Στις 30 Σεπτεμβρίου, η Ρωσία έκανε κάτι περισσότερο από μία ακόμη δημόσια πυρηνική απειλή.
Έστειλε την προειδοποίησή της γραπτώς στο ΝΑΤΟ.
Το διπλωματικό έγγραφο, το οποίο είδε το Reuters, προειδοποιεί ότι εάν κράτη της Συμμαχίας επιχειρήσουν να απομονώσουν το Καλίνινγκραντ από την υπόλοιπη Ρωσία, η Μόσχα είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει το σύνολο των δυνάμεων και δυνατοτήτων της.
Συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών όπλων.
Το έγγραφο προχωρεί ακόμη περισσότερο.
Θέτει το ενδεχόμενο ρωσικών πληγμάτων εναντίον «κέντρων λήψης αποφάσεων» σε κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ από την αρχή μιας σύγκρουσης.
Και κάπως έτσι το Καλίνινγκραντ μετατρέπεται ξανά σε ένα από τα επικίνδυνα σημεία επαφής Ρωσίας–ΝΑΤΟ.
Η Μόσχα έβαλε την απειλή στο χαρτί
Η διατύπωση της ρωσικής διπλωματικής νότας είναι ιδιαίτερα σκληρή.
Η Ρωσία κατηγορεί τη Συμμαχία ότι ακολουθεί μία «επικίνδυνη και απερίσκεπτη πορεία» που δημιουργεί υψηλό κίνδυνο άμεσης ένοπλης σύγκρουσης.
Και προειδοποιεί ότι σε περίπτωση προσπάθειας απομόνωσης του Καλίνινγκραντ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί «ολόκληρο το οπλοστάσιο δυνάμεων και δυνατοτήτων» που διαθέτει η χώρα.
Η αναφορά στα πυρηνικά ήταν ρητή στο διπλωματικό μήνυμα που περιέγραψε το Reuters.
Δεν πρόκειται επομένως μόνο για τηλεοπτική δήλωση Ρώσου αξιωματούχου.
Το μήνυμα μεταφέρθηκε επίσημα στη Συμμαχία.
Πούτιν: «Δεν είναι εκφοβισμός»
Μία ημέρα αργότερα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επανήλθε στο θέμα από το Valdai Discussion Club.
Και δεν υποχώρησε.
«Δεν τρομάζουμε κανέναν», είπε ο Ρώσος πρόεδρος, υποστηρίζοντας ότι η ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών και οι επιστολές που στάλθηκαν σε ξένες κυβερνήσεις αποτελούν απάντηση σε προσπάθεια εκφοβισμού της Ρωσίας.
Ο Πούτιν έκανε μία σημαντική διάκριση.
Σημείωσε ότι η συγκεκριμένη ανακοίνωση του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών δεν χρησιμοποιούσε τη λέξη «πυρηνικά», αλλά μιλούσε για όλα τα διαθέσιμα μέσα.
Στη συνέχεια όμως εξήγησε τι σημαίνει πρακτικά αυτό.
Εάν υπάρξει άμεση επίθεση κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας —και ειδικά του Καλίνινγκραντ— τότε, σύμφωνα με τον ίδιο, το ζήτημα της χρήσης όλων των όπλων που διαθέτει η χώρα θα τεθεί αναπόφευκτα στην ημερήσια διάταξη.
Και πρόσθεσε ότι απέναντι στο ΝΑΤΟ η Ρωσία θα αναγκαζόταν να χρησιμοποιήσει τα «ανταγωνιστικά πλεονεκτήματά» της.
Η αναφορά έγινε στο πλαίσιο συζήτησης στην οποία ο ίδιος μίλησε ευθέως για τις πυρηνικές δυνατότητες Ρωσίας, Γαλλίας και Βρετανίας.
Το παράδοξο: Το ΝΑΤΟ λέει ότι δεν υπάρχει σχέδιο αποκλεισμού
Εδώ όμως αρχίζει το πραγματικά επικίνδυνο μέρος της υπόθεσης.
Η Μόσχα παρουσιάζει την προειδοποίηση ως απάντηση σε σχέδιο απομόνωσης του Καλίνινγκραντ.
Το ΝΑΤΟ λέει ότι τέτοιο σχέδιο δεν υπάρχει.
Στη γραπτή απάντησή της προς τη Ρωσία, η Συμμαχία υπογράμμισε ότι είναι αμυντική και ότι:
«Καμία από τις ασκήσεις ή δραστηριότητες του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απειλή για το έδαφος της Ρωσικής Ομοσπονδίας».
Παράλληλα, καταδίκασε την απειλή χρήσης βίας και την πυρηνική ρητορική της Μόσχας.
Άρα σήμερα έχουμε μία εξαιρετικά ασυνήθιστη κατάσταση:
Η Ρωσία έχει ανακοινώσει τις πιθανές συνέπειες ενός αποκλεισμού που το ΝΑΤΟ λέει ότι δεν σχεδιάζει.
Και τότε γιατί ανησυχεί τόσο πολύ η Μόσχα;
Η απάντηση βρίσκεται πιθανότατα όχι σε μία συγκεκριμένη επιχείρηση αλλά στη συνολική εικόνα της Βαλτικής.
Το Καλίνινγκραντ βρίσκεται ανάμεσα σε Πολωνία και Λιθουανία, δύο κράτη του ΝΑΤΟ.
Αποτελεί τη βασική προκεχωρημένη ρωσική στρατιωτική θέση στη Βαλτική.
Εκεί βρίσκεται η κύρια βάση του ρωσικού Στόλου της Βαλτικής, ενώ στην περιοχή έχουν αναπτυχθεί πύραυλοι Iskander με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικής κεφαλής.
Ταυτόχρονα, η στρατηγική γεωγραφία της Βαλτικής έχει μεταβληθεί δραστικά μετά την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.
Για τη Μόσχα, επομένως, το Καλίνινγκραντ είναι ταυτόχρονα στρατιωτικό πλεονέκτημα και γεωγραφική ευπάθεια.
Δεν υπάρχει αποκλεισμός – υπάρχει όμως συσσώρευση πίεσης
Και εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον της ανάλυσης.
Δεν υπάρχει μία απόφαση ενός ευρωπαϊκού υπουργικού συμβουλίου που να λέει:
«Αποκλείουμε το Καλίνινγκραντ».
Υπάρχει όμως ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον.
Στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ στη Βαλτική.
Εναέριες αποστολές και επιτήρηση.
Κυρώσεις.
Έλεγχοι και κινήσεις εναντίον ρωσικών πλοίων.
Νομικές διαδικασίες.
Μέτρα εναντίον του λεγόμενου ρωσικού «σκιώδους στόλου».
Και μία συνεχώς αυξανόμενη παρουσία των συμμάχων γύρω από τη Βαλτική.
Καμία από αυτές τις κινήσεις μεμονωμένα δεν ισοδυναμεί με στρατιωτικό αποκλεισμό.
Το πρόβλημα είναι τι συμβαίνει εάν η Μόσχα αποφασίσει κάποια στιγμή ότι το άθροισμά τους συνιστά «απομόνωση».
Η νέα κόκκινη γραμμή δεν είναι γεωγραφική
Αυτό ακριβώς διαφοροποιεί την τελευταία ρωσική προειδοποίηση.
Μία κλασική κόκκινη γραμμή είναι σχετικά εύκολο να κατανοηθεί.
Μην εισέλθεις σε αυτή την περιοχή.
Μην επιτεθείς σε αυτό το έδαφος.
Μην χρησιμοποιήσεις αυτό το όπλο.
Η νέα ρωσική διατύπωση είναι πολύ πιο ασαφής.
Μην «απομονώσεις» το Καλίνινγκραντ.
Τι ακριβώς όμως σημαίνει απομόνωση;
Πλήρης ναυτικός αποκλεισμός;
Κλείσιμο εναέριου χώρου;
Κατάσχεση συγκεκριμένων πλοίων;
Περιορισμός της χερσαίας διαμετακόμισης;
Συνδυασμός οικονομικών και στρατιωτικών μέτρων;
Η Μόσχα δεν έχει δημοσιοποιήσει έναν σαφή επιχειρησιακό ορισμό.
Και ακριβώς αυτή η ασάφεια αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένου υπολογισμού.
Το ΝΑΤΟ δεν συμμερίζεται τον συναγερμό
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε επέλεξε πολύ διαφορετικό τόνο.
«Ο Πούτιν γνωρίζει ότι δεν μπορεί ποτέ να κερδίσει απέναντι στο ΝΑΤΟ», δήλωσε.
Και πρόσθεσε ότι δεν αντιμετωπίζει τη ρωσική απειλή ως ένδειξη ότι επίκειται πυρηνική κλιμάκωση κατά των κρατών της Βαλτικής.
Η Συμμαχία, είπε, έχει σχεδιάσει την άμυνά της και είναι έτοιμη να προστατεύσει κάθε εκατοστό του εδάφους της.
Ταυτόχρονα ζήτησε από τη Μόσχα:
«Σταματήστε τις πυρηνικές απειλές».
Ο Ρούτε αντιμετωπίζει τη ρωσική κίνηση περισσότερο ως προσπάθεια πίεσης και αποτροπής του ΝΑΤΟ από τη συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Το επικίνδυνο σημείο δεν είναι απαραίτητα η πρόθεση – είναι ο λάθος υπολογισμός
Υπάρχει όμως και μία τρίτη ανάγνωση.
Ο πρώην Ρώσος διπλωμάτης και αναλυτής πυρηνικών θεμάτων Νικολάι Σόκοφ προειδοποίησε μέσω Reuters ότι οι δύο πλευρές μπορεί να πλησιάζουν ένα σημείο όπου διαφορετικά αντιλαμβάνονται το ίδιο γεγονός.
Μία ευρωπαϊκή ενέργεια μπορεί να θεωρείται στη Δύση κάτω από το όριο του πολέμου.
Η ίδια ενέργεια μπορεί να θεωρηθεί στη Μόσχα πράξη πολέμου.
Και εκεί βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος.
Όχι επειδή έχει αποφασιστεί πόλεμος.
Αλλά επειδή δύο πλευρές μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετικό ορισμό για το πότε αρχίζει ο πόλεμος.
Η «γκρίζα ζώνη» της Βαλτικής
Η Βαλτική έχει εξελιχθεί σε χαρακτηριστικό πεδίο αυτής της γκρίζας ζώνης.
Στρατιωτικές ασκήσεις.
Παρεμβολές GPS.
Υποθαλάσσια καλώδια.
Εμπορικά πλοία.
Δεξαμενόπλοια.
Drones.
Αεροσκάφη αναγνώρισης.
Κυρώσεις και κατασχέσεις.
Κάθε περιστατικό μπορεί να φαίνεται περιορισμένο.
Όμως όσο αυξάνεται η συχνότητά τους, τόσο μεγαλώνει η πιθανότητα μία κίνηση να ερμηνευθεί διαφορετικά από την άλλη πλευρά.
Γιατί το Καλίνινγκραντ είναι διαφορετικό
Το ρωσικό θύλακο χωρίζουν από την υπόλοιπη Ρωσία κράτη του ΝΑΤΟ.
Δίπλα του βρίσκεται και ο περίφημος διάδρομος του Σουβάλκι, η στενή περιοχή μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας που συνδέει τις χώρες της Βαλτικής με το υπόλοιπο έδαφος της Συμμαχίας.
Σε ενδεχόμενη σύγκρουση Ρωσίας–ΝΑΤΟ, η περιοχή θα αποκτούσε τεράστια στρατηγική σημασία.
Για το ΝΑΤΟ, το Καλίνινγκραντ αποτελεί συγκέντρωση ρωσικής στρατιωτικής ισχύος μέσα στη Βαλτική.
Για τη Ρωσία, αποτελεί δικό της έδαφος περικυκλωμένο από τη Συμμαχία.
Οι δύο αυτές αντιλήψεις υπάρχουν ταυτόχρονα.
Η Μόσχα επιχειρεί να δημιουργήσει αποτροπή πριν υπάρξει κρίση
Υπάρχει επομένως και μια διαφορετική ανάγνωση της ρωσικής κίνησης.
Η Μόσχα μπορεί να μην προειδοποιεί επειδή γνωρίζει ότι αύριο πρόκειται να υπάρξει αποκλεισμός.
Μπορεί να επιχειρεί να κάνει οποιαδήποτε μελλοντική συζήτηση περί αποκλεισμού πολιτικά και στρατιωτικά απαγορευτική.
Δηλαδή να τοποθετεί το πυρηνικό κόστος πάνω στο τραπέζι πριν δημιουργηθεί το σενάριο που φοβάται.
Αυτό είναι κλασική λογική αποτροπής.
Μόνο που έχει μία επικίνδυνη παρενέργεια:
όσο πιο ασαφές είναι το όριο που χαράζεται, τόσο δυσκολότερο είναι για τον αντίπαλο να γνωρίζει πότε το πλησιάζει.
Το Καλίνινγκραντ μπορεί να γίνει επικίνδυνο χωρίς κανείς να θέλει πόλεμο
Γι’ αυτό και η σημερινή κρίση δεν χρειάζεται να διαβαστεί ούτε ως απόδειξη ότι «ο Πούτιν ετοιμάζει πυρηνικό πόλεμο», ούτε ως ακόμη μία απειλή που μπορεί απλώς να αγνοηθεί.
Το καινούργιο βρίσκεται αλλού.
Η Ρωσία έβαλε επισήμως μία πυρηνική προειδοποίηση μέσα στην εξίσωση του Καλίνινγκραντ.
Το ΝΑΤΟ απαντά ότι δεν υπάρχει καν η επιθετική πρόθεση στην οποία υποτίθεται ότι απαντά η Μόσχα.
Και ανάμεσα στις δύο θέσεις συνεχίζεται καθημερινά μία ολόκληρη σειρά στρατιωτικών, οικονομικών και νομικών ενεργειών στη Βαλτική.
Αυτό δημιουργεί το παράδοξο:
μπορεί να μην υπάρχει αποκλεισμός του Καλίνινγκραντ, αλλά υπάρχει πλέον ρωσική πυρηνική κόκκινη γραμμή γύρω από αυτόν.
Και όσο δεν είναι απολύτως σαφές πού ακριβώς αρχίζει αυτή η γραμμή, το μεγαλύτερο ρίσκο δεν είναι μόνο μια προσχεδιασμένη σύγκρουση.
Είναι να την περάσει κάποιος χωρίς να αντιληφθεί εγκαίρως ότι η Μόσχα θεωρεί πως την πέρασε.
Πηγή: pagenews.gr