμμή, όμως, υπάρχει άλλη εικόνα
Εδώ αρχίζει το πραγματικό γεωπολιτικό παιχνίδι.
Η Μόσχα διατηρεί επί χρόνια επαφές με τους Χούθι.
Και υπάρχουν δημοσιευμένες αναφορές για πολύ περισσότερα από διπλωματικούς διαύλους.
Η Wall Street Journal είχε αποκαλύψει το 2024, επικαλούμενη πηγές με γνώση της υπόθεσης, ότι ρωσικά δορυφορικά δεδομένα στόχευσης είχαν φτάσει στους Χούθι μέσω μελών των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν.
Σύμφωνα με εκείνη την αναφορά, τα δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν για επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η πληροφορία αυτή δεν ισοδυναμεί με δημόσια παραδοχή της Μόσχας και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αναφερόμενη υποστήριξη, όχι ως επίσημα επιβεβαιωμένη ρωσική πολιτική.
Ωστόσο, μεταγενέστερες αναλύσεις και πηγές έχουν συνεχίσει να περιγράφουν ρωσική παροχή πληροφοριών προς τους Χούθι.
Γιατί να βοηθά τους Χούθι ενώ στηρίζει το Ριάντ;
Εδώ βρίσκεται το παράδοξο.
Η απάντηση δεν είναι απαραίτητα ότι η Ρωσία «διαλέγει» τους Χούθι αντί της Σαουδικής Αραβίας.
Το αντίθετο.
Η Μόσχα δεν θέλει να διαλέξει.
Η Ρωσία θέλει να διατηρήσει σχέσεις με:
- τη Σαουδική Αραβία,
- τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα,
- το Ιράν,
- τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης,
- αλλά και τους Χούθι.
Για το Κρεμλίνο, κάθε ένας από αυτούς τους παίκτες προσφέρει διαφορετικό είδος επιρροής.
Το Ριάντ είναι κρίσιμο για την αγορά πετρελαίου και την ευρύτερη σχέση Ρωσίας–Κόλπου.
Το Ιράν αποτελεί στρατηγικό εταίρο.
Οι Χούθι ελέγχουν πλέον κρίσιμο έδαφος και μπορούν να επηρεάσουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Και η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση είναι απαραίτητη εάν η Μόσχα θέλει να διατηρεί επίσημη διπλωματική παρουσία στην Υεμένη.
Το Bab el-Mandeb δίνει στους Χούθι πολύ μεγαλύτερη αξία
Η πρόσφατη προέλαση των Χούθι στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας έχει αλλάξει ακόμη περισσότερο τους υπολογισμούς.
Η κατάληψη θέσεων γύρω από το Bab el-Mandeb τους δίνει μεγαλύτερη δυνατότητα να απειλούν μία από τις κρισιμότερες αρτηρίες της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Η σημασία του στενού γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν συνδυάζεται με την πίεση στο Ορμούζ.
Το Ιράν και οι σύμμαχοί του μπορούν έτσι να ασκούν πίεση κοντά σε δύο διαφορετικά ενεργειακά choke points.
Για τη Ρωσία αυτό δημιουργεί ταυτόχρονα κίνδυνο και ευκαιρία.
Η Υεμένη ως δεύτερο μέτωπο πίεσης προς τη Δύση
Η ανάλυση του Al-Monitor συνδέει το ρωσικό ενδιαφέρον και με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η λογική είναι απλή:
εάν η Μόσχα έχει τη δυνατότητα να βοηθήσει —έστω περιορισμένα και έμμεσα— έναν παίκτη που μπορεί να διαταράξει τη δυτική ναυτιλία και να αυξήσει το κόστος ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα, αποκτά έναν πρόσθετο μοχλό πίεσης πολύ μακριά από το ουκρανικό μέτωπο.
Δεν σημαίνει ότι η Ρωσία ελέγχει τους Χούθι.
Ούτε ότι κάθε επίθεσή τους αποτελεί ρωσικό σχεδιασμό.
Σημαίνει ότι η παρουσία ενός ισχυρού αντιδυτικού ένοπλου κινήματος πάνω σε κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία μπορεί να εξυπηρετεί ορισμένα ρωσικά στρατηγικά συμφέροντα.
Οι ρίζες της Μόσχας στην Υεμένη είναι παλιές
Η Ρωσία δεν εμφανίστηκε τώρα στην Υεμένη.
Οι σχέσεις της περιοχής με τη Μόσχα φτάνουν στην εποχή της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία είχε ιδιαίτερα στενή σχέση με τη Νότια Υεμένη.
Όταν η εθνική πολιτική διαδικασία κατέρρευσε το 2014, διαφορετικές πλευρές —μεταξύ τους οι Χούθι και οι υποστηρικτές του πρώην προέδρου Αλί Αμπντάλα Σάλεχ— επιδίωξαν επαφές με τη Ρωσία.
Η Μόσχα επέλεξε τότε να διατηρήσει ως θεσμική βάση της πολιτικής της τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση.
Δεν διέκοψε όμως τις επαφές με τους Χούθι.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι σχέσεις απέκτησαν και νέα πολιτική διάσταση.
Οι Χούθι υποστήριξαν τη Μόσχα και αναγνώρισαν τις αυτοανακηρυχθείσες «Λαϊκές Δημοκρατίες» του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ.
Το όριο του παιχνιδιού λέγεται Σαουδική Αραβία
Υπάρχει, όμως, μία κόκκινη γραμμή που η Μόσχα δεν μπορεί εύκολα να περάσει.
Δεν μπορεί να εμφανιστεί ως ανοικτός σύμμαχος των Χούθι εναντίον της Σαουδικής Αραβίας.
Η σχέση με το Ριάντ είναι πολύ σημαντική.
Ρωσία και Σαουδική Αραβία έχουν οικοδομήσει ισχυρούς διαύλους μέσω της ενεργειακής συνεργασίας και του OPEC+, ενώ η Μόσχα θέλει να προστατεύσει συνολικά τις σχέσεις της με τις μοναρχίες του Κόλπου.
Όπως ανέφερε διπλωματική πηγή στο Al-Monitor, είναι κρίσιμο για τη Ρωσία η πολιτική της στην Υεμένη να μη διαλύσει τις σχέσεις με Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ.
Γι’ αυτό η δημόσια διπλωματία του Κρεμλίνου είναι πολύ προσεκτική.
Ο ρόλος του «μεσολαβητή»
Υπάρχει και ένας δεύτερος ρωσικός στόχος.
Να παραμείνει απαραίτητη σε όλους.
Ρώσοι διπλωμάτες που μίλησαν στο Al-Monitor θεωρούν ότι οι Χούθι μπορεί να χρησιμοποιούν τη στρατιωτική κλιμάκωση για να αυξήσουν το τίμημα της επιστροφής τους στις διαπραγματεύσεις.
Εάν συμβεί αυτό, η Μόσχα θα ήθελε να εμφανιστεί ως μία από τις δυνάμεις που μπορούν να μιλούν ταυτόχρονα με διαφορετικά στρατόπεδα.
Η δυνατότητα επικοινωνίας με Ριάντ, Τεχεράνη, Χούθι και τις επίσημες αρχές της Υεμένης αποτελεί από μόνη της διπλωματικό κεφάλαιο.
Το κατά πόσο η Ρωσία διαθέτει πραγματικά αρκετή επιρροή για να επιβάλει αποκλιμάκωση είναι διαφορετικό ζήτημα.
Το πετρέλαιο: Κερδίζει πράγματι η Ρωσία από το χάος;
Εδώ η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Θεωρητικά, η αναταραχή στην Ερυθρά Θάλασσα και οι δυσκολίες στις εξαγωγές πετρελαίου της Μέσης Ανατολής ευνοούν τη Ρωσία.
Υψηλότερες διεθνείς τιμές σημαίνουν μεγαλύτερα έσοδα για εξαγωγείς όπως η Rosneft και η Lukoil, ιδιαίτερα όσο η ασιατική ζήτηση για ρωσικό αργό παραμένει ισχυρή.
Όμως αυτή είναι μόνο η μισή εικόνα.
Τα ουκρανικά drones χτυπούν την άλλη πλευρά της εξίσωσης
Η Ρωσία αντιμετωπίζει ταυτόχρονα σοβαρά προβλήματα στο δικό της σύστημα διύλισης.
Οι ουκρανικές επιθέσεις με drones έχουν πλήξει επανειλημμένα ρωσικά διυλιστήρια.
Τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, τρία από τα έξι μεγαλύτερα ρωσικά διυλιστήρια παραγωγής ντίζελ αναγκάστηκαν να μειώσουν σημαντικά ή να διακόψουν την παραγωγή τους μετά από επιθέσεις.
Στη συνέχεια, το μεγάλο διυλιστήριο της Μόσχας σταμάτησε την επεξεργασία αργού μετά από νέα επίθεση στις 20 Σεπτεμβρίου.
Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο:
η Ρωσία μπορεί να κερδίζει από την υψηλή τιμή του αργού, αλλά να χάνει από την καταστροφή της δικής της δυνατότητας διύλισης και εξαγωγής προϊόντων.
Άρα το «χάος για το πετρέλαιο» δεν εξηγεί τα πάντα
Αυτό είναι και ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της ανάλυσης.
Θα ήταν υπερβολικά απλό να θεωρήσουμε ότι η Μόσχα επιθυμεί την κλιμάκωση στην Υεμένη μόνο επειδή αυτή μπορεί να ανεβάσει την τιμή του πετρελαίου.
Τα οφέλη υπάρχουν.
Αλλά υπάρχουν και σοβαρά κόστη.
Η ρωσική στρατηγική φαίνεται περισσότερο να αφορά τη διατήρηση όσο το δυνατόν περισσότερων μοχλών επιρροήςστη Μέση Ανατολή.
Και η Υεμένη προσφέρει έναν τέτοιο μοχλό.
Το πραγματικό παιχνίδι του Πούτιν
Η Μόσχα προσπαθεί τελικά να κάνει τέσσερα πράγματα ταυτόχρονα:
- να καθησυχάσει τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν,
- να μη διαταράξει τη στρατηγική σχέση με το Ιράν,
- να κρατήσει ανοιχτό δίαυλο με τους Χούθι,
- και να εμφανίζεται διεθνώς ως δύναμη που μπορεί να συμβάλει σε πολιτική λύση στην Υεμένη.
Αυτό εξηγεί γιατί η δημόσια και η παρασκηνιακή εικόνα της ρωσικής πολιτικής μπορεί να φαίνονται αντιφατικές.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για επιλογή μεταξύ Ριάντ και Χούθι.
Πρόκειται για προσπάθεια της Μόσχας να μη χρειαστεί να επιλέξει κανέναν αποκλειστικά.
Και όσο το Bab el-Mandeb και το Ορμούζ παραμένουν υπό πίεση, η αξία αυτής της ισορροπίας αυξάνεται.
Γιατί στην Υεμένη η Ρωσία δεν παίζει μόνο για τη Σαναά.
Παίζει για τον Κόλπο, το πετρέλαιο, τις παγκόσμιες θαλάσσιες οδούς — και για έναν ακόμη μοχλό απέναντι στη Δύση.
Πηγή: pagenews.gr