Η Ευρώπη σκληραίνει στο μεταναστευτικό: Νέοι κανόνες επιστροφών και σχέδιο για μαζικές αφίξεις

Η ΕΕ περνά σε νέα φάση της μεταναστευτικής πολιτικής: το Συμβούλιο έδωσε την τελική έγκριση σε νέους κανόνες για αποτελεσματικότερες επιστροφές όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, ενώ η Κομισιόν ενεργοποιεί παράλληλα πενταμερές σχέδιο για αιφνίδιες μαζικές αφίξεις στα εξωτερικά σύνορα. Το μεταναστευτικό επιστρέφει πλέον στην κορυφή της ατζέντας των Ευρωπαίων ηγετών ενόψει της Συνόδου του Οκτωβρίου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλάζει ταχύτητα στο μεταναστευτικό, μεταφέροντας ολοένα περισσότερο το βάρος από τη διαχείριση των αφίξεων στην επιστροφή όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν σε ευρωπαϊκό έδαφος και στην ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων.

Το Συμβούλιο της ΕΕ έδωσε την 1η Οκτωβρίου την τελική έγκριση στους νέους ευρωπαϊκούς κανόνες για τις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής.

Η εξέλιξη έρχεται μόλις λίγες ημέρες μετά την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενός νέου πενταμερούς σχεδίου για την πρόληψη και αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών παράτυπων αφίξεων στα εξωτερικά σύνορα.

Οι δύο κινήσεις δείχνουν την κατεύθυνση προς την οποία κινείται πλέον η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.

Το πρόβλημα των επιστροφών

Για τις Βρυξέλλες, ένα από τα μεγαλύτερα κενά του σημερινού συστήματος βρίσκεται ανάμεσα στην απόφαση επιστροφής και στην πραγματική αναχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ένας υπήκοος τρίτης χώρας μπορεί να λάβει απόφαση ότι δεν δικαιούται να παραμείνει σε κράτος-μέλος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η επιστροφή πραγματοποιείται αυτομάτως.

Η ΕΕ επιχειρεί με το νέο πλαίσιο να δημιουργήσει περισσότερο ενιαίες και αποτελεσματικές διαδικασίες.

Ο στόχος είναι οι αποφάσεις επιστροφής να εφαρμόζονται αποτελεσματικότερα σε ολόκληρη την Ένωση και να περιοριστούν οι περιπτώσεις στις οποίες διαφορετικά εθνικά συστήματα επιτρέπουν σε ένα πρόσωπο να μετακινείται από χώρα σε χώρα χωρίς να εκτελείται η σχετική απόφαση.

Μία ευρωπαϊκή απόφαση, μεγαλύτερη συνεργασία

Κεντρικό στοιχείο της νέας προσέγγισης είναι η ενίσχυση της αμοιβαίας αναγνώρισης και συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών.

Η λογική είναι απλή:

εάν ένα κράτος της ΕΕ έχει ήδη αποφασίσει ότι κάποιος δεν έχει δικαίωμα παραμονής, το ευρωπαϊκό σύστημα δεν πρέπει να ξεκινά ουσιαστικά από το μηδέν όταν το ίδιο πρόσωπο εντοπίζεται σε άλλο κράτος-μέλος.

Η μεταρρύθμιση επιδιώκει έτσι να περιορίσει τα κενά μεταξύ των διαφορετικών εθνικών διαδικασιών.

Ταυτόχρονα, το νέο πλαίσιο εξακολουθεί να υπόκειται στις ευρωπαϊκές και διεθνείς υποχρεώσεις προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων και στην αρχή της μη επαναπροώθησης.

Και νέο σχέδιο για αιφνίδιες μαζικές αφίξεις

Η αλλαγή δεν σταματά στις επιστροφές.

Στις 29 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα πενταμερές σχέδιο για την πρόληψη, την έγκαιρη πρόβλεψη και την αντιμετώπιση ξαφνικών μαζικών παράτυπων αφίξεων.

Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι οι πρόσφατες πιέσεις στα ευρωπαϊκά σύνορα έδειξαν πόσο γρήγορα μπορεί μια τοπική κατάσταση να μετατραπεί σε ευρωπαϊκή κρίση.

Η Κομισιόν αναφέρεται ιδιαίτερα στις πιέσεις που έχουν καταγραφεί τόσο στα ανατολικά σύνορα όσο και στη Μεσόγειο.

Η περίπτωση της Θέουτα ως προειδοποίηση

Η ίδια η Επιτροπή χρησιμοποιεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη θερινή κρίση στη Θέουτα.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, η εμπειρία αυτή έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να αυξηθούν οι μαζικές αφίξεις σε ένα εξωτερικό σύνορο και να δημιουργηθεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Γι’ αυτό η νέα προσέγγιση δίνει μεγαλύτερη έμφαση όχι μόνο στην αντίδραση όταν έχει ήδη ξεσπάσει μια κρίση, αλλά και στην πρόβλεψή της.

Οι παράτυπες διελεύσεις έχουν μειωθεί – Η πίεση όμως παραμένει

Υπάρχει και μία σημαντική διάσταση που διαφοροποιεί τη σημερινή εικόνα από προηγούμενες μεταναστευτικές κρίσεις.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι οι παράτυπες διελεύσεις των εξωτερικών συνόρων έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021.

Επομένως, η νέα πολιτική δεν παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως απάντηση σε μια συνολική εκτόξευση των μεταναστευτικών ροών σε ολόκληρη την ΕΕ.

Το επιχείρημα είναι διαφορετικό:

ότι ακόμη και όταν ο συνολικός αριθμός μειώνεται, αιφνίδιες συγκεντρωμένες αφίξεις σε συγκεκριμένα σύνορα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή κρίση.

Η Μεσόγειος ξανά στο επίκεντρο

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τα κράτη της πρώτης γραμμής.

Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Μάλτα και Κύπρος αντιμετωπίζουν διαφορετικές μεταναστευτικές διαδρομές, αλλά μοιράζονται το ίδιο βασικό αίτημα: η φύλαξη των εξωτερικών συνόρων να μην αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως εθνική υπόθεση.

Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική κινείται προς μεγαλύτερο συντονισμό, όμως παραμένουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για το πώς πρέπει να κατανέμεται η ευθύνη.

Επιστροφές: Το δυσκολότερο κομμάτι δεν βρίσκεται πάντα στην Ευρώπη

Ακόμη και το αυστηρότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν λύνει αυτομάτως το πρόβλημα των επιστροφών.

Για να επιστραφεί κάποιος στη χώρα καταγωγής του χρειάζεται στην πράξη συνεργασία με την τρίτη χώρα.

Αυτό μπορεί να αφορά:

• αναγνώριση του υπηκόου,
• έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων,
• αποδοχή της επιστροφής,
• οργάνωση της μεταφοράς,
• και διπλωματικές συμφωνίες μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών.

Γι’ αυτό το μεταναστευτικό συνδέεται πλέον όλο και περισσότερο με την εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η «εξωτερική διάσταση» γίνεται κεντρική

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν ζητήσει να επιταχυνθεί η δουλειά και στην αποκαλούμενη εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης.

Πρακτικά αυτό σημαίνει περισσότερες συμφωνίες και συνεργασίες με χώρες καταγωγής και διέλευσης.

Η πολιτική αυτή αποτελεί ταυτόχρονα αντικείμενο έντονης συζήτησης στην Ευρώπη.

Υποστηρικτές της θεωρούν ότι χωρίς συνεργασία με τρίτες χώρες οι επιστροφές δεν μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.

Αντίθετα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικές δυνάμεις έχουν κατά καιρούς εκφράσει ανησυχίες για το εάν τέτοιες συνεργασίες παρέχουν επαρκείς εγγυήσεις για τα δικαιώματα των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο.

Το μεγάλο ραντεβού του Οκτωβρίου

Το μεταναστευτικό δεν τελειώνει με τις αποφάσεις αυτής της εβδομάδας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη αποφασίσει ότι στη συνεδρίαση του Οκτωβρίου οι ηγέτες θα πραγματοποιήσουν στρατηγική συζήτηση για τη μετανάστευση.

Αυτό σημαίνει ότι το θέμα περνά από το τεχνικό και νομοθετικό επίπεδο απευθείας στο τραπέζι των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων.

Εκεί θα συναντηθούν τρεις διαφορετικές προτεραιότητες:

φύλαξη των εξωτερικών συνόρων, αποτελεσματικότερες επιστροφές και τήρηση των ευρωπαϊκών και διεθνών υποχρεώσεων.

Η ΕΕ έχει ήδη αρχίσει να μετακινεί το θεσμικό της πλαίσιο.

Το επόμενο τεστ θα είναι εάν τα 27 κράτη-μέλη μπορούν να συμφωνήσουν και στον τρόπο εφαρμογής του.

Πηγή: pagenews.gr